Đọc báo là một trong những thói quen hàng ngày của Anh hùng Nguyễn Tường Long.

Từ bỏ cuộc sống phồn hoa nơi xứ người, ông tìm đường về Tổ quốc, lập được kỳ tích chưa từng có trong lịch sử ngành hàng không thế giới: Cải tiến máy bay dân dụng IL-14 thành máy bay ném bom, góp phần làm nên huyền thoại “Cầu hàng không” chi viện cho chiến trường miền Nam trong chiến dịch Mậu Thân 1968.

Không vợ con, không gia đình, không họ hàng thân thích, suốt đời hy sinh, cống hiến cho cách mạng, cuộc đời ông là một chuỗi những hành trình kỳ diệu! Ông là Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Tường Long.

Kỳ 1: Tổ quốc trên hết

Thành phố Lion nước Pháp mùa thu năm 1944. Nguyễn Tường Long lúc đó là một chàng trai 21 tuổi. Ba anh – ông Nguyễn Văn Tường và mẹ - bà Huỳnh Thị Oanh là công nhân cầu đường. Hai ông bà sang Pháp định cư từ sau đại chiến thế giới thứ nhất. Nguyễn Tường Long và cô em gái Nguyễn Thị Thoa cùng sinh trưởng tại Pháp. Tốt nghiệp Trường Kỹ thuật cơ khí với tấm bằng kỹ sư loại giỏi, Tường Long dự định vào làm việc tại một nhà máy cơ khí và sẽ xin phép ba mẹ để cưới Bernadette, một thiếu nữ Pháp xinh đẹp. Mối tình của chàng với Bernadette được ươm mầm từ thời còn học chung lớp ở cấp trung học. Vào đời, Bernadette chọn ngành y lập nghiệp, còn chàng trai gốc Việt nuôi ước mơ trở thành một kỹ sư giỏi. Sau bữa cơm thịnh soạn mừng con trai tốt nghiệp Trường Kỹ thuật cơ khí, ba anh gọi con trai vào phòng riêng, giọng run run:

- Nỗi cay đắng lớn nhất của cuộc đời ba mẹ là phải ly tán quê hương, sống trên đất nước của những kẻ đi xâm lược Tổ quốc mình. Ba đã già, không còn thời gian và sức lực để làm lại từ đầu nữa. Phong trào kháng Pháp ở Việt Nam đang phát triển rất mạnh. Con hãy tìm về Tổ quốc, đi theo lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đó là con đường đúng đắn nhất để con thay ba đóng góp trí lực cho Tổ quốc.

Nguyễn Tường Long sửng sốt, trống ngực đập thình thịch. Đêm hôm đó, cả nhà gần như thức trắng. Ba anh đã tâm sự thật nhiều về tình nghĩa đối với Tổ quốc, quê hương và định hướng con đường cho con trai dấn thân. “Tổ quốc là trên hết. Ba mẹ đặt niềm tin và hy vọng vào con” – Ông Tường động viên con trai. Mẹ anh dù không muốn con trai rời xa vòng tay gia đình nhưng cũng rất ủng hộ tâm nguyện của chồng, động viên anh có đủ dũng khí tìm về đất mẹ tham gia cách mạng. Tường Long dần hiểu ra, tình yêu quê hương đất nước, dòng máu họ hàng, dòng tộc trong ba mẹ lớn đến mức nào. Điều đó lý giải tại sao sống ở một thành phố tráng lệ vào hàng đầu nước Pháp đã mấy chục năm rồi, nhưng ba mẹ anh vẫn luôn duy trì những nếp sinh hoạt thuần Việt. Ngoài giờ đến trường, vui chơi với bè bạn, hằng ngày từ bữa ăn đến giấc ngủ, anh em Nguyễn Tường Long đều được ba mẹ chăm sóc, nuôi dưỡng bằng vòng tay yêu thương mang đậm văn hóa Việt. Nhờ đó, Tường Long biết nói tiếng Việt trước khi nói tiếng Pháp. Lên 5 tuổi, Tường Long đã biết ăn cơm bằng đôi đũa tre, biết hát những bài ca về quê hương Việt Nam, thuộc nhiều ca dao, tục ngữ và có thể đọc trơn tru hàng chục câu Kiều.

Nhắc đến lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, dòng máu Việt trong chàng thanh niên Nguyễn Tường Long như được hâm nóng lên. Với những Việt kiều yêu nước thời ấy, cái tên Nguyễn Ái Quốc có sức cuốn hút đến kỳ lạ. Đó cũng chính là động lực thôi thúc bầu nhiệt huyết của Nguyễn Tường Long, can đảm từ biệt mái ấm gia đình và hạnh phúc riêng tư để hành trình về Tổ quốc.

