Người lái máy bay phục vụ Bác Hồ

Chiếc máy bay chở Bác Hồ đi công tác năm xưa.

Đại tá, phi công Trần Ngọc Bích một thời “đi mây về gió” nay trở về với quê nhà, hằng ngày bầu bạn với vườn tược, với dòng sông, bến nước, con đò… Con cháu đều ra phố để sinh cơ lập nghiệp. Người bạn đời thân thiết của ông cũng đã rời xa ông gần chục năm nay bởi một cơn bạo bệnh. Ông chỉ dành một gian nhỏ để ở, còn lại ngôi nhà chính dùng làm nơi thờ tự tổ tiên, trong đó ông để một nơi trang trọng thờ Bác Hồ-người mà một thời ông từng được cùng đi về trên mỗi chuyến bay.

Trần Ngọc Bích sinh năm 1934. Mười chín tuổi học hết chương trình đệ nhị (tức lớp 6 bây giờ), ông lên đường tòng quân. Bắt đầu từ Trung đoàn 53 (Quân khu 4), ông được cấp trên cho đi học ở Trường văn hóa Kiến An (Hải Phòng). Cuối tháng 2 năm 1956, ông được cử đi học lái máy bay ở Trường Không quân số 2 Trường Xuân - Trung Quốc, cùng với 18 người khác.

Đầu năm 1958, Đảng và Chính phủ Liên Xô tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh một chiếc trực thăng Mi-4 và cử sang 3 đồng chí chuyên gia giúp ta khai thác. Ngày 1 tháng 5 năm 1959, Trung đoàn Không quân vận tải 919 được thành lập tại sân bay Gia Lâm. Các học viên bay trực thăng Mi-4 ở Trung Quốc về nước được bổ sung về đơn vị gồm có Trần Ngọc Bích, Hoàng Trọng Khai và hai đồng chí cơ giới trên không là Lê Văn Lạo và Cao Thành, cùng với ba đồng chí phụ trách đặc thiết và vô tuyến điện. Đầu năm 1960, chiếc trực thăng Mi-4 do tổ bay Việt Nam lái đầu tiên đã bay trên bầu trời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Trong hồi ức của ông, hai kỷ niệm theo ông suốt cuộc đời là được bay phục vụ Bác Hồ và tham gia chiến đấu tại chiến trường nước bạn Lào. Ông kể: “Tháng 5 năm 1961, tổ bay Mi-4 do tôi lái chính, các đồng chí Bùi Huy Huyên lái phụ, Nguyễn Cận dẫn đường, Cao Thành cơ giới được lệnh đến Mường Ngát (Thượng Lào) chuyên chở thương binh về nước. Bay trên đất địch chiếm đóng nên trên đường đi bị súng bộ binh địch bắn dữ dội, anh em tổ bay động viên nhau hết sức bình tĩnh đưa máy bay tránh vòng hỏa lực, chuyển được thương binh về sân bay Vinh an toàn. Ngoài ra, tổ bay còn chuyên chở hàng chục tấn vũ khí, lương thực và chỉ thị mục tiêu cho pháo binh ta.

Năm 1967, Trung đoàn 919 thành lập Tiểu đoàn 4 - Trực thăng, trên cơ sở Đại đội 4 bay Mi-4 và Đại đội 5 bay Mi-6 do đồng chí Bùi Liêm làm Tiểu đoàn trưởng. Trần Ngọc Bích làm Đại đội trưởng Đại đội 4. Ngoài nhiệm vụ bay vận chuyển vũ khí và lương thực chi viện cho chiến trường Việt Nam và nước bạn Lào, máy bay Mi-4 còn đảm nhiệm nhiệm vụ đặc biệt là bay phục vụ Bác Hồ và các đồng chí Trung ương Đảng đi công tác. Thời gian đầu chuyên gia nước bạn đảm nhiệm lái chính, ông và một số phi công mới của chúng ta làm nhiệm vụ lái phụ. Ông nhớ mãi ngày 15-2-1960, Trung đoàn 919 được đón Bác Hồ đến thăm và nói chuyện. Ông nhớ lại: “Trong buổi nói chuyện hôm đó, sau khi nói về vị trí của không quân và sự hiệp đồng của ngành Hàng không, Bác đã chốt lại ba điều căn dặn: “Điều thứ nhất, Bác muốn dặn các cô, các chú là mỗi người phải vì dân, vì nước lập công xuất sắc. Điều thứ hai, là mọi người phải đoàn kết, thương yêu giúp đỡ nhau trong mọi mặt công tác, học hành và đời sống hằng ngày. Còn điều thứ ba là các cô, các chú từ lãnh đạo đến nhân viên phục vụ đã có thành tích rồi thì càng phải cố gắng nhiều hơn nữa”.

