Những sườn núi không còn hoang sơ, hiu quạnh nữa bởi các khu kinh tế-quốc phòng (KTQP) được thành lập. Và cũng từ đây, người ta thường nhắc đến các địa danh như: Đắc Sin, Đắc Ngo, Quảng Trực của huyện Tuy Đức (tỉnh Đắc Nông); hay Bom Bo của huyện Bù Đăng, Thiện Hưng của huyện Bù Đốp, Lộc An của huyện Lộc Ninh (tỉnh Bình Phước) với sự trìu mến, trân trọng.   

Cùng Bộ đội Cụ Hồ phủ xanh đất đỏ 

Đầu mùa mưa năm nay, chúng tôi trở lại xã Thiện Hưng của huyện Bù Đốp - nơi Trung đoàn 717 của Binh đoàn 16 đóng quân trong tâm trạng vừa vui mừng vừa trăn trở. Vui vì những cơn mưa rào đã giúp cho một dải biên giới hết khát, cây trồng của bà con xanh tươi trở lại. Trăn trở vì giá mủ cao su nguyên liệu và một số loại cây nông sản khác vẫn ở mức thấp. Thượng tá Trần Văn Ảnh-Chính ủy Trung đoàn 717, chia sẻ: "Điều đáng mừng nhất là đồng bào các dân tộc trong các khu KTQP vẫn luôn gắn bó, tin tưởng vào những cố gắng của binh đoàn. Bà con sát cánh với bộ đội chăm sóc cây trồng, phát triển sản xuất để ổn định đời sống".

Cán bộ Trung đoàn 720 giúp gia đình anh Sùng A Pua, đồng bào dân tộc Mông phơi hạt điều vừa thu hoạch. 

Những ngày đầu tháng 6, bản của đồng bào S'tiêng ở thung lũng Lồ Ô, với 24 hộ được Trung đoàn 717 đưa từ ấp Bù Tam, xã Hưng Phước, huyện Bù Đốp về cách đây 6 năm tràn đầy màu xanh. Đến nay, tất cả các hộ đồng bào đã có đất trồng rừng, có việc làm ổn định, thu nhập bình quân hơn 5 triệu đồng/người/tháng. Anh Điểu Phương, ngụ tại Đội 8, xã Hưng Phước cảm xúc: “Hai vợ chồng tôi được trung đoàn nhận vào làm công nhân cạo mủ cao su từ năm 2011. Công việc theo mùa nên chúng tôi nhận thêm 5 sào đất trồng tiêu để bảo đảm có việc làm quanh năm. Nhờ vậy mà kinh tế gia đình ổn định, ngày càng khấm khá”. Nghe anh Điểu Phương nói, mà thấy như cả ngàn hộ dân trong các khu KTQP của đơn vị đều có chung một niềm vui này. Còn nhớ năm 2008, khi chúng tôi lần đầu tiên đặt chân lên mảnh đất biên cương này đã phải ngỡ ngàng bởi màu xanh bạt ngàn của cây trái. Màu xanh của cây cao su, của hồ tiêu, điều, mì (sắn), đỗ và các loại cây trồng khác cứ ngút tầm mắt, chạy dài hơn 80km biên giới giữa nước ta và nước bạn Cam-pu-chia, từ huyện Bù Đốp đến huyện Lộc Ninh của tỉnh Bình Phước. Thế mới thấy ý chí và sức lực của bộ đội Binh đoàn 16, cùng bà con các dân tộc trong khu KTQP lớn đến mức nào. Họ bạt cỏ dại. Họ san đất đồi. Họ biến cả vùng đất cằn khô thành những cánh rừng cao su, thành những vườn hồ tiêu xanh tốt.

