Người "thư ký" của các Bà mẹ Việt Nam anh hùng

Ông Nguyễn Minh Thắng và những trang viết chạy đua cùng thời gian về các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

“Viết về mẹ tôi đau lắm”

Trên chiếc xe đạp cà tàng, nhiều năm liền ông rong ruổi tìm đến nhà các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng để ghi lại câu chuyện về cuộc đời các mẹ. Bắt đầu từ mẹ Hiến, mẹ Nghị, mẹ Giới và cứ thế, ông đã viết về 75 mẹ. Mỗi trang viết thấm đẫm nước mắt và tấm lòng thơm thảo nghĩa tình.

Mẹ Trần Thị Hiến ở La Khê, thị xã Hà Đông đã ngoài 90 tuổi là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đầu tiên nhà văn tìm đến. Bên kệ cửa, mẹ lặng lẽ nhìn về phía xa xăm, đôi mắt sâu, những nếp nhăn hằn sâu trên khuôn mặt. Vẫn còn đó nỗi đau cả một đời mẹ âm thầm mang nặng trong lòng. Sau khi chồng hy sinh, mẹ Hiến gạt nước mắt tiễn cậu con trai độc nhất lên đường đánh Mỹ. Anh lại ngã xuống trong một trận càn của giặc. Thịnh - cô con dâu là niềm an ủi lớn lao duy nhất giúp mẹ vượt qua nỗi đau cơn bĩ cực. Khi chồng hy sinh, Thịnh quyết định không đi bước nữa mà ở vậy thờ chồng và phụng dưỡng mẹ. Mẹ bắt Thịnh đi bước nữa nhưng cô khóc lóc xin được sống trọn đời bên mẹ. Họ nhận một đứa bé về nuôi cho vui cửa vui nhà...

Càng đi nhiều, được gặp các mẹ, ông càng thấy yêu mỗi trang viết của mình. Xích xe đạp như căng hơn, ông như khỏe hơn, băng qua cái rét giao mùa. Cuộc đời các mẹ như những câu chuyện cổ tích mà ông là một thư ký ghi lại bằng cả tấm lòng cùng những dòng nước mắt cảm thương. Như chuyện mẹ Nghị: “Nghị và Vòng đã tìm đến với nhau. Họ thương nhau chín bỏ làm mười, như một câu ca dao đẹp chẳng cần xe hoa, rượu hồng, pháo nổ mà “một tàu lá chuối che sương cũng đành”. Đứa con đầu lòng Nguyễn Đình Xuyến ra đời năm 1944 và đến năm 1947 Nghị sinh cậu con trai thứ hai tên là Nguyễn Đình Dũng. Nhưng chẳng may giặc Pháp thả bom xuống chợ phiên ngày 25 tháng 2 năm Kỷ Sửu, trong số những người xấu số có chồng bà. Chỉ mấy phút thôi, người phụ nữ ấy đã thành quả phụ và hai con trai thành trẻ mồ côi. Người quả phụ ấy giờ đây là mẹ của hai liệt sĩ. Chính là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị ở làng Quế Sơn, xã Tân Ước, Thanh Oai, Hà Tây”. Hạnh phúc mong manh, mẹ Nghị kể lại với những tình tiết đứt quãng. Còn với câu chuyện về những đứa con mà theo mẹ là “hư” sao đi mãi không về với mẹ thì mẹ rạch ròi từng chi tiết: “Tôi cứ nghĩ những năm đói khát, các cháu chỉ ăn toàn bằng cây chuối thái làm rau chấm với nước tương và húp canh cua ngày này qua ngày khác mà vẫn thấy ngon. Sáng ra chúng được chia cho một nhúm ngô rang, còn tôi ăn những hạt cháy rồi đi mò cua bắt ốc. Mẹ dừng lại, nhìn lên bàn thờ Xuyến và Dũng. Hai giọt nước được vắt ra từ khe mắt kèm nhèm lăn xuống đôi gò má nhăn nheo cứ đứt quãng. Liền hai năm 1969, 1970 hai người con trai của mẹ đều hy sinh”.

Cuộc đời các mẹ đã chịu nhiều khổ đau qua những mất mát dần những người thân yêu nhất. “Viết về các mẹ tôi đau lắm, như chính bản thân mình phải rụng đi một phần cơ thể vậy” - ông ngậm ngùi nói.

Người “thư ký” nặng nghĩa tình

Người vợ là cầu nối cho ông hoàn thành tâm nguyện ấy. Ông viết về bà: Lửa reo trên bếp than hồng/ gom tiền bán cháo cho chồng in thơ. Yêu thương chồng, bà thay ông lo lắng mọi chuyện trong nhà, nuôi dạy các con nên người để ông yên tâm bên những trang viết.

Ông đã đến 25 xã, phường, 12 huyện, thị để tìm gặp những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, có người mất, người còn nhưng đa phần đều ốm yếu, thời gian làm cho các mẹ héo hon dần. Thời gian cũng thôi thúc ông phải thật nhanh bởi chậm một ngày là ông mất đi cơ hội được gặp, được nghe và ghi lại cổ tích cuộc đời các mẹ. Khi gặp các mẹ, có lúc ông phải tâm sự với các mẹ từng ngày, từng giờ, chờ cho sức khỏe hồi phục hoặc tâm lý ổn định và cho đến khi các mẹ cảm thấy có thể chia sẻ được thì lúc đó mẹ mới chịu kể cho nghe. Biết bao điều các mẹ giấu kín trong lòng nay vỡ oà ra nức nở. Năm 1997, ông hoàn thành tác phẩm Những ngôi sao thần nông gồm 18 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, rồi tiếp theo là tập Bóng mẹ với 18 mẹ và tập thứ ba có tên Quạt nồng gồm 39 mẹ là tập hợp những bài ký sâu sắc và cảm động về cuộc đời các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành.

Ông đến với nghiệp cầm bút khá muộn mằn. Năm 17 tuổi, ông lên đường nhập ngũ vào Sư đoàn Quân Tiên Phong chiến đấu giải phóng Tây Bắc, rồi về tiếp quản Thủ đô. Rời quân ngũ với thương tật 45%, ông chuyển ngành làm hiệu phó Trường Công nhân kỹ thuật lâm nghiệp Tuyên Quang. Về nghỉ hưu, điều thôi thúc ông cầm bút chính vì ông từng là người lính, lại là thương binh nên hiểu nỗi đau của mẹ ...

Đến nay, nhà văn Nguyễn Minh Thắng đã bước sang tuổi bảy mươi nhưng ông không một ngày được nghỉ. Thời gian đối với ông thật quý. Ông hối hả tiếp tục đi tìm và gặp gỡ những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Vì ông biết, ngày mai…

Bài và ảnh: Nguyễn Văn Thuỷ