Thông qua những người bạn cùng làm công nhân cầu đường, ông Nguyễn Văn Tường quen và có được mối quan hệ khá thân thiết với ông Hanriibe, làm việc trong ngành tàu viễn dương Pháp. Giữa mùa thu năm 1944, Hanriibe đến chào người bạn Việt để chuẩn bị cho chuyến viễn dương sang Việt Nam. Một thời cơ quí giá để thực hiện ý định nung nấu lâu nay, ông Tường đặt vấn đề nhờ Hanriibe đưa cậu con trai về Sài Gòn ăn Tết. Hanriibe vui vẻ đồng ý. Chỉ có một ngày chuẩn bị cho cuộc hành trình quan trọng nhất cuộc đời, Nguyễn Tường Long nhận từ ba mẹ những dòng địa chỉ bà con, họ hàng, người thân ở Sài Gòn. Đó là những nơi anh có thể nương tựa trong thời gian tìm đường đến với Việt Minh.

Về đến Sài Gòn, Tường Long tìm đến những địa chỉ bà con họ hàng thân thích nhưng không gặp được ai, vì tất cả đều đã li tán mỗi nhà một phương. Anh đến ở nhờ nhà một người quen cũ của ba mẹ ở nội thành Sài Gòn, chờ cơ hội tiếp cận người của Việt Minh.

Đầu năm 1945, qua người quen, Nguyễn Tường Long gặp ông Phan Văn Tỵ, một cựu tù Côn Đảo vượt ngục, hiện là ủy viên Khu 9. Ông Tỵ xúc động ôm chầm lấy chàng kỹ sư trẻ. “Đảng đang rất cần những người như đồng chí. Trước mắt đồng chí theo tôi về Cà Mau để tăng cường sức mạnh cho ngành quân giới của chúng ta”.

Cô Magueri He – một kỷ niệm đẹp của Nguyễn Tường Long thời trai trẻ.

Xưởng Quân giới của Việt Minh được bố trí bí mật trong rừng U Minh. Đây là đầu mối chủ lực sản xuất, cung cấp vũ khí đánh Pháp ở khắp các mặt trận miền Tây Nam Bộ. Ông Võ Văn Châu được đồng chí Lê Duẩn và lãnh đạo Khu 9 điều về đây làm Giám đốc xưởng Quân giới. Nguyễn Tường Long được bố trí làm việc tại phân xưởng nạp thuốc súng vào vỏ đạn. Vừa chân ướt chân ráo nhận nhiệm vụ, Nguyễn Tường Long đã được cấp trên đánh giá cao khi anh có những đề xuất sáng kiến cải tiến qui trình nạp thuốc súng từ thủ công sang ứng dụng kỹ thuật cơ khí, vừa nhanh vừa bảo đảm an toàn. Anh được kết nạp Đảng ngay sau đó.

Năm 1954, Nguyễn Tường Long tập kết ra Bắc. Anh được biên chế vào Đơn vị không quân C.47 thuộc Trung đoàn 919 Bộ Tư lệnh Không quân. Ba năm sau, Nguyễn Tường Long được đơn vị cử đi học chuyên sâu về kỹ thuật hàng không ở Trường Hàng không Thiên Tân (nay là Học viện Hàng không Thiên Tân, Trung Quốc). Tốt nghiệp trở về nước, anh được bố trí công tác tại Ban Kỹ thuật không quân với nhiệm vụ bảo đảm các yếu tố kỹ thuật cho các loại máy bay chiến đấu của Trung đoàn 919.

Tên tuổi của Nguyễn Tường Long gắn liền với huyền thoại “Cầu hàng không” chi viện cho chiến trường miền Nam trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Để chuẩn bị cho chiến dịch này, Ban kỹ thuật của Nguyễn Tường Long được cấp trên giao nhiệm vụ tối quan trọng và tuyệt mật: Nghiên cứu cải tiến một số loại máy bay hiện có phục vụ nhiệm vụ chiến đấu, ném bom chi viện cho chiến trường miền Nam. Loại máy bay vận tải IL-14 do Liên Xô sản xuất là đối tượng của kế hoạch cải tiến. Mục tiêu đặt ra là nâng công dụng của loại máy bay chuyên dùng để chở khách này thành những máy bay ném bom chiến đấu. Do điều kiện chiến tranh còn ác liệt nên những chiếc máy bay IL – 14 của ta khi đưa từ Liên Xô về phải gửi tại sân bay Tường Vân (Trung Quốc). Các phi công của Trung đoàn 919 đã sang Tường Vân đưa 3 chiếc về sân bay Gia Lâm thực hiện cải tiến. Dựa vào một tài liệu của Đức viết lại theo sách quân sự của Liên Xô về máy bay IL-14, Nguyễn Tường Long cùng các kỹ thuật viên ngày đêm mày mò nghiên cứu từ những chi tiết nhỏ nhất về tính năng kỹ thuật của loại máy bay này. Phương án cải tiến được thực hiện theo cách “nắn” lại cánh máy bay nhằm nâng cao khả năng chịu tải và gắn các giá treo bom dưới thân và hai cánh máy bay. Các giá treo này có thể mang được 3 quả bom loại 100kg...

(Còn nữa)

Ký sự nhân vật của PHAN TÙNG SƠN