Ở xã Đắk Ngo (Tuy Đức-Đắc Nông), bà con dân tộc Mông lại kể cho chúng tôi nghe những câu chuyện mà bộ đội Trung đoàn 720 dạy mình cách trồng và chăm sóc cây cà phê, cây điều và cây lúa nước. Cách đây hơn 14 năm, 312 hộ đồng bào Mông di cư tự do khắp vùng Tây Nguyên được bộ đội đón về để làm những cái bản mới bên hai con suối Đắk Ngo và Đắk Sin. Từ chỗ ngơ ngác như con nai lạc đàn, giờ đây 4 bản Mông là Si Át, Sín Chải, Thống Nhất và Giang Châu đã đông đúc với hơn 800 hộ dân. Cùng bộ đội bạt đất làm đường, phát cỏ, phát cây trong rừng nghèo để làm nương rẫy, đồng bào các dân tộc trong khu KTQP Đắk Ngo đã biến cả một vùng núi đồi phía Nam Tây Nguyên xanh thắm màu của cây ăn trái. Màu xanh ấy kéo dài lên tận xã biên giới Quảng Trực của Trung đoàn 726, rồi vươn sang khu Đắk Nhau, Bom Bo của Trung đoàn 719. Càng nhìn đất nhìn trời, càng ngắm người ngắm cây, mới thấy "Người yêu đất, đất yêu cây" biết nhường nào. Và điều mà lãnh đạo Binh đoàn 16 khát khao, trăn trở hiện nay là làm sao cho đời sống của bộ đội, người lao động và đồng bào các dân tộc trong các khu KTQP ngày càng được nâng lên đã trở thành hiện thực sinh động. Đúng như khát vọng của già làng Giàng A Lừ ở bản Giang Châu: "Người Mông hay người Kinh, người Mơ Nông ở Đắk Ngo cơ bản đã đủ no, đủ mặc, có xe máy, thậm chí là mua được ô tô, máy cày. Nhưng chúng tôi mong muốn xây được những nhà to để ở, có trường học khang trang cho con cháu đi học, có trạm y tế hiện đại để chữa bệnh cho bà con".

Tạo công ăn việc làm cho người lao động là chủ trương lớn của Binh đoàn 16. Thời điểm cây cao su gặp khó khăn, binh đoàn chỉ đạo các đơn vị nghiên cứu chuyển đổi cây trồng cho hợp với khí hậu, thời tiết, thổ nhưỡng, mang lại lợi ích kinh tế cao. Trong đó, mô hình trồng chanh không hạt, hồ tiêu, cà phê, nghệ… đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên địa bàn Tây Nguyên. Đại tá Phạm Ngọc Tuấn, Tư lệnh Binh đoàn 16, cho rằng: Thực hiện nhiệm vụ KT-QP, binh đoàn thường xuyên nghiên cứu, tìm hướng đi hiệu quả nhất để phát triển kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống cho nhân dân trong vùng dự án; củng cố an sinh xã hội gắn với tăng cường tiềm lực quốc phòng. Trong những năm qua, Binh đoàn 16 đã sắp xếp ổn định cuộc sống cho hơn 5.000 hộ dân với gần 30.000 nhân khẩu, tạo việc làm cho hơn 20.000 lao động chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số…

Giúp đồng bào phát triển kinh tế

Mặc dù Tây Nguyên vừa phải trải qua những tháng ngày khô hạn kéo dài, nhưng vườn cà phê của gia đình ông Bùi Văn Tản, ngụ tại bon Đắc Huých, xã Quảng Trực (Tuy Đức-Đắc Nông) vẫn khá tươi tốt. Chẳng là gia đình ông được Trung đoàn 726 cho tận dụng khu vực đập chứa nước của trung đoàn để tưới tiêu, nên hơn 1ha cà phê của ông vẫn đủ nước tưới hằng ngày. Ông Tản gật gù: “Năm 2008, cả nhà tôi rời quê hương Hòa Bình vào đây định cư. Chúng tôi được Trung đoàn 726 nhận vào làm khoán, cấp cho 20 triệu đồng làm nhà, rồi giao đất, ứng vốn, hướng dẫn kỹ thuật giúp trồng ngô, đậu, cà phê… Sau đó, vợ chồng tôi tiếp tục mở rộng diện tích trồng trọt, nhận thêm đất khoán trồng rừng, cải thiện khu vực đập nước làm ao nuôi cá. Đến nay, gia đình đã cất được ngôi nhà khang trang, có ti vi, bàn ghế, tậu thêm được cặp bò giống. Thu nhập bình quân hơn 150 triệu đồng/năm. Bà con rất biết ơn các chú bộ đội”.

