Z117: Lúc "thái lai" nhớ thời “bĩ cực"

QĐND - Lâu nay, Nhà máy Z117 (thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) có lẽ được biết đến nhiều nhờ sự lấp lánh của những tấm huân, huy chương, quân hiệu, phù hiệu mà doanh nghiệp này làm cho… người khác. Nay thì mặt hàng truyền thống ấy chỉ là “chuyện nhỏ”, bởi có những sản phẩm đã đủ sức lách qua cánh cửa hội nhập…

Xưởng gia công cơ khí chính xác công nghệ cao ở Nhà máy Z117

Tình người quân giới Z117

Vừa bước vào Phân xưởng Đúc áp lực, thuộc Xí nghiệp 1, tôi bỗng thấy không gian nóng bừng, tiếng máy dập ình ình. Trước mắt tôi, những cỗ máy cao to ngạo nghễ, hừng hực ánh than hồng... Thượng tá Vũ Duy Khoát, Chủ nhiệm Chính trị Nhà máy Z117 giải thích: “Đây là phân xưởng đúc áp lực, trong đó có những cỗ máy được mệnh danh là “khủng long”, áp lực dập có thể lên tới 900 tấn. Tại đây, nền nhiệt thường xuyên lên tới hơn 30 độ C, sản phẩm chủ yếu là hàng cơ khí như phụ tùng xe máy cung cấp cho hãng Honda, Yamaha…”.

Cũng lạ, giữa cái không gian “công nghiệp nặng” ấy lại có hai “bóng hồng”. Tạ Thị Lệ Quyên, cô gái sinh năm 1988 có nước da trắng trẻo, nụ cười tươi tắn vừa điều khiển chiếc máy đúc có áp lực 80 tấn vừa nói với tôi: “Bố mẹ em cũng là công nhân quốc phòng. Học xong Trường Cao đẳng Cơ khí luyện kim Thái Nguyên, em được nhận vào nhà máy làm việc. So với những cỗ máy “khủng long” thì máy em làm nhỏ hơn nhiều. Em đã quen với công việc này. Các chú, các anh ở đây sống tình cảm lắm, thường xuyên giúp đỡ em…”.

Có một câu chuyện rất cảm động về tình người Z117. Đó là vào tháng 7-2006, Bí thư Đảng ủy, Phó giám đốc nhà máy là Đại tá Đỗ Hữu Canh mắc  một căn bệnh nan y... Trong rất nhiều thứ cần có để cứu anh thì phải có 8 lít máu tươi, trong thời gian sớm nhất. Thông tin trên lập tức được Đại tá Chu Thế Thịnh, Giám đốc nhà máy báo nhanh về nhà máy. Lập tức hơn 100 người xung phong đến bệnh viện, và 40 người phù hợp với nhóm B của bệnh nhân. Cũng rất nhanh, hơn 10 lít máu đã được hiến tặng. Đại tá Đỗ Hữu Canh đã thoát cơn bạo bệnh, nay đã trở lại làm việc. Gặp tôi, anh xúc động nói: “Tôi sống được là nhờ sự tiến bộ của y học, nhờ hồng phúc của tổ tiên và nhất là nhờ những dòng máu người quân giới…”.

Nói về những con người Quân giới ở Z117, Đại tá Dương Công Tuế, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy, Phó giám đốc nhà máy bộc bạch: “Nhà máy chúng tôi thành lập đúng vào ngày sinh nhật Bác 19-5-1956, hiện là đơn vị có tuổi đời cao nhất trong các nhà máy thuộc Tổng cục CNQP. Thời kỳ đầu, Nhà máy có tên là “Xưởng Quân cụ X10”. Chúng tôi tự hào về đội ngũ cán bộ, công nhân viên qua nhiều thế hệ. Cái tình người kết hợp với ý thức trách nhiệm công việc đã giúp nhà máy hoàn thành tốt nhiệm vụ. Năm 2005, Nhà máy được Đảng và Nhà nước tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lao động.

Vững tin lính thợ thời bình!

