Bài 1: Phổ biến kinh nghiệm phòng, chống bão, lụt

LTS: Hằng năm, miền Trung chịu thiệt hại nặng nề về tính mạng và tài sản do bão, lụt gây ra. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: 10 năm gần đây, bình quân mỗi năm có khoảng 750 người chết và mất tích do thiên tai, giá trị thiệt hại tài sản ước tính chiếm khoảng 1,5% GDP (của khu vực miền Trung). Dự báo, thời gian tới, miền Trung sẽ tiếp tục hứng chịu nhiều đợt thiên tai với tần suất nhiều hơn, cường độ mạnh hơn.

Với hy vọng góp phần tìm lời giải cho bài toán sống “hòa bình” với thiên nhiên ở miền Trung, Báo Quân đội nhân Online đã tổ chức nhiều đợt tìm hiểu, khảo sát nhằm phản ánh, đề xuất đến cơ quan chức năng những vấn đề liên quan, nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống bão, lụt (PCBL) trên địa bàn này.

Bài 1:  Phổ biến kinh nghiệm phòng, chống bão, lụt

QĐND Online - Từ bao đời nay, người dân miền Trung đã quen sống chung với bão, lụt. Cũng vì thế mà họ đúc kết được nhiều kinh nghiệm quý báu để PCBL có hiệu quả. Tuy nhiên, những kinh nghiệm này chỉ mang tính địa phương, chưa được phổ cập, chưa được cơ quan chức năng quan tâm nghiên cứu, triển khai ứng dụng rộng rãi.

“Chiến bào” chống “giặc thiên nhiên”

Bình Hải (Bình Sơn, Quảng Ngãi) là xã vùng biển, 4 bề trống trải, người dân nghèo khó nên mỗi khi có bão, chính quyền địa phương lại yêu cầu người dân đóng cửa, đi tìm nơi trú ẩn an toàn. Mỗi lần như thế, người dân vô cùng vất vả vì phải mang vác, bồng bế, dắt díu nhau đi bộ nhiều ki-lô-mét mới tới nơi lánh nạn.

Cán bộ của QMT tổ chức phổ biến, chia sẻ kinh nghiệm cho người dân Ninh Thuận.

Năm 2006, ông Nguyễn Trung Niên (53 tuổi, người dân xã Bình Hải) đã nghĩ ra cách để không phải chạy bão nữa là xây "nhà" tránh bão ngay trong khu vườn của mình. Ông đầu tư 12 triệu đồng xây căn phòng chữ nhật (rộng 9,5m, cao 4m, trong đó phần nằm sâu dưới mặt đất gần 2m); trần đổ bê tông cốt thép kiên cố, tường dày 20cm bằng gạch và xi măng. Thấy ông Niên làm, nhiều người đã làm theo. Ông Tống Xuân Năm chi hơn 3 triệu đồng, cải tạo phòng tắm của gia đình thành chiếc lô-cốt vững chãi. Ông Thái Văn Lắm “cải tiến” phòng ngủ của gia đình thành căn hầm tránh bão kiên cố...

Khi cơn bão số 9 (năm 2009) tràn qua Bình Hải, hàng ngàn ngôi nhà bỗng chốc trở thành đống đổ nát, nhiều người thiệt mạng, bị thương trên đường chạy bão. Trong khi đó, những gia đình có “hầm” và “nhà” tránh bão thì bình an vô sự về tính mạng, giữ được những tài sản quý. Ông Năm kể:

- Khi bão đến, tôi cùng các thành viên trong gia đình trú vào buồng tắm và "cố thủ". Nhiều người hàng xóm không chạy bão kịp, tôi cho trú nhờ. Đợt bão ấy, buồng tắm của tôi vững như kiềng...

Phòng ngủ của ông Lắm cũng đã trở thành nơi trú ẩn bình an của gia đình ông và 20 người dân láng giềng. Tương tự, trong căn hầm chống bão giữa vườn, 11 người nhà của gia đình ông Niên và 2 gia đình hàng xóm cũng bình an vô sự.

