Nhac sĩ Hoàng Vân đã bước vào tuổi 80, hiện nay ông sống cùng với gia đình tại phố Hàng Thùng, Hà Nội. Ông nguyên là lính văn công Sư đoàn 312, sau ngày hòa bình lập lại, ông về làm chỉ huy dàn nhạc Đoàn ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam. Hoàng Vân còn tham gia giảng dạy môn sáng tác và phối khí tại Nhạc viện Hà Nội.

Ông là tác giả nhiều bài hát nổi tiếng viết về đề tài bộ đội, trong đó đặc biệt nhấn mạnh và làm nổi bật lên tình đoàn kết gắn bó quân dân, sự hiệp đồng chiến đấu giữa bộ đội với dân quân, tiền tuyến với hậu phương như: Quảng Bình quê ta ơi (năm 1964), Nổi trống lên rừng núi ơi (1965), Chào anh giải phóng quân, chào mùa xuân đại thắng (1968), Người chiến sĩ ấy (1970), Hợp xướng Điện Biên (1984)… mang đến nhiều cảm xúc và yêu thích bất ngờ cho khán giả. Bài hát Hò kéo pháo ông sáng tác tại mặt trận Điện Biên Phủ (năm 1954), đã lột tả sinh động hình ảnh bộ đội ta kéo pháo vào trận địa. Mỗi khẩu đội pháo có hàng chục chiến sĩ, đứng thành hai hàng dọc, dùng chân giữ và hãm khẩu pháo, dùng tay kéo pháo bằng dây mây, dây thừng theo tiếng hò “Dô ta nào…”, kéo những “chú voi” đại bác ì ạch vượt đèo, vượt núi vào trận địa, mồ hôi và máu của chiến sĩ thấm xuống từng con đường vừa đi vừa mở. Cảm phục trước tinh thần dũng cảm của bộ đội pháo binh, ông nảy ý tưởng sáng tác bài hát này.

Một nét Điện Biên. ảnh : Hồng Nga

Bài hát Hò kéo pháo sử dụng giai điệu dựa trên chất liệu điệu hò dân gian “Hò dô ta nào, kéo pháo ta vượt qua đèo…”. Cái tài của nhạc sĩ đã đưa được câu hát, điệu hò xuất thần bay cao vút, làm tăng thêm sức mạnh cho người lính “… Dốc núi cao cao, nhưng lòng quyết tâm còn cao hơn núi. Vực sâu thăm thẳm, vực nào sâu bằng chí căm thù…” (Hai ba nào!), và đưa được điệu hò vào câu kết đầy hào hứng và phấn khởi “… Tới đích rồi, đồng chí pháo binh ơi!... Hò dô ta pháo ta vượt đèo, thề quyết tâm bắn tan đồn thù…”. Giai điệu âm nhạc bay bổng, trữ tình và vui nhộn, ca từ chắt lọc mang đậm hình ảnh người lính pháo binh, bài hát có sức truyền cảm mãnh liệt, rung động lòng người, kéo pháo ban đêm vào trận địa, xa xa còn nghe tiếng gà rừng gáy trên nương, tưởng như hậu phương ở ngay bên cạnh tiếp sức cho người chiến sĩ…

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, nhạc sĩ Hoàng Vân đã công diễn tác phẩm “Hợp xướng Điện Biên” là tác phẩm đồ sộ nhất trong tất cả các tác phẩm của ông từ trước đến nay. Ông viết tác phẩm này từ năm 1990 đến 2005 mới hoàn thành, kể chuyện chiến thắng Điện Biên. Hợp xướng gồm: Chương mở đầu, nhắc lại những địa danh đã đi vào lịch sử Điện Biên, Hồng Cúm, Him Lam, Nậm Rốm, Mường Thanh… các tên làng, tên sông. Chương I - Trên chiến trường không bao giờ quên: Giai điệu âm thanh tuôn trào niềm tự hào và sự mong đợi “… Hôm qua nghe đồn bộ đội đánh thắng giải phóng Lai Châu, còn Mường Thanh này? Dân bản mong lắm bộ đội ơi! Sao các anh chưa về? Đi trong đêm nào bộ binh, nào xe, nào pháo, nào dân công gánh gánh gồng gồng qua những đồi giang, rừng nứa, rừng vầu… Có cả nét bút chì của Đại tướng cũng chứa chan xúc động trên bản đồ quê hương, ngày đêm chỉ đạo chiến dịch…”. Chương II - Đọc thư hậu phương: Giai điệu tha thiết gửi đến tình thương và nỗi nhớ mong của quê nhà “… Anh yên tâm đi mà chiến đấu, chớ lo việc nhà, kể sao hết nỗi lòng em thầm mong anh hăng hái nơi chiến trường giết giặc… Kể sao cho hết được chuyện quê nhà đổi mới…”. Chương III - Lá cờ của Bác: Ca ngợi hình ảnh Bác Hồ kính yêu bừng sáng giữa núi rừng Việt Bắc “… Đêm nay Bác không ngủ, trước mặt Bác tấm bản đồ trải rộng cửa phòng khuya đèn vẫn sáng ngời. Bác ngồi đó, đêm nay Bác không ngủ. Bác đang từng giờ theo với bước quân đi… Lá cờ quyết thắng nhớ nghiêm lệnh Bác, lá cờ thiêng liêng…”. Chương IV - Bài hát của các chiến sĩ trẻ: Giai điệu ngọt ngào, bay bổng như muốn nhắc lại cho lớp chiến sĩ trẻ hôm nay “… Còn gì đẹp hơn! Mùa xuân trên khắp nẻo đường, yêu quê hương đất nước sẵn sàng hiến dâng cả cuộc đời. Còn gì đẹp hơn! Là một người lính sẵn sàng bảo vệ biên cương…”.

Dàn hợp xướng và dàn nhạc giao hưởng đã kể lại chiến thắng Điện Biên bằng nghệ thuật âm nhạc, diễn tả được cả đoàn quân tưng bừng ra trận đánh giặc, trong đó có hình ảnh cảm động về bộ đội và dân công hoả tuyến (tiếng hô, tiếng hò, tiếng xe đạp thồ chở gạo, tiếng gồng gánh…), gợi nhớ và làm sống lại hình ảnh cảm động và những kỷ niệm không quên, một thời cả nước cùng đồng tâm làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ…

Theo nhạc sĩ, tác phẩm âm nhạc là đỉnh điểm hội tụ sự thăng hoa, sáng tạo nghệ thuật, phải viết cho hay. Bài hát hay khi nhạc sĩ đã thấm nhuần, nhuần nhuyễn thật sự những rung động từ thực tế, viết cảm xúc từ nội tâm mình. Những tác phẩm ca ngợi Điện Biên của ông còn lắng đọng mãi theo thời gian…

HOÀNG HIỂN