Áp dụng khoa học công nghệ, chống trốn thuế để dẹp “xe khách trá hình”

Vẫn còn “lỗ hổng” để “xe dù” lộng hành

Để quản lý hoạt động kinh doanh vận tải hành khách bằng xe ô tô, Chính phủ đã ban hành Nghị định 86/2014/NĐ-CP và Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã ban hành nhiều thông tư. Song, do các văn bản quy phạm pháp luật này có nhiều “lỗ hổng” nên vấn nạn “xe dù, bến lậu”, “xe khách trá hình” ngày càng nhức nhối, ảnh hưởng nghiêm trọng tới trật tự an toàn giao thông và gây thất thu thuế hàng nghìn tỷ đồng.

Sau khi báo chí liên tục phản ánh và nhiều doanh nghiệp, hiệp hội vận tải phải gửi đơn “kêu cứu”, đề nghị xử lý nghiêm “xe dù, bến lậu”, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ GTVT soạn dự thảo nghị định thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP.

Thời gian qua, Bộ GTVT đã chỉ đạo tổ chức nhiều buổi tọa đàm về quản lý vận tải hành khách bằng xe ô tô. Tại các buổi tọa đàm này, các đại biểu đều khẳng định: “Xe dù, xe khách trá hình” là những xe ô tô hoạt động đón - trả khách chạy tuyến cố định, nhưng lại không vào bến xe theo quy định nhằm trốn, hoặc không nộp đầy đủ các loại thuế, phí. Không những thế, những xe này núp dưới danh nghĩa và sử dụng phù hiệu của “xe hợp đồng, xe du lịch” để “lách luật” vào nội thành đón - trả khách, gây ùn tắc giao thông, cạnh tranh không lành mạnh với các xe khách đăng ký chạy tuyến cố định... Muốn ngăn chặn tình trạng “xe dù, xe khách trá hình”, trước hết cần có những quy định chặt chẽ, khắc phục những “kẽ hở” của Nghị định 86/2014/NĐ-CP 86.

Nhưng theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp vận tải cũng như quan điểm của một số đại biểu dự buổi tọa đàm ngày 2-6 vừa qua, thì bản Dự thảo nghị định thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP vẫn còn “lỗ hổng”, nếu ban hành sẽ không thể xử phạt “xe dù, xe khách trá hình”.

Ví dụ, tại Điều 22 có quy định: Đơn vị kinh doanh vận tải bị thu hồi Giấy phép kinh doanh 03 tháng khi trong thời gian 01 tháng, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng tổ chức đón, trả khách thường xuyên, lặp đi lặp lại hằng ngày tại trụ sở chính, trụ sở chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc tại một địa điểm cố định khác do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh. Mốc tính thời gian 01 tháng được xác định từ ngày 01 của tháng đến ngày cuối cùng của tháng.

Nếu quy định như trên, đơn vị vận tải vi phạm 29 ngày chẳng lẽ không bị xử lý? Mặt khác, nếu vi phạm đủ 30 ngày nhưng không bắt đầu từ ngày 01 cũng sẽ không xử lý được.

Một “lỗ hổng” nữa được các nhà báo dự tọa đàm nêu ra là bản Dự thảo nghị định thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP chưa cấm các tổ chức, cá nhân đứng ra thu gom khách lẻ, rồi ký hợp đồng vận chuyển khách với đơn vị vận tải theo hợp đồng. Điều này dẫn đến việc các nhà xe dễ dàng “lách luật”, thành lập công ty du lịch lữ hành, trung tâm dịch vụ du lịch để gom khách lẻ, rồi ký hợp đồng chở khách đi như tuyến cố định. Thực tế, tình trạng “lách luật” này đã có ở nhiều địa phương và các lực lượng chức năng đều biết rõ nhưng không có quy định để xử lý.

Tội nặng nhưng phạt nhẹ

Hầu hết các ý kiến phát biểu tại buổi tọa đàm, cũng như kiến nghị của nhiều doanh nghiệp vận tải gửi về Bộ GTVT góp ý vào Dự thảo thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP đều cho rằng, dự thảo quy định các chế tài xử lý vi phạm “xe khách trá hình, xe dù, bến cóc” còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe, phòng ngừa vi phạm.

Đại diện một công ty xe khách, cho rằng: Nguyên nhân cốt lõi khiến nhiều nhà xe sử dụng “xe khách trá hình” hoạt động “bến cóc, xe dù” chính là nhằm trốn các loại thuế, phí, hoặc không nộp thuế đầy đủ để thu lợi nhuận cao. Thực tế cho thấy, bản chất của việc kinh doanh sai loại hình vận tải (xe hợp đồng và xe du lịch nhưng trá hình chở khách theo tuyến cố định) chính là cố tình kinh doanh trái phép và trốn thuế. Vì vậy, rất cần phải phối hợp với cơ quan thuế để thanh tra, kiểm tra và xử lý thật nghiêm, kiên quyết rút giấy phép kinh doanh thì mới đủ sức răn đe. Thời gian qua các lực lượng chức năng thường chỉ xử lý một vài xe vi phạm, rất ít xử lý doanh nghiệp có xe vi phạm, nên các nhà xe “nhờn luật”. Nếu nghị định mới có chế tài xử lý thật nghiêm, kiên quyết thu hồi ngay phù hiệu đối với xe vi phạm và thu hồi Giấy phép kinh doanh đối với các doanh nghiệp vận tải có nhiều xe vi phạm hoặc có hoạt động “bến cóc, bến lậu” thì chắc chắn các nhà xe sẽ không dám hoạt động trái pháp luật.

