Du khách tham quan khu di tích lịch sử Tiểu khu Trọng Con.

Một ngày đầu tháng 8 vừa qua, chúng tôi được Bộ Văn hóa-Thông tin tổ chức đi tham quan một số “điểm sáng văn hóa” vùng cao. Về thăm xã Bằng Hành thuộc huyện Bắc Quang của tỉnh Hà Giang, thảy chúng tôi đều hết sức ngạc nhiên và xúc động khi được chứng kiến những hiện vật, tài liệu từ hơn 60 năm trước, được trưng bày trong Nhà truyền thống Tiểu khu Trọng Con của xã nhà. Này là chiếc túi dết đựng tài liệu của đồng chí Lê Quảng Ba, thời kỳ đồng chí vâng lệnh Bác Hồ về Bắc Quang xây dựng Tiểu khu Trọng Con, chuẩn bị Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám. Này là những con dấu hình tròn, hình vuông và những tờ sức thúc thuế của lý trưởng Bằng Hành và quan Tây ở Hà Giang thời dân ta một cổ hai tròng. Này là những đại đao, súng kíp của du kích Bằng Hành tham gia cướp chính quyền ở huyện lỵ Bắc Quang, tháng 8-1945. Này là những tấm bằng khen của Ủy ban hành chính Bắc Bộ do ông chủ tịch Nguyễn Xiển ký năm dân chủ cộng hòa thứ ba tặng cho các cá nhân ở xã Bằng Hành vì đã có công lao trong kháng chiến…

“Toàn là hiện vật thật một trăm phần trăm đấy!”. Mỗi khi có khách đến thăm Nhà truyền thống Tiểu khu Trọng Con, lão đồng chí Ma Trọng Tường lại chống gậy ra hăng hái làm “hướng dẫn viên” kiêm nhân chứng lịch sử cho khách hỏi chuyện. Và sau lời khẳng định chắc nịch trên đây là câu chuyện về những ngày Tiểu khu Trọng Con kiên cường, gian khổ mà ông đã tham gia, nay vẫn nhớ như in. Ngày ấy, Trung ương Đảng và Bác Hồ chọn Bằng Hành làm căn cứ bàn đạp vì Bắc Quang là huyện cửa ngõ phía nam của tỉnh Hà Giang, nối Tây Bắc với Việt Bắc; Bằng Hành là xã cửa ngõ đông-nam của Bắc Quang, có tỉnh lộ thông sang Chiêm Hóa-Tuyên Quang (bây giờ là quốc lộ 279 đã được rải nhựa to đẹp, thuận tiện).

Ông Ma Trọng Tường-lão thành cách mạng say sưa kể chuyện Tiểu khu Trọng Con. (Ảnh: TRỌNG ĐỨC)

Từ những năm 1939-1940, phong trào cách mạng do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo đã phát triển ở Bằng Hành, do “thầy giáo Văn”-tức đồng chí Phạm Trung Ngũ-từ Hòa An (Cao Bằng) sang xây dựng. Ngày 1-6-1945, các đồng chí: Lê Quảng Ba, Bế Triều và Nông Quốc Chủng đã chỉ huy một phân đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân từ Cao Bằng về đây xây dựng căn cứ Trọng Con. Xã Bằng Hành tự hào là một “địa chỉ đỏ” của phong trào cách mạng ở Việt Bắc thời kỳ tiền khởi nghĩa…

Lòng tự hào về truyền thống cách mạng ấy được khơi nguồn, gìn giữ từ những ngày gian lao, để đến thời kỳ Đổi Mới hôm nay, ý nguyện về việc xây dựng một ngôi nhà lưu giữ, trưng bày những hiện vật, tài liệu truyền thống cách mạng được thực hiện. Gọi là Nhà truyền thống nhưng cách sắp xếp, trưng bày, chú giải… những mô hình, bản đồ, hiện vật, tranh ảnh… ở đây hết sức phong phú và thật sự chuyên nghiệp như một nhà bảo tàng. Vì vậy nhân dân xã nhà và khách tham quan gần xa vẫn quen gọi đây là “bảo tàng Trọng Con”. Quả thật, đây là một bảo tàng đặc biệt vì hầu hết tài liệu, hiện vật do nhân dân giữ gìn bảo quản suốt mấy chục năm qua, nay đem ra trưng bày. Tiền xây dựng nhà trưng bày cũng do nhân dân đóng góp. Xã còn nghèo nhưng vẫn cử một thiếu nữ Nùng đủ các tiêu chuẩn lên tỉnh học nghiệp vụ bảo tàng về trông coi Nhà trưng bày, hằng tháng được hưởng lương từ quỹ phúc lợi của xã. Bảo tàng Trọng Con nằm kề khu di tích lịch sử Trọng Con đã được Nhà nước xếp hạng, là một tụ điểm văn hóa của xã nhà.

Ông Ma Trọng Luận, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bằng Hành “khoe” với chúng tôi:

- Huyện Bắc Quang vừa được Bộ Văn hóa-Thông tin phê duyệt đề án xây dựng “huyện điểm văn hóa miền núi”. Còn xã Bằng Hành thì từ nhiều năm nay đã là “xã điểm văn hóa” của huyện Bắc Quang!

MAI NAM