Phát biểu tại tọa đàm, Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân cho biết: “Phòng, chống thuốc lá lậu - một vấn đề không mới nhưng ngày càng phức tạp, với nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với nền kinh tế, sức khỏe cộng đồng và cả trật tự, an toàn xã hội. 

Thuốc lá lậu không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước, làm méo mó môi trường cạnh tranh, mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ do không được kiểm soát về chất lượng. Đáng lo ngại hơn, hoạt động buôn lậu thuốc lá thường gắn với các đường dây tội phạm, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh kinh tế và hiệu lực quản lý nhà nước".

 Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng biên tập Báo Công an nhân dân phát biểu. Ảnh: LÊ THÚY

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Bình: "Việc nhận diện đúng thực trạng, phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp đồng bộ, khả thi là yêu cầu cấp thiết. Buổi tọa đàm hôm nay được tổ chức với mong muốn tạo diễn đàn trao đổi thẳng thắn, đa chiều giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, chuyên gia và doanh nghiệp. Qua đó, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống thuốc lá lậu trong thời gian tới".

Một trong những nội dung trọng tâm của tọa đàm là tham luận của TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, về khảo sát thực trạng thị trường bán lẻ thuốc lá lậu tại 4 khu vực (An Giang, Cần Thơ, Đà Nẵng và Khánh Hòa). Từ đó, đi sâu tìm hiểu động cơ thực sự của các nhà bán lẻ thuốc lá lậu, thay vì chỉ dừng lại ở việc xem xét mức độ hiểu biết pháp luật.

Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng chú ý: Hành vi bán thuốc lá lậu tại khâu bán lẻ không chủ yếu xuất phát từ thiếu hiểu biết. Ngược lại, ở nhiều địa bàn, người bán biết khá rõ rủi ro pháp lý, biết có kiểm tra, xử phạt, thậm chí biết về nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng, nhưng vẫn tiếp tục kinh doanh vì lợi ích kinh tế.

Tại Cần Thơ, 97,9% người bán được khảo sát cho biết họ biết quy định xử phạt, 95,2% nhận biết rủi ro hàng giả, song số điểm bán thuốc lá lậu vẫn lên tới 3.030 trên tổng mẫu 3.035, tương đương khoảng 99,8%. Điều đó cho thấy khoảng cách rất lớn giữa nhận thức pháp luật và hành vi thực tế.

 Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: LÊ THÚY

Từ kết quả này, TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh, việc tăng mức xử phạt hành chính là giải pháp cấp thiết, bởi về bản chất kinh tế, phải đẩy “chi phí vi phạm” cao hơn “lợi nhuận kỳ vọng” thì mới có thể thay đổi hành vi của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo ông, cùng với sửa chế tài, cần tăng hiện diện kiểm tra tại các điểm bán lẻ, để người bán nhận thấy rủi ro bị phát hiện và xử lý là có thật, thường xuyên và liên tục.

Các tham luận và ý kiến trao đổi tại tọa đàm có chung một điểm thống nhất: Muốn ngăn chặn thuốc lá lậu hiệu quả, không thể chỉ tập trung vào biên giới hay khâu vận chuyển, mà phải xử lý trúng và mạnh vào thị trường bán lẻ - nơi hàng lậu được tiêu thụ, quay vòng lợi nhuận và tiếp tục nuôi sống cả chuỗi vi phạm phía sau.