Mũi Cà Mau với hai vùng lõi là Vườn quốc gia U Minh Hạ và Vườn quốc gia Mũi Cà Mau. Từ nhiều năm qua, đây là điểm du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Ngày 26-5-2009, Ủy ban Điều phối quốc tế về con người và sinh quyển thuộc UNESCO đã chính thức công nhận Mũi Cà Mau là Khu dự trữ sinh quyển thế giới.
Với tổng diện tích 1.224ha, Khu du lịch sinh thái Vườn quốc gia Mũi Cà Mau gồm các khu chức năng du lịch cộng đồng, du lịch nhà vườn, du lịch rừng ngập mặn, khu bảo tồn rừng ngập mặn, khu bảo tồn thiên nhiên. Khu dự trữ sinh quyển (DTSQ) Mũi Cà Mau được đề cử với quy mô 371.506ha, có 3 vùng: Vùng lõi 17.329ha, vùng đệm 43.309ha và vùng chuyển tiếp 310.868ha. Tại vùng lõi được chia làm 3 vùng nhỏ là các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia Mũi Cà Mau (huyện Ngọc Hiển) và Vườn Quốc gia U Minh Hạ (huyện U Minh), liền kề dải rừng phòng hộ ven biển Tây Cà Mau.
Khu vực Vườn quốc gia Mũi Cà Mau là nơi giao thoa của chế độ nhật triều và bán nhật triều. Chính vì thế, khu vực này được thiên nhiên ban tặng sự trù phú về động, thực vật của rừng ngập mặn. Vườn quốc gia Mũi Cà Mau có 60 loài thực vật bậc cao đang tồn tại. Trong đó, có 22 loài cây ngập mặn chủ đạo tham gia hình thành thảm thực vật rừng ngập mặn. Đặc biệt, có 2 loài thực vật có trong Sách đỏ Việt Nam là đước đôi (đưng) và cây quao.
Nét độc đáo nhất ở đây là người ta có thể đứng một nơi thấy được mặt trời "đi lên" từ lòng biển mỗi sớm mai và có thể ngắm mặt trời "lặn" xuống biển khi hoàng hôn. Tuyến du lịch về Mũi Cà Mau rất hấp dẫn với không gian du lịch sinh thái rộng lớn liên hoàn và các sản phẩm du lịch đa dạng của khu công viên văn hóa-du lịch Mũi Cà Mau, khu du lịch Khai Long và cụm đảo Hòn Khoai. Để tham gia các hội chợ triển lãm về du lịch trong và ngoài khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, địa phương đã xúc tiến một số chương trình quảng bá về sự đa dạng sinh học, cảnh vật thiên nhiên hấp dẫn của khu DTSQ thế giới Mũi Cà Mau; đồng thời tích cực bảo tồn đa dạng sinh học, bảo tồn động, thực vật quý hiếm, bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể, các dự án nâng cao ý thức cộng đồng…
Tuy nhiên, do địa bàn trải rộng, địa hình phức tạp, trong khi cộng đồng dân cư địa phương chưa thật sự hiểu hết về giá trị khoa học, kinh tế của Vườn quốc gia, công tác bảo vệ đặt ra rất nhiều khó khăn, phức tạp. Trong khi đó, áp lực di dân tự do ngày càng lớn, việc khai thác tài nguyên rừng, biển và nhu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngày càng tăng; nguồn kinh phí cho hoạt động còn rất hạn hẹp; năng lực cán bộ chuyên môn còn thiếu và chưa đủ kiến thức trang bị cho thực hiện nhiệm vụ mới.
Việc bảo tồn cấu trúc, quy mô và nguồn lợi rừng ngập nước nơi đây là thiết thực góp phần bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học trong khu vực và toàn cầu. Nỗ lực này cũng nhằm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về đa dạng sinh học và an toàn sinh học mà Việt Nam là thành viên. Vì thế, để Vườn quốc gia Mũi Cà Mau phát triển xứng tầm rất cần được sự quan tâm giúp đỡ của các cấp chính quyền, ngành chức năng, các tổ chức xã hội, các nhà doanh nghiệp để bảo tồn, phát triển đa dạng sinh học, bảo tồn thiên nhiên ở nơi tận cùng Tổ quốc mà du khách trong và ngoài nước rất quan tâm.
Bài và ảnh: Bùi Văn Bồng