Ảnh: TL

Nguyễn Xuân Việt sinh ra ở làng chài Thành Công, thị xã Hòn Gai-Quảng Ninh. Xuất thân trong một gia đình bần ngư đông con, tuổi thơ của Việt trôi đi dưới mái trường nghèo tường gạch, mái tranh: Trường cấp I Thành Công ở trên ngọn đồi đảo Xa-tô. Học hết lớp 5, Việt đã từ biệt mái trường để đến với mái chèo thuyền đánh cá HTX Thành Công. Việt được tín nhiệm bầu là Bí thư chi đoàn của HTX phụ tránh thuyền đánh cá đầu tiên do thanh niên quản lý. Một người chị họ xin cho Việt vào làm công nhân Mỏ Hà Lầm từ năm 1965. Ngày ấy, mơ ước chính đáng của lớp thanh niên thị xã Hòn Gai sau giải phóng khu Mỏ là muốn được đứng trong hàng ngũ giai cấp công nhân đang được xã hội trọng vọng. Giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, tháng 7-1967, chàng công nhân Nguyễn Xuân Việt tình nguyện gia nhập bộ đội trong Binh đoàn Than-“Quả đấm thép” của công nhân vùng mỏ, chi viện cho chiến trường miền Nam. Ông Nguyễn Viết Tiến, người anh trai của Nguyễn Xuân Việt-nguyên là chủ tịch xã Thành Công, nay là bí thư chi bộ khu 7 phường Cao Xanh (thành phố Hạ Long) kể tiếp:

Đầu năm 1968 trước khi đi B, chú ấy được nghỉ phép 10 ngày về thăm bố mẹ đang sơ tán ở Vũ Oai-Hoành Bồ. Mới được 7 ngày, Việt đã từ biệt cha mẹ để về đơn vị chuẩn bị lên đường đi Nam. Không ngờ ngày ra đi của chú ấy cũng là ngày cuối cùng Việt gặp gia đình! Nguyễn Xuân Việt ra đi mãi mãi. Cùng một lúc vào giữa 1972, gia đình cụ Nguyễn Văn Đức, Nguyễn Thị Ký-cha mẹ Nguyễn Xuân Việt ở xã Thành Công (thị xã Hòn Gai) nhận được hai giấy báo tử của hai con trai Nguyễn Xuân Việt và Nguyễn Đình Khôi. Chiến tranh kết thúc, các cụ cũng không biết con trai nằm ở nghĩa trang nào.

25 năm sau, khi tỉnh đội Kon Tum chuyển quyết định của Chủ tịch Nước ký ngày 23-7-1997 phong tặng liệt sĩ Nguyễn Xuân Việt là Anh hùng LLVT nhân dân thì cha mẹ anh đã không còn nữa. UBND thành phố Hạ Long đã tổ chức lễ truy điệu anh hùng Nguyễn Xuân Việt có sự chứng kiến của anh em họ hàng và Công ty Than Hà Lầm.

Năm 2007, qua Ban liên lạc Binh đoàn Than, Công ty than Hà Lầm, Ban CHQS phường Cao Xanh, thành phố Hạ Long và ông Nguyễn Viết Tiến anh trai của Nguyễn Xuân Việt, tôi được đọc bản tóm tắt chiến công của anh do Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Kon Tum gửi ra. Tuổi trẻ anh hùng của Nguyễn Xuân Việt thật là rạng rỡ: Thời gian quân ngũ của Nguyễn Xuân Việt tính từ ngày gia nhập bộ đội (7-1967) đến lúc hy sinh mới được 3 năm 8 tháng. Còn tính từ trận đầu đánh địch (4-1968) đến trận tập kích lần thứ 3 vào sân bay Kon Tum ngày 16-3-1971 do đại đội trưởng Nguyễn Xuân Việt chỉ huy mũi chính diện cũng mới được 3 năm. Thế mà anh đã kịp tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu gần 30 trận. Trong đó, có 12 trận lớn có ý nghĩa quan trọng, từ chiến sĩ đến trực tiếp chỉ huy đại đội. Ngay từ trận đầu gặp địch trên đường hành quân về bổ sung cho đặc công Kon Tum, Nguyễn Xuân Việt đã cùng đơn vị đánh tan quân địch đổ bộ xuống núi Ngọc Rô. Riêng Việt đã bắn cháy 2 máy bay lên thẳng. Hai lần đơn vị làm lễ truy điệu sống trước khi xuất kích mà anh vẫn sống. Trận đánh vào biệt khu 24, đêm ngày 7-1-1969 tiêu diệt một tiểu đoàn ngụy, 12 cố vấn Mỹ, phá hủy sở chỉ huy, 12 lô cốt vững chắc, 2 kho vũ khí, xăng dầu. Trận đánh cầu Đắc Pa Là, tổ đồng chí Việt dùng bè tre đưa 100kg thuốc nổ và 2 đầu đạn ĐKB, ngâm mình dưới sông suốt 2 giờ trong đêm rét, đẩy bè từ thượng nguồn đến đặt vào mố giữa cầu, đặt kíp hẹn giờ phá sập cầu, tổ chiến đấu an toàn trở về đơn vị. Ba lần bị thương Việt đều không rời trận địa. Trận đánh ngày 16-3-1971 vào sân bay Kon Tum, đại đội trưởng Nguyễn Xuân Việt chỉ huy mũi chính diện, bị thương nặng, anh em đề nghị khiêng ra khỏi trận địa nhưng Việt không nghe. Giao quyền chỉ huy cho cấp phó, một mình anh nổ súng thu hút hỏa lực địch để đơn vị phát triển tấn công. Đồng chí đã hy sinh khi bị thương đến lần thứ hai nhưng đơn vị giành chiến thắng. Mới 24 tuổi đời, Nguyễn Xuân Việt đã được đề bạt thượng úy đại đội trưởng, được thưởng 3 huân chương Chiến công giải phóng. Bốn lần Nguyễn Xuân Việt được tặng danh hiệu chiến sĩ thi đua, được tặng huy hiệu Bác Hồ, được dự Đại hội Anh hùng và chiến sĩ thi đua Mặt trận Tây Nguyên…

Nghĩa trang liệt sĩ Kon Tum đang lưu giữ hài cốt của Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Xuân Việt. Ban liên lạc tiểu đoàn 406 đặc công Kon Tum đã hai lần đến thăm gia đình Nguyễn Xuân Việt, dẫu biết rằng cha mẹ người anh hùng đã qua đời, chỉ còn người anh. Nguyện vọng tha thiết của gia đình là muốn đưa hài cốt của anh về nghĩa trang liệt sĩ thành phố Hạ Long, nhưng khả năng tài chính rất eo hẹp. Tôi thầm nghĩ, Việt từng là công nhân than, giá như Công ty than Hà Lầm, Tập đoàn Than-khoáng sản Việt Nam giúp đỡ việc làm tình nghĩa này…

NGUYỄN GIA PHONG