QĐND - Nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, những năm qua, nhiều địa phương đã đầu tư xây dựng mô hình trung tâm văn hóa thể thao học tập cộng đồng (gọi tắt là trung tâm văn hóa) ở các xã, phường, thị trấn. Do đầu tư thiếu đồng bộ, tổ chức quản lý hoạt động kém hiệu quả nên hàng loạt công trình sau khi khánh thành đã bỏ hoang, gây lãng phí lớn.

Trung tâm văn hóa... bỏ không

Tại xã Thái Bình, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh, trung tâm văn hóa được xây dựng khá khang trang, nhưng đóng cửa im lìm, không một bóng người. Ngoài sân, khuôn viên không có các sân bãi hoạt động, không bóng cây xanh, rác rưởi vứt bừa bãi không ai dọn. Tường nhà nhiều chỗ bị ố vàng, bong tróc, nứt nẻ. Bên trong chỉ có vài chiếc bàn ghế cũ mốc để ngổn ngang. Phía sau trung tâm là bãi đất mấp mô, cỏ dại mọc um tùm. Ông Trần Văn Tình, ngụ ở ấp Bình Hòa ngậm ngùi: "Công trình tiêu tốn cả trăm triệu đồng nhưng bây giờ bỏ không, xuống cấp theo năm tháng. Chúng tôi xót lắm, nhưng chẳng biết làm gì!".

Nói về công tác chỉ đạo, quản lý, điều hành hoạt động của mô hình trung tâm văn hóa, ông Nguyễn Tiến Quân, Bí thư Đảng ủy xã Thái Bình, giải thích: “Chúng tôi giao cho ngành văn hóa triển khai hoạt động, bảo quản, nhưng do trung tâm văn hóa chỉ có 3 cán bộ, nhân viên. Theo biên chế, trung tâm còn thiếu 2 phó giám đốc phụ trách văn hóa và học tập. Cán bộ thiếu lại kiêm nhiệm, nghiệp vụ hạn chế, cơ sở vật chất thiếu thốn nên rất khó hoạt động…”.

 Nhà văn hóa xã An Bình (huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh) đóng cửa bỏ không.

Trong khi trung tâm văn hóa bỏ không thì tại các xóm, ấp, người dân lại tụ họp vui đờn ca tài tử, thi đấu thể thao, tổ chức các hoạt động ngay tại... các bãi đất trống. Ông Phạm Văn Tuấn, ngụ ở ấp Bình Long, xã Thái Bình, bày tỏ: “Người dân ở đây ai cũng đam mê thể thao, văn nghệ. Cũng muốn lên trung tâm văn hóa để hoạt động, nhưng những khi dân cần thì cán bộ, nhân viên trung tâm lại bận hoặc có hoạt động khác. Dần dần chúng tôi cũng ít lui tới”.

Trung tâm văn hóa ở các xã An Bình, Thanh Điền, Hòa Hội, Hòa Thạnh… (huyện Châu Thành); Long Thành Bắc, Trường Đông… (huyện Hòa Thành); Thạnh Bắc, Hòa Hiệp (huyện Tân Biên); Tân Đông, Tân Hòa, Tân Hưng (huyện Tân Châu)… cũng đều chung cảnh cửa đóng then cài. Tưởng thực trạng này chỉ có ở vùng sâu, vùng xa, nhưng ngay tại xã Bình Minh, TP Tây Ninh, chúng tôi cũng chứng kiến trung tâm văn hóa suốt ngày khóa cửa im ỉm. Không chỉ tại tỉnh Tây Ninh, thực trạng đáng buồn này còn diễn ra ở nhiều địa phương ở Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ như: Bình Phước, Đồng Nai, Bình Thuận…  Hàng loạt trung tâm văn hóa xây dựng xong không mấy khi hoạt động, dần xuống cấp.

Bà Nguyễn Thị Kim Phụng, Trưởng phòng Văn hóa-Thể thao, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh cho biết: “Toàn tỉnh có 95 trung tâm văn hóa-thể thao, học tập cộng đồng, nhưng chỉ có 24 trung tâm có hoạt động. Nguyên nhân các trung tâm hoạt động kém hiệu quả là do thiếu kinh phí, cơ sở vật chất nghèo nàn và nghiệp vụ của cán bộ, nhân viên còn hạn chế”.

Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, nguyên nhân hạn chế còn do các trung tâm xây dựng khá xa khu dân cư; thiết chế văn hóa, nội dung hoạt động chưa phù hợp với văn hóa đồng bào, nội dung hoạt động đơn điệu. Các trung tâm văn hóa thường mở cửa giờ hành chính, trong lúc nhu cầu hoạt động văn hóa tinh thần của đồng bào lại diễn ra vào ngày nghỉ, giờ nghỉ. Kinh phí hoạt động vẫn chưa được các cấp chính quyền phân bổ vào tài khoản riêng của trung tâm, nên thiếu sự chủ động trong tổ chức, điều hành. Bên cạnh đó, nhiều xã, phường còn khoán trắng công việc này cho cán bộ văn hóa, lãnh đạo ít quan tâm.  Hiện nay, tại một số trung tâm văn hóa ở vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được trang bị máy vi tính truy cập internet, nhưng phần lớn cũng chỉ để "làm cảnh", vì trình độ nhận thức, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin của đa phần người dân còn hạn chế, lại thiếu sự kèm cặp, hướng dẫn của cán bộ chuyên môn nên hiệu quả đầu tư rất thấp.

Các cấp phải vào cuộc quyết liệt

Trao đổi với chúng tôi, ông Dương Văn Phong, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh thừa nhận những bất cập, hạn chế trong tổ chức hoạt động mạng lưới trung tâm văn hóa, đồng thời cho rằng: Để khắc phục những hạn chế, thời gian tới, sở sẽ tham mưu cho UBND tỉnh tập trung chỉ đạo các địa phương quán triệt thực hiện tốt Quyết định của UBND tỉnh về Quy chế tổ chức hoạt động của trung tâm văn hóa. Theo đó, các địa phương tập trung rà soát, kiện toàn ban giám đốc, nhân viên chuyên môn đúng thành phần. Ban giám đốc các trung tâm phải có kế hoạch, quy chế làm việc, phân công rõ trách nhiệm từng thành viên. Sở cũng sẽ tăng cường kiểm tra và chỉ đạo các xã thường xuyên rút kinh nghiệm, đánh giá đúng thực trạng, kịp thời khắc phục, đồng thời quan tâm đầu tư kinh phí bảo đảm vệ sinh, cảnh quan môi trường theo tiêu chí về thiết chế văn hóa; phân bổ, giao kinh phí để trung tâm chủ động; đẩy mạnh tuyên truyền để thu hút người dân đến với trung tâm.

Khi triển khai các dự án xây dựng trung tâm văn hóa, chức năng, tầm quan trọng của mô hình này được xác định rất rõ. Trung  tâm có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân, là nơi học tập, sinh hoạt, phát huy, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống gắn với hiện đại; là thiết chế góp phần xây dựng đời sống văn hóa phong phú, lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc ở khu dân cư; là cầu nối xây dựng tình đoàn kết, gắn bó... Đối với vùng biên giới, trung tâm văn hóa còn là nơi giáo dục kiến thức quốc phòng-an ninh cho người dân… Vậy nhưng trên thực tế, mạng lưới trung tâm văn hóa ở nhiều địa phương chưa thể đáp ứng những yêu cầu này.

Để trung tâm văn hóa hoạt động hiệu quả, từ tìm hiểu thực tế và qua trao đổi với nhiều cán bộ ở cơ sở, chúng tôi thấy rằng, ngành chức năng cần tổ chức tốt các lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và nên chọn xã, phường làm điểm, rút kinh nghiệm nhân rộng mô hình. Hoạt động văn hóa, không chỉ có ngành văn hóa mà cấp ủy, chính quyền cần thấy rõ trách nhiệm để tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, khắc phục tình trạng khoán trắng cho ngành văn hóa. Các trung tâm văn hóa cần chủ động phối hợp chặt chẽ các ban, ngành, đoàn thể; phát huy tốt vai trò của già làng, trưởng bản, cộng tác viên; xã hội hóa hoạt động tạo nguồn kinh phí. Khi xây dựng trung tâm văn hóa, ngành chức năng và địa phương cần lấy ý kiến rộng rãi của người dân về chọn vị trí, thiết kế, đầu tư trang thiết bị, xây dựng tinh thần trách nhiệm chung để mọi người cùng tham gia.

Bài và ảnh: DUY HIỂN