Theo Đại tá Dương Công Tuế, nhiệm vụ chủ yếu qua các giai đoạn của Nhà máy Z117 là sản xuất quân cụ, huân, huy chương, phù hiệu, quân hiệu. Những năm kháng chiến chống Mỹ, Nhà máy được giao nhiệm vụ sửa chữa máy chỉ huy, ra-đa, súng pháo cao xạ từ 27 đến 105mm, phần cơ khí của mìn, ngòi đạn pháo và hàng quân dụng. Hiện nay, ngoài nhiệm vụ nghiên cứu, chế thử và sản xuất phục vụ quốc phòng, Nhà máy tiếp tục sản xuất hàng kinh tế phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Nói về sản xuất hàng kinh tế không thể không nhắc tới thời “bĩ cực”. Những năm sau đổi mới, ngoài sản phẩm “lưỡng tính” là các loại huy chương, quân hiệu, phù hiệu, mặt hàng kinh tế nổi trội nhất của Nhà máy Z117 chính là… bếp dầu. Nhưng rồi, trước sự phát triển ào ạt của các loại bếp điện, bếp ga, bếp từ, lò vi sóng… thì bếp dầu trở nên lỗi thời! Không tiêu thụ được mặt hàng kinh tế mũi nhọn đồng nghĩa với việc sản xuất đình trệ, công nhân thiếu việc làm, đời sống khó khăn. Nhờ những nỗ lực rất lớn của tập thể cán bộ, công nhân viên, trong đó có vai trò của nguyên giám đốc Lê Thanh Bình (hiện là Thiếu tướng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy, Phó chủ nhiệm Tổng cục CNQP), Nhà máy Z117 đã vượt qua cơn khủng hoảng, từng bước hồi phục. Một trong những giải pháp ngày ấy (thời điểm năm 1998) là phát triển sản xuất bằng năng lực nội tại, đầu tư chiều sâu, mở rộng thị trường bằng chất lượng và giá cả sản phẩm, đưa trình độ công nghệ lên mức tiên tiến, tạo nền tảng cho một nhà máy sản xuất công nghiệp hiện đại trên cơ sở tiết kiệm, đúng thời điểm, sát với khả năng thực tế. Nhiều dây chuyền được đầu tư, nhiều mặt hàng mới được tung ra thị trường. Đặc biệt là những sản phẩm như bếp nướng du lịch xuất khẩu, thiết bị điện, phụ tùng xe máy, que hàn, khung máy may công nghiệp, van khí áp lực cao… đã không chỉ có ý nghĩa trước mắt mà còn mở ra những triển vọng lâu dài. Hiện nay, Nhà máy đang xuất khẩu sang thị trường châu Âu một số sản phẩm như các loại bếp cho Tập đoàn Landmann; các loại bát, nắp lọc, nồi các loại cho Tập đoàn IKEA, phụ tùng xe máy cho hãng Honda, Yamaha...

Phát triển sản phẩm mới nhưng nhà máy cũng không quên đầu tư, nâng cao mẫu mã, chất lượng các sản phẩm truyền thống, đó là nâng cao độ tinh xảo, chất lượng bề mặt nhóm sản phẩm huân, huy chương, phù điêu, phù hiệu, quà tặng… Bước tiến vượt bậc về mặt công nghệ là thiết kế, chế bản ma-két mẫu trên hệ thống máy tính có hỗ trợ phần mềm; gia công trên máy khắc lập thể 3D, 5D, khắc Larer của Đức, CNC… dập tự động, ép chảy trên máy thủy lực đến 500 tấn, đúc áp lực, công nghệ đánh bóng, công nghệ mạ vàng ENZÔN Thụy Sĩ…

Đến Nhà máy Z117 hôm nay, cảnh quan, diện mạo ngày càng khang trang, khởi sắc. Với hành trình 55 năm phấn đấu vẻ vang, những người lính thợ Z117 đang tự tin làm ra những sản phẩm có giá trị kinh tế cao, vững vàng hội nhập.

Bài và ảnh: Lê Thiết Hùng