Xã Hưng Nhân (Hưng Nguyên, Nghệ An), do nằm hoàn toàn ngoài đê tả Lam, bao bọc quanh xã là dòng sông Lam uốn lượn nên hằng năm, cứ đến mùa mưa bão, xã phải hứng chịu ít nhất từ 1-2 lần ngập lụt. Để “sống chung” với lũ lụt, gia đình nào cũng dựng một cái chạn cao từ 5-6m ngay trên trần nhà. Trước mùa mưa lũ, lương thực, thực phẩm được người dân mua sẵn và cất trữ trên chạn này. Khi nước lũ lên cao, chạn là nơi ăn, ngủ của các thành viên trong gia đình. Cùng với làm chạn, nhiều hộ dân còn xây các cồn hay gác xép cao từ 3-4m, đổ bê tông chắc chắn để bảo vệ tài sản, gia súc, gia cầm... Thực tế cho thấy, nhờ có các chạn và cồn chống lũ mà nhân dân địa phương đã giảm thiểu thiệt hại về con người và tài sản do bão lụt gây ra. Hiện nay, hơn 70% gia đình trong xã đã xây dựng chạn, cồn trong nhà.

Chưa được tổng kết, nhân rộng

Nhận thức sâu sắc giá trị của những kinh nghiệm trong phòng, chống bão lụt, nhiều người dân ở huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) đã cẩn thận ghi lại các kinh nghiệm PCBL thông qua hệ thống truyền thông, báo đài. Trước mỗi mùa bão, lụt, chính nhờ vận dụng những nội dung “học” được trên ti vi, nghe qua ra-di-ô… bà con vùng này tự giác chặt bớt các cành cây yếu, cành chĩa vào gần nhà để phòng gió mạnh bẻ gẫy. Nhà yếu thì đóng cọc 4 góc, dùng dây thép néo chặt. Nhà lợp bằng rơm rạ, lá cọ, lá dừa thì đan phên thưa hoặc dùng lưới phủ kín nóc, buộc chặt để tránh gió xoáy làm tốc mái. Nhà lợp bằng ngói thì dùng xi măng gắn lại, nếu lợp ngói phi-brô-xi-măng thì dùng bao cát đè lên... Nhờ đó, thiệt hại do bão gây ra cũng giảm nhiều. Ông Nguyễn Tấn Tới (Long Hiệp, Minh Long, Quảng Ngãi) lập luận:

- Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trước sức mạnh hủy diệt ghê gớm của bom đạn kẻ thù, nhưng nhà nào, ở đâu cũng có hệ thống hầm hào giao thông, địa đạo nên hạn chế được thiệt hại do kẻ thù gây ra. Đó là nhờ cấp ủy, chính quyền có chủ trương từ trên, người dân được hướng dẫn cách xây dựng hầm hào, chủ động phòng, tránh từ trước. Bây giờ, bão lụt cũng là một loại “giặc”, nên người dân chúng tôi tự vận động nhau phải truyền thụ, chia sẻ kinh nghiệm cho nhau để “đánh giặc”.

Việc nhân rộng kinh nghiệm của người dân rất đáng ghi nhận. Ở xã Bình Hải, từ một số hộ dân phát động xây “nhà” chống bão, sau cơn bão số 9 (năm 2009), hàng loạt hộ dân trong xã thi nhau làm theo. Đến nay, xã Bình Hải đã có hơn 50 “nhà” chống bão. Ngoài ra, kinh nghiệm này còn lan ra nhiều xã khác của huyện Bình Sơn. Tương tự như vậy, kinh nghiệm làm chạn chống lụt ở Hưng Nguyên cũng đang được nhiều người dân địa phương khác đến “tầm sư học đạo”… Tuy vậy, lãnh đạo các địa phương này vẫn thừa nhận: Việc phổ biến, chia sẻ kinh nghiệm trên chỉ mang tính tự phát.

