Ngày 7-5-1971, trong đoàn người vào thăm Bảo tàng Quân đội có hai cháu học sinh lớp 9 là Nguyễn Hòa Bình và Phạm Tập Thanh. Cách đó một năm, Trường Thiếu sinh quân Nguyễn Văn

Phiên bản bức ảnh chụp lớp B3 (C52) trường Nguyễn Văn Trỗi năm 1970.

Trỗi thuộc Tổng cục Chính trị đã giải thể, các bạn trở về các trường phổ thông học tiếp. Đang say mê nghe đồng chí thiếu úy trẻ thuyết minh thì Bình thấy trên tường có gắn ảnh lớp B3 (C52) chụp với Trung tá-Hiệu trưởng Dương Hưng Tuấn và các thầy. “Toàn cánh ta, mày ạ!”. Khẽ nháy mắt, hai bạn thống nhất ngay phi vụ “đạo chích”. Bình nhỏ người len vào trước mặt thiếu úy khiến anh ta mất tập trung. Còn Tập Thanh với “động tác đặc công” học được ở trường, nhanh nhẹn gỡ bức ảnh khỏi vị trí. Hai tên rời Bảo tàng, hí hửng ra vườn hoa Canh Nông (nay là vườn hoa có tượng đài Lê-nin) giở “chiến lợi phẩm” ra ngắm nghía…

Cuối tháng 5-1971 (nghĩa là chỉ sau vụ “chôm” ảnh ít ngày), anh Lê Mã Lương cùng anh Chính, dũng sĩ bắn rơi 6 máy bay trực thăng ở mặt trận Nam Lào bằng súng 12,7mm, đến trường Chu Văn An-Hà Nội, nói chuyện với các bạn học sinh. Chả còn nhớ chính xác các anh kể những gì mà ngay sau đó, các bạn trẻ mới 16-17 tuổi đã nhất loạt viết đơn xin đi bộ đội, trong đó có nhiều bạn nguyên là học sinh Trường Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi. Hai mươi năm trôi qua, Nguyễn Hòa Bình giữ tấm ảnh như một báu vật. Đến năm 1991, trong buổi họp mặt lần đầu tiên cựu Thiếu sinh quân Nguyễn Văn Trỗi ở phía Nam, Nghĩa đã mượn tấm ảnh này, chụp lại rồi phóng tặng anh em. Năm 2005, khi làm cuốn sách “Sinh ra trong khói lửa” tập 2, Hồ Bá Đạt đã gửi phiên bản cho Ban biên tập. Điểm hết lượt anh em trong ảnh thấy có một bạn ngồi ở hàng đầu có khuôn mặt giống Nguyễn Trọng Bảo ở khóa 8, nên Ban biên tập chú thích dưới ảnh là các bạn khóa 8. Khi sách phát hành, “chủ nhân thứ cấp” của bức ảnh đã phát hiện ra sai sót. Năm vừa rồi, nhân vụ uống bia tại nhà hàng Jodee, Nguyễn Hòa Bình và Lục Sĩ Thanh thông báo cho Ban biên tập về sự nhầm lẫn này.

Năm 2007, chuyện xuất xứ của tấm ảnh được Đỗ Đình Nghĩa, một cựu Thiếu sinh quân, gửi bài lên blog Uttroi. Có bạn góp ý nên trả lại cho Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam). Nhân dịp ra Hà Nội, Nghĩa muốn làm việc đó. Sáng 18-1-2008, ba anh em cựu thiếu sinh quân thời chống Mỹ (Đỗ Đình Nghĩa, Nguyễn Khắc Việt và Trần Kiến Quốc) cùng thầy giáo Chi Phan đến Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam. Vừa vào cổng, thầy báo trực ban xin gặp Thiếu tướng Giám đốc Lê Mã Lương. Thầy, trò được mời vào phòng khách. Sau vài lời giới thiệu về nhà trường, thầy nói ngay xuất xứ bức ảnh. Nghe qua câu chuyện, anh Lương cho mời các trợ lí vào làm việc. Tại buổi gặp mặt Giám đốc Bảo tàng, thầy Chi Phan xúc động nói: “Tuy nhà trường chỉ tồn tại có 5 năm và giải thể đã gần 40 năm nhưng thầy trò chúng tôi vẫn liên lạc với nhau, vẫn thăm hỏi, động viên nhau trong cuộc sống. Hiện nay số thiếu sinh quân ngày nào rất trưởng thành, có em Nguyễn Thiện Nhân là Phó thủ tướng, cả chục sĩ quan cấp tướng và nhiều Thứ trưởng, Bộ trưởng… Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước có 29 thầy, trò là liệt sĩ, nhưng đến nay 12 mộ phần còn thất lạc. Chúng tôi còn tự thiết kế các blog để liên lạc với nhau, viết lại những kỷ niệm xưa. Chính nhờ mạng Internet mà chị Đạt, chị của liệt sĩ Trần Hữu Dân, thấy được tấm ảnh này và phát hiện ra em trai mình trong ảnh. Lập tức chị liên lạc qua email với chúng tôi. Hiểu được sự mong chờ đau đáu suốt mấy chục năm qua, em Nghĩa đã làm lại bức ảnh, cất công bay từ TP Hồ Chí Minh ra tặng lại gia đình nhân ngày đầu năm. Với tấm ảnh này, gia đình dường như vẫn thấy con em mình hiện diện... Và hôm nay, phiên bản của nó được trao cho Bảo tàng”…

Thiếu tướng Lê Mã Lương cảm động khi biết bạn đứng giữa bức ảnh được giao giữ lá cờ Quyết thắng chính là Trần Hữu Dân cùng là lính Sư đoàn 304 với Lê Mã Lương. Trần Hữu Dân đã anh dũng hy sinh ở động Ông Do-Quảng Trị, năm 1972. Thiếu tướng Lê Mã Lương cảm động nói: “Theo tôi, đây là câu chuyện hay, có thể làm một phóng sự truyền hình. Đề nghị Ban Liên lạc nhà trường giúp tìm lại bức ảnh gốc, vì chúng tôi chỉ được phép lưu giữ bản gốc. Ngoài ra, Bảo tàng muốn các anh sưu tập những bản gốc thư của các liệt sĩ Trường Nguyễn Văn Trỗi gửi về từ chiến trường cùng 2 tập sách đã xuất bản”…

Trần Kiến Quốc