Làng gói bánh chưng

Quà Xuân. Ảnh Nguyễn Văn

Những ngày cuối năm, người dân thôn Diệm Xuân, xã Việt Xuân, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc lại tất tả, bận rộn hơn những ngày thường, do bận làm nghề gói bánh chưng. Không khí ấy lộ rõ trên từng khuôn mặt của mỗi người dân. Những chuyến xe chở lá, chở gạo, chở bánh vào ra tấp nập. Mùi thơm của gạo nếp, bánh chưng khiến cho những người mới đến đây luôn có cảm giác như ngày Tết đang đến gần hơn.

Nghề gói bánh chưng xuất hiện ở làng Diệm Xuân vào khoảng từ đầu những năm 60 của thế kỷ trước. Khi ấy, người dân thường gói những chiếc bánh chưng nhỏ để bán cho khách đi tàu nghỉ ở ga Bạch Hạc. Nhiều khách hàng còn mua thêm bánh về để làm quà, lượng hàng bán được nhiều thành thử người gói bánh cũng đông dần lên. Dần dần, người dân không chỉ gói bánh bán ở ga tàu nữa mà còn gói bánh tỏa đi các chợ để bán, lấy đó làm nghề kiếm kế sinh nhai. Trải qua nhiều thế hệ đúc kết, tích lũy, người làng Diệm Xuân có bề dày kinh nghiệm gói bánh chưng. Đã là người làng Diệm Xuân, ai cũng biết gói bánh chưng, gói bánh không cần khuôn mà vẫn vuông đẹp. Con gái ở làng đi lấy chồng thiên hạ cũng đem theo nghề này. Để có một chiếc bánh ngon, ngoài việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, người gói bánh phải biết chọn mua những thực phẩm và gia vị phù hợp. Gạo gói bánh người làng hay chọn mua là loại nếp cái hoa vàng hoặc nếp thơm, không lẫn tẻ, hạt đều, thường có ở vùng Thái Bình, Hà Nam… Muốn để bánh đều, xanh, đẹp, khâu chọn mua lá dong cũng rất quan trọng, phải là lá bánh tẻ, cuống mỏng, lá dày, đều, loại lá này thường có ở Hà Giang, Yên Bái. Gói bánh chưng có rất nhiều công đoạn và việc vặt, mà việc nào cũng đòi hỏi phải có kỹ thuật. Từ ngâm gạo, trộn muối, đãi đỗ, nêm gia vị, luộc bánh… tất cả phải theo một quy trình kỹ thuật tỉ mẩn, chỉ cần sơ sểnh hoặc làm ẩu một công đoạn là bánh có thể hỏng ngay. Bánh chưng của làng Diệm Xuân rất xanh, dền, thơm, ăn có vị bùi, béo nhưng không ngậy, rất hấp dẫn. Bánh chưng của làng Diệm Xuân đã có mặt ở nhiều nơi, từ Lập Thạch, Yên Lạc, Vĩnh Yên, Phúc Yên (Vĩnh Phúc), đến thành phố Việt Trì (Phú Thọ), Tuyên Quang… Nhiều khách sạn, nhà hàng sang trọng, các đám cưới hỏi, giỗ chạp, tiệc tùng của người dân quanh vùng cũng đã về đây đặt bánh. Không chỉ có gói bánh chưng mà người làng còn gói cả bánh giò, bánh gai, bánh rán, bánh dậm… vừa tạo việc làm lúc nông nhàn, đồng thời cũng tăng thêm thu nhập. Người dân Diệm Xuân luôn đặt chữ Tín và chữ Tâm lên hàng đầu, vì thế khách hàng đã đặt bánh ở đây là rất yên tâm.

Cả làng Diệm Xuân hiện nay có 248 hộ, thì có đến 220 gia đình làm nghề gói bánh chưng và các loại bánh khác được gói từ gạo. Trong đó, có 60 gia đình đã duy trì nghề này quanh năm, đem lại thu nhập khá giả. Chị Nguyễn Thị Hiền từ ngày lấy chồng ra ở riêng, đến nay đã có 20 năm gắn bó với nghề gói bánh chưng. Nghề này đã tạo công ăn việc làm thường xuyên cho 4 lao động trong nhà chị, còn vào dịp gần Tết hoặc có hàng đặt, chị phải nhờ thêm từ 5 đến 7 lao động mới làm kịp hàng cho khách. Ngày thường chị gói từ 35 đến 40 cân, còn những ngày gần Tết từ 3 đến 4 tạ gạo. Tuy vất vả là thế, nhưng nghề này đã đem lại cho gia đình chị cuộc sống sung túc, vợ chồng chị đã xây được nhà kiên cố và mua sắm được nhiều tiện nghi, mỗi năm vợ chồng chị trừ chi phí thu lãi 50 triệu đồng. Nhìn chị Hiền tay thoăn thoắt gói những chiếc bánh chưng đều, vuông, đẹp, lại ngồi cạnh những đống lá dong, những tải gạo nếp thơm nồng, tôi cứ mơ hồ nghĩ hình như là mai đã đến Tết rồi…