Thượng tá Bùi Tá Tuân, Chủ nhiệm Chính trị (Bộ CHQS Quảng Ngãi) thẳng thắn đề xuất:

- Người dân miền Trung có rất nhiều kinh nghiệm quý trong PCBL. Thế nhưng những kinh nghiệm này chưa được cơ quan chức năng quan tâm nghiên cứu, ứng dụng. Tại Quyết định 172/2007/QĐ-TTg ngày 16-11-2007 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020 khẳng định rõ: “Từng bước hoàn thiện thể chế, hệ thống tổ chức từ trung ương đến địa phương. Nâng cao nhận thức, phổ biến kinh nghiệm trong phòng, chống thiên tai, nhất là ở cấp cơ sở thôn, bản, làng, xã... Đảm bảo 100% cán bộ chính quyền địa phương các cấp trực tiếp làm công tác phòng, chống thiên tai được tập huấn, nâng cao năng lực và trình độ về công tác phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai; hơn 70% số dân các xã thuộc vùng thường xuyên bị thiên tai được phổ biến kiến thức về PCBL và giảm nhẹ thiên tai”. Đây là cơ sở pháp lý để các cơ quan chức năng sớm vào cuộc thực hiện phần việc này.

Những đề xuất ban đầu        

Quan tâm đến vấn đề trên, bà Nguyễn Thị Hải Vân, Phó giám đốc Thường trực Hội đồng quản lý Quỹ Hỗ trợ phòng, tránh thiên tai miền Trung (QMT) nói:

- Nhân rộng kinh nghiệm PCBL là việc cần làm ngay. Thời gian qua, QMT đã tổ chức hàng loạt các hoạt động nhằm tăng cường năng lực PCBL cho người dân miền Trung. Chúng tôi đã mở các lớp tập huấn PCBL ở 10/14 tỉnh miền Trung, đồng thời, đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, nhân rộng kiến thức, kinh nghiệm PCBL cho nhân dân các địa phương khác trên cả nước.

Bà Vân cho biết, trong những năm tiếp theo, QMT sẽ đẩy mạnh hoạt động này ở tất cả 14 tỉnh, thành phố ven biển miền Trung. Tuy nhiên, bà Vân cũng thẳng thắn nhìn nhận: Nếu chỉ dừng lại ở một tổ chức và hoạt động chỉ là những những lớp tập huấn thì việc xã hội hóa kinh nghiệm PCBL sẽ không sâu rộng.

Ông Võ Văn Thưởng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi cho rằng, với đặc thù về vị trí địa lý và đặc điểm khí hậu, thời tiết thì về lâu dài, nhân dân miền Trung vẫn phải "sống chung với bão lụt". Bởi vậy, việc phổ biến kinh nghiệm cho người dân là biện pháp quan trọng nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp, huy động mọi lực lượng xã hội, tích cực tham gia phòng, tránh thiên tai. Ông Thưởng đề xuất:

- Trước mắt, cần đẩy mạnh các hoạt động tham quan, trao đổi học tập kinh nghiệm lẫn nhau giữa các địa phương. Về lâu dài, rất cần sự vào cuộc của cơ quan nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm của người dân thành những vấn đề khoa học, khái quát thành lý luật rồi phổ biến, tổ chức học tập, triển khai ứng dụng rộng rãi trong đời sống xã hội.

Xung quanh vấn đề nhân rộng kinh nghiệm PCBL, ông Nguyễn Đăng Lâm, Giám đốc điều hành QMT bổ sung thêm:

- Vai trò của ngành truyền thông và báo chí với việc phổ biến kinh nghiệm là rất lớn. Trước hết, cần ưu tiên dành thời lượng hoặc sử dụng một kênh truyền hình chuyên biệt tuyên truyền, phổ biến những kiến thức, hiểu biết về bão lũ và cách phòng, tránh. Ngoài ra, có thể xây dựng cổng điện tử, lập các trang web, tạo diễn đàn sâu rộng, nhằm cung cấp kiến thức, kinh nghiệm giúp nhân dân miền Trung học tập, ứng dụng trong PCBL. Đã đến lúc các cơ quan thông tấn, báo chí nên mở chuyên trang, chuyên đề liên quan đến vấn đề này.

Bài và ảnh: TẤN TUÂN - MINH MẠNH

Bài 2: Đẩy mạnh xây dựng “nhà cộng đồng” chống bão lụt