Cũng liên quan đến chế tài xử phạt vi phạm, các chuyên gia về GTVT còn đề nghị: “Khi xe ô tô đang bị thu hồi phù hiệu do vi phạm thì không được cấp đổi loại phù hiệu khác; đơn vị vận tải có 5% tổng số xe đăng ký hoạt động trở lên đang bị thu hồi phù hiệu thì không được cấp thêm phù hiệu cho xe mới”. Có như vậy mới tránh tình trạng xe vi phạm bị thu hồi phù hiệu ở loại hình vận tải này lại xin cấp đổi phù hiệu ở loại hình vận tải khác, hoặc mua thêm xe khác để tiếp tục hoạt động. 

Cần ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý chặt chẽ

Nước ta có hàng nghìn doanh nghiệp vận tải với hàng trăm nghìn xe ô tô chở khách các loại, lại hoạt động suốt ngày đêm trên mọi tuyến đường. Vì thế, dù có huy động tất cả lực lượng CSGT và Thanh tra giao thông cùng ra đường làm việc 24/24 giờ cũng không thể kiểm tra xuể, chưa kể các lực lượng này còn rất nhiều công việc khác. Đây là băn khoăn được các đại biểu dự buổi tọa đàm nêu ra và thống nhất kiến nghị “chỉ có ứng dụng triệt để công nghệ thông tin mới có thể quản lý được”.

Phát biểu tại buổi tọa đàm, các nhà báo theo dõi mảng GTVT đã nêu thực tế: Hiện nay, một doanh nghiệp vận tải có vài chục xe ô tô cũng phải ứng dụng công nghệ thông tin mới quản lý được phương tiện và nhân viên của mình, vì nếu không có thiết bị giám sát hành trình (GPS) và camera tự động thì không chỉ tốn tiền thuê nhân lực thanh tra, mà lái xe, phụ xe và cán bộ thanh tra của nhà xe cũng sẽ dễ dàng thỏa hiệp với nhau để vi phạm. Với phạm vi cả nước, số lượng xe rất lớn thì càng phải ứng dụng quản lý bằng công nghệ thông tin. Lâu nay chúng ta khó xử lý “xe dù, xe khách trá hình” cũng vì không đủ lực lượng để kiểm tra, giám sát phương tiện trong cả nước. Bên cạnh đó cũng có tình trạng tiêu cực do lái xe, chủ xe đã “bắt tay” với lực lượng chức năng để được “bỏ qua vi phạm”. Đáng tiếc là trong Dự thảo nghị định thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP lại chưa chú trọng quy định ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý để có thể giám sát, kiểm tra một cách hiệu quả và bảo đảm sự công khai, minh bạch, tránh tiêu cực, “bảo kê” cho vi phạm.

Từ thực tiễn công tác, Thiếu tá Nguyễn Mạnh Hùng, Phó trưởng Phòng CSGT - Công an TP Hà Nội và ông Nguyễn Tuyển, đại diện Sở GTVT Hà Nội đã đề nghị Bộ GTVT cần sớm xây dựng hệ thống quản lý bằng công nghệ thông tin điện tử, như trang bị đầy đủ GPS, camera tự động trên xe để giám sát được phương tiện; có phần mềm cảnh báo cho cơ quan quản lý nhà nước về những xe có vi phạm, làm cơ sở xử lý nghiêm. Hiện nay các lực lượng chức năng đang phải căng sức người làm thay khoa học mà vẫn không hiệu quả.

Một số đại biểu dự tọa đàm đã đề nghị Bộ GTVT cần “đặt hàng” các nhà khoa học cung cấp phần mềm quản lý bằng công nghệ thông tin để quản lý xe hợp đồng, xe du lịch. Phần mềm này sử dụng cả GPS và camera trên xe kết nối với hệ thống máy chủ của Bộ GTVT và Tổng cục Thuế để quản lý cả doanh thu, chống thất thu thuế; đồng thời nghiên cứu, bổ sung vào Dự thảo nghị định thay thế Nghị định 86/2014/NĐ-CP nội dung cho phép xử lý vi phạm qua Dữ liệu giám sát hành trình và hình ảnh (phạt nguội). Chỉ có ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin vào công tác quản lý thì mới bảo đảm khách quan, minh bạch, phòng chống tiêu cực trong xử lý vi phạm. Nếu không thì mục tiêu thay thế  Nghị định 86/2014/NĐ-CP theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ là xóa bỏ những bất cập, “lỗ hổng” pháp lý nhằm bảo đảm trật tự văn minh trong lĩnh vực vận tải, dẹp vấn nạn “xe khách trá hình, xe dù, bến cóc” khó mà đạt được.

Những năm qua nước ta đã ban hành 3 nghị định, nhiều thông tư về quản lý vận tải hành khách bằng xe ô tô nhưng chưa xử lý được vấn nạn “xe dù, bến cóc”. Khi ban hành Nghị định 86/2014/NĐ-CP, lãnh đạo Bộ GTVT khẳng định “xe dù, bến cóc sẽ không còn đất sống”, nhưng thực tế vấn nạn này càng nhức nhối hơn. Vì vậy, lần này việc ban hành nghị định mới phải thật thực sự chặt chẽ, hiệu quả để làm cơ sở lập lại trật tự, kỷ cương, văn minh trong lĩnh vực vận tải hành khách bằng xe ô tô.

Bài và ảnh: QUANG KIÊN