Từ chỗ thiếu đói quanh năm, không một tấc đất cắm dùi, đến nay phần lớn đồng bào Mường ở bon Đắc Huých đã có cuộc sống ổn định nhờ Bộ đội Cụ Hồ giúp đỡ trồng trọt, lao động sản xuất, tập huấn kỹ thuật... Ông Điểu Thanh, người dân tộc Mơ Nông, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh xã Quảng Trực, tâm đắc: “Trong chiến tranh, xã Quảng Trực là căn cứ quan trọng bảo vệ đường mòn Hồ Chí Minh và bảo vệ biên giới Tây Nam. Kết thúc chiến tranh, đồng bào 17 dân tộc anh em bước vào xây dựng đời sống mới nhưng gặp phải khó khăn chồng chất. Số người di cư từ vùng núi Tây Bắc vào ngày một đông. Được sự giúp đỡ của các đơn vị bộ đội, đến nay Quảng Trực đã vươn lên đạt 10/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới; tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt. Bà con vững tâm chuyển đổi cơ cấu cây trồng để nâng cao thu nhập, bởi có bộ đội Binh đoàn 16 đỡ đầu về kỹ thuật, giống vốn, bao tiêu”.

Ngay trong những ngày đầu mùa mưa này, gia đình nhận khoán ở các Trung đoàn 717, 719, 720 và 726 của Binh đoàn 16 đang tận dụng nguồn nước để chăm sóc cây trồng. Bộ phận kỹ thuật ở các đơn vị và các đội sản xuất cũng tích cực hướng dẫn bà con chuyển sang các loại cây trồng cho lợi nhuận cao… Gia đình chị Thị Lai, người S’tiêng, ở thôn Bù Ghe, xã Đắk Nhau, huyện Bù Đăng (Bình Phước) nhận khoán gần 0,5ha chanh không hạt đang vào mùa thu hoạch. Nhìn những cây chanh trĩu quả, chị Lai phấn khởi khoe: “Trước đây nhà tôi trồng cà phê nhưng thu nhập thấp. Nay Trung đoàn 719 chuyển đổi sang trồng chanh không hạt. Với giá bán hiện nay và lượng quả thực tế trên cây, vụ này vợ chồng tôi dự kiến thu khoảng 80 triệu đồng, chưa kể thu nhập từ các nguồn tăng gia khác. Có vốn rồi, lại được bộ đội hướng dẫn kỹ thuật, gia đình tôi sẽ nhận thêm đất mở rộng diện tích trồng chanh để phát triển kinh tế, phấn đấu làm giàu trên mảnh đất nắng gió Bù Đăng”.

Đi từ Đắc Nông về Bình Phước, ở đâu chúng tôi cũng thấy không khí phấn khởi của bộ đội, người lao động trong các đơn vị và các khu KTQP của Binh đoàn 16. Mọi người nói với nhau rằng, lãnh đạo binh đoàn thời gian này quan tâm đặc biệt đến tình hình sản xuất của bà con. Những nơi bị nắng hạn, mất mùa, binh đoàn còn giảm từ 15% - 20% trong tổng số sản phẩm phải nộp khoán của các hộ dân. Đây không chỉ là sự quan tâm, là tình cảm của bộ đội đối với đồng bào các dân tộc trong các khu KTQP, mà còn là nhiệm vụ của Binh đoàn 16 trong xây dựng các khu dân cư ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng, tạo nên "phên giậu đường biên", góp phần làm cho Tây Nguyên, cho miền Đông Nam Bộ ngày càng trù phú, giàu đẹp hơn trước đây.

(còn nữa)

Bài và ảnh: HÙNG THÀNH CƯỜNG