QĐND - Sốt rét là một bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng sốt rét (KSTSR) gây nên, được truyền từ người bệnh sang người lành chủ yếu bởi muỗi Anopheles. Nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể chuyển sang sốt rét ác tính (SRAT) và tỷ lệ tử vong rất cao.

 Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên thế giới có tất cả hơn 420 loài Anopheles, nhưng chỉ có khoảng hơn 70 loài là véc-tơ truyền bệnh sốt rét (trong đó có khoảng 40 loài là véc-tơ truyền bệnh chính quan trọng). Ở Việt Nam, các véc-tơ chính truyền bệnh sốt rét là Anopheles minimus (An.minimus), An.dirus, An.sundaicus  và một số véc-tơ phụ truyền bệnh sốt rét như An.aconitus, An.maculatus, An.subpictus, An.sinensis, An.vagus…

Ao tù, nước đọng là nơi phát sinh muỗi gây bệnh sốt rét. Ảnh: Quang Huy

Ký sinh trùng sốt rét khi vào cơ thể người sẽ ký sinh chủ yếu trong hồng cầu. Chúng nhân lên rất nhanh và phá vỡ hồng cầu hàng loạt gây ra tình trạng thiếu máu ở bệnh nhân sốt rét. Quá trình nhân lên, phá vỡ hồng cầu được lặp lại theo chu kỳ, tạo ra các cơn sốt có tính chu kỳ. Sau khoảng 3-7 ngày kể từ cơn sốt đầu tiên, KSTSR phát triển tạo ra các thể hữu tính (Giao bào - Gametocyte). Khi bệnh nhân bị muỗi hút máu, các thể hữu tính này sẽ vào dạ dày muỗi và phát triển thành các thể thoa trùng. Các thoa trùng này được tập trung ở tuyến nước bọt của muỗi và được truyền vào cơ thể người lành khi họ bị muỗi đốt. Như vậy, bệnh sốt rét muốn lan truyền được, KSTSR phải hoàn thành vòng đời sinh học ở người và ở muỗi Anopheles.

Sốt rét, nhất là SRAT rất nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao. Tuy nhiên, bệnh sốt rét có thể điều trị khỏi bằng các thuốc đặc hiệu. Với các trường hợp sốt rét do P.falciparum sử dụng thuốc phối hợp có thành phần artemisinin và dẫn chất như Artekin, Arterakine, CV- Artecan, Artequick… Liều dùng của Artekin cho người lớn như sau: Ngày đầu 4 viên (chia 2 lần cách nhau 8 giờ), ngày thứ 2 và thứ 3: Mỗi ngày 2 viên. Với các trường hợp sốt rét do P.vivax dùng Chloroquin: Ngày đầu và ngày thứ 2, mỗi ngày uống 4 viên, ngày thứ 3 uống 2 viên. Khi điều trị sốt rét, cần dùng thuốc Pimaquine diệt giao bào để chống lây lan cho cộng đồng. Quan trọng nhất, khi bị bệnh sốt rét, cần phải đến các cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị, không nên tự mua thuốc điều trị. Việc sử dụng thuốc không đúng phác đồ, không đủ liều, sẽ không điều trị dứt điểm bệnh, mà còn dẫn đến hiện tượng kháng thuốc.

Đối với các đơn vị quân đội, nơi tập trung đông người và đóng quân ở vùng sâu, biên giới, hải đảo, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, rất thuận lợi cho dịch bệnh sốt rét bùng phát. Nhưng với sự chủ động phòng, tránh dịch bệnh của các đơn vị, nhất là lực lượng quân y, nên bệnh sốt rét về cơ bản đã được khống chế. Tình hình sốt rét trong quân đội cũng giảm nhiều, năm 2009 số ca mắc sốt rét giảm 31,73% so với năm 2008, không có người tử vong do sốt rét, không có dịch sốt rét. Năm 2010, số mắc sốt rét giảm 11,8% so với năm 2009. Tuy nhiên, nguy cơ bùng phát dịch sốt rét luôn tiềm ẩn. Chính vì vậy, công tác phòng, tránh dịch bệnh nói chung và bệnh sốt rét nói riêng cần phải đặc biệt quan tâm. Chỉ huy các đơn vị và nhân viên quân y phải tích cực tuyên truyền, phổ biến kiến thức phòng tránh dịch bệnh, trong đó có bệnh sốt rét cho bộ đội; tích cực phát hiện và điều trị kịp thời, ngăn chặn tử vong do sốt rét.

Trong điều trị, tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị của Bộ Y tế và Cục Quân y, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ sốt rét, quản lý ca bệnh nhằm chủ động khống chế không để dịch sốt rét xảy ra. Vào đầu và cuối mùa mưa (lúc mà mùa sốt rét có thể tăng cao), cần có kế hoạch triển khai các biện pháp PCSR cho bộ đội, đặc biệt là với các đơn vị hoạt động dã ngoại trong rừng, các tổ công tác đơn lẻ, các đơn vị tân binh từ vùng không có sốt rét hoặc sốt rét nhẹ vào vùng sốt rét vừa và sốt rét nặng… Các biện pháp PCSR cần triển khai đồng bộ: Phòng chống muỗi đốt (ưu tiên biện pháp cá nhân như ngủ màn, kem xoa, mặc quần áo dài tay), phun tồn lưu nhà ở, tẩm màn, phát hiện sớm, điều trị kịp thời các ca bệnh, tuyên truyền nâng cao kiến thức, thái độ, thực hành của bộ đội đối với công tác PCSR. Việc uống thuốc phòng sốt rét phải đúng chỉ định của bác sĩ điều trị. Công tác PCSR cho bộ đội là một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, không chỉ của lực lượng quân y mà còn cần sự quan tâm của chỉ huy đơn vị và của toàn thể cán bộ, chiến sĩ./.  

Bác sĩ Nguyễn Chính Phong