Thêm dư địa vận hành hệ thống điện

Với hệ thống điện, những thời điểm phụ tải tăng cao luôn là phép thử đối với khả năng đáp ứng và vận hành an toàn. Tại miền Bắc, khi công nghiệp hóa, đô thị hóa và nhu cầu sử dụng điện tiếp tục gia tăng, chênh lệch giữa phụ tải thấp điểm và cao điểm ngày càng lớn đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp tăng cường độ linh hoạt của hệ thống. Trong bối cảnh đó, BESS mở ra một khả năng mới: Tích trữ điện năng khi hệ thống có điều kiện phù hợp và phát trở lại khi nhu cầu tăng cao. Giá trị cốt lõi của BESS không phải là thay thế các nguồn điện hiện hữu mà là bổ sung một nguồn công suất có thể huy động nhanh, góp phần giảm công suất đỉnh nhanh chóng. Đây là lớp đệm giúp hệ thống điện vận hành an toàn.

Đây cũng là lý do lưu trữ năng lượng bằng pin được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tăng tính linh hoạt của hệ thống điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 10.000-16.300MW BESS vào năm 2030, đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống khi tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi ngày càng gia tăng, đồng thời đóng góp vào lộ trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) tại Bắc Ninh. Ảnh: ANH PHƯƠNG 

Với EVNNPC, việc triển khai BESS đang được thực hiện theo hướng gắn với nhu cầu thực tế của từng khu vực, từng trạm biến áp. Tổng công ty đang triển khai hệ thống BESS với tổng quy mô 530MW tại 83 trạm biến áp, chia thành 3 giai đoạn. Giai đoạn đầu có quy mô 305MW tại 47 trạm biến áp thuộc 8 công ty điện lực; đã đóng điện vận hành 24/47 trạm biến áp 110kV; các giai đoạn tiếp theo đang được triển khai theo kế hoạch. Những con số này cho thấy, BESS đang được EVNNPC tiếp cận ở quy mô lớn, không dừng lại ở một dự án thử nghiệm công nghệ. Quan trọng hơn, các hệ thống đầu tiên đã bắt đầu chứng minh giá trị ngay trên thực tế vận hành.

Việc đầu tư, đưa BESS vào vận hành tại Bắc Ninh là một ví dụ rõ nét. Là địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các cơ sở sản xuất công nghệ cao, nhu cầu sử dụng điện tại Bắc Ninh ở mức cao và tiếp tục tăng. EVNNPC đã đầu tư 35MW BESS tại 6 trạm biến áp 110kV trong giai đoạn 1, hoàn thành trong tháng 8-2026. Trong đợt nắng nóng tháng 8, khi công suất sử dụng điện tại Bắc Ninh có thời điểm vượt ngưỡng 3.200MW, Công ty Điện lực Bắc Ninh đã huy động khoảng 30MW từ các hệ thống BESS để hỗ trợ lưới điện. Nếu đặt cạnh tổng phụ tải, 30MW không phải một tỷ lệ lớn. Nhưng trong vận hành hệ thống điện, giá trị của nguồn công suất này nằm ở khả năng được huy động đúng thời điểm hệ thống chịu áp lực cao. Nguồn điện được tích trữ sẵn có thể nhanh chóng bổ sung cho lưới, qua đó giảm áp lực lên thiết bị và tạo thêm dư địa cho công tác điều hành.

Làm chủ một công nghệ mới

Để một hệ thống BESS phát huy hiệu quả, bài toán không dừng ở việc lắp đặt các khối pin mà là một hệ thống tích hợp phục vụ quá trình sạc, lưu trữ, chuyển đổi và phát điện. Đặc biệt, việc lắp đặt BESS trong khuôn viên các trạm biến áp đang vận hành đặt ra yêu cầu cao về mặt bằng, kỹ thuật, đấu nối và an toàn. Quá trình từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn công nghệ, mua sắm, lắp đặt đến thử nghiệm, nghiệm thu và vận hành phải được thực hiện đồng bộ để bảo đảm không ảnh hưởng đến hệ thống điện hiện hữu.

Chính vì vậy, cùng với thiết bị, một bài toán khác cũng được EVNNPC đặc biệt chú trọng là nhân lực. Mức độ tự động hóa cao của BESS đòi hỏi nhân viên phải hiểu sâu hơn về công nghệ để có thể theo dõi trạng thái sạc, dòng điện, điện áp, nhiệt độ pin, bộ biến đổi công suất, hệ thống làm mát và các cảnh báo bất thường. Theo ông Nguyễn Văn Dương, Tổ trưởng Tổ Thao tác lưu động Yên Phong, Công ty Điện lực Bắc Ninh, yêu cầu quan trọng đối với nhân viên vận hành BESS không nằm ở số lượng thao tác thủ công mà ở khả năng làm chủ công nghệ, hiểu chính xác các thông số kỹ thuật, nhận diện đúng trạng thái thiết bị và xử lý kịp thời những cảnh báo. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn đầu đưa một công nghệ mới vào hệ thống điện. Mỗi hệ thống BESS được đưa vào vận hành không chỉ tạo thêm công suất lưu trữ mà còn giúp EVNNPC tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện quy trình và nâng cao năng lực quản lý, vận hành.

Việc EVNNPC triển khai BESS trên quy mô lớn, đồng thời chú trọng cả đầu tư thiết bị, tổ chức vận hành và đào tạo nhân lực cho thấy đây không phải một bước đi mang tính thời điểm. Đó là sự chuẩn bị giúp EVNNPC chủ động hơn trước những biến động của phụ tải và tăng sức bền cho lưới điện miền Bắc.