Hồi ấy, nhiều chuyến bay, anh em phi công phải mang theo cơm đùm cơm nắm, mỗi khi dừng chân đâu đó lại giở ra ăn. Thỉnh thoảng tổ bay cùng được ngồi ăn cơm với Bác Hồ. Một lần đưa Bác Hồ đi công tác Yên Bái, trong lúc đợi Bác làm việc, đồng chí Vũ Kỳ - thư ký riêng cho Bác hỏi anh em tổ bay: “Các đồng chí ăn có được no không?”. Trần Ngọc Bích nhanh miệng báo cáo: “Dạ! Chúng em đói lắm ạ!”. Đến bữa ăn trưa hôm đó, đang chuẩn bị dùng cơm, đồng chí Vũ Kỳ đem chuyện này thưa lại với Bác. Bác Hồ cười đôn hậu rồi bảo nhà bếp mang thêm cho các anh em trong tổ bay mỗi người một bát cơm đầy thức ăn và nói: “Các chú ăn cho no để chắc tay lái đưa Bác đi công tác”. Mọi người hết sức cảm động.

Đại tá Trần Ngọc Bích.

Kỷ niệm ông nhớ nhất trong quá trình bay phục vụ Bác là cú hạ cánh sai địa điểm. Do sự hiệp đồng chưa thống nhất giữa trung đoàn và bộ phận an ninh nên Trần Ngọc Bích đáp máy bay xuống sân bê tông ở Sơn Tây để đón Bác. Lúc đó xung quanh sân bay bộ đội đang lợp mái nhà cho nhân dân và những nông dân trồng sắn ở gần đó thấy máy bay và Bác Hồ liền chạy ùa ra vây bên Bác. Bộ phận an ninh được một phen hú vía vì điểm đón nằm ngoài sự kiểm soát, họ đã chuẩn bị một bãi đáp an toàn ở nơi khác. Ai cũng lo cho Bác, vị trung đoàn trưởng đứng ngồi không yên. Thế nhưng, Bác Hồ đã ân cần hỏi thăm bộ đội và nhân dân gần đó rồi tạm biệt mọi người lên đường. Trên đường đi mọi người cứ lo Bác trách, nhưng suốt cuộc hành trình, Người rất vui vẻ như không có chuyện gì xảy ra, mọi người đã cảm nhận thêm được tình yêu bao la cao thượng trong con người của Bác.

Những tháng cuối năm 1967 và đầu năm 1968, Trần Ngọc Bích cùng đồng đội còn vinh dự phục vụ Bác Hồ bốn lần nữa trên máy bay Mi-4. Cảm động nhất là chuyến bay chở Bác tối 23 tháng 4 năm 1968, sau khi hạ cánh an toàn xuống sân bay Bạch Mai, Bác gọi tổ bay lại phát kẹo, thuốc lá, Bác hỏi chuyện thân mật và không ngờ đó lại là chuyến bay chở Bác cuối cùng. Ngày 19-12-1975, Bộ Quốc phòng ký quyết định thành lập Trung đoàn không quân trực thăng 916 trực thuộc Sư đoàn 371. Đại úy Trần Ngọc Bích được bổ nhiệm giữ chức Trung đoàn trưởng. Năm 1977, ông chuyển về công tác tại Quân chủng Không quân. Năm 1983 đảm nhiệm cương vị Hiệu phó Trường Chỉ huy kỹ thuật Không quân, cho đến năm 1990 thì nghỉ hưu, trở về với dòng sông La hiền hòa.

Nguyễn Thành Trung