Sạt lở ở bãi bồi, chuyện thường thấy ở xã Viên An.

Xã Viên An (Ứng Hòa, Hà Tây cũ) có tuyến đê Tả sông Đáy chạy qua, với khoảng 2km đường sông. Những năm trước, sông Đáy đã góp phần bồi đắp cho Viên An một bãi bồi lớn màu mỡ đất phù sa. Thế nhưng mấy năm trở lại đây, khi các tàu bơm hút cát ở các nơi đổ về khai thác cát trái phép trên địa bàn, dòng sông bị rút ruột, hàng nghìn mét vuông đất bãi dọc bờ sông chỉ sau một vài ngày đã sạt lở, cuốn trôi theo hà bá.

Để “mục sở thị” sức tàn phá ghê gớm do hút cát gây ra, chúng tôi đi nhờ thuyền của ngư dân có tên Tuấn từ trạm bơm đến gần trường tiểu học của xã, khoảng 30m, nham nhở bởi vô số vết lở, có chỗ tạo thành vách dựng đứng cao tới 3m, đỏ thẫm. Dưới sông, những luồng xoáy vẫn ngày đêm xâm lấn vào bãi bồi tạo ra những hàm ếch, chỉ chờ thêm ngày một, ngày hai là đổ ụp xuống dòng sông. Từ một bãi bồi rộng lớn, hoa màu trù phú, sông Đáy cứ ăn dần vào bãi có chỗ sâu tới hơn 40m. Cùng với tình trạng xói lở, hàng nghìn mét vuông đất canh tác của người dân cũng theo đó biến mất.

Ông Đỗ Văn Nghê, người thuộc đoạn sông này như lòng bàn tay bởi ngày nào ông cũng chăn trâu ở đây, cho biết: việc hút cát đã tồn tại gần chục năm, nhưng rầm rộ nhất thời gian vừa qua vì một số thuyền khai thác ở khúc sông xã bên (Viên Nội) bị người dân đánh đuổi bằng “sáng kiến” đạn “gạch” nên xuôi về đây “hành nghề”. Các thuyền hút cát chủ yếu là của cư dân xã Hòa Chính, huyện Chương Mỹ. Ngày cao điểm, có đến 7 thuyền cùng tham gia hút cát ở đoạn sông này. Hết hút cát giữa sông, các chủ tàu lại ngang nhiên vào cận bờ hút cát nên mới dẫn đến việc sạt lở nghiêm trọng như hiện nay”. Ông Nghê chỉ cho chúng tôi một lỗ thủng lưng chừng con mương tưới tiêu của xã cách bờ sông vài chục mét và cho biết: “Mỗi khi mương được bơm, nước dâng cao tràn vào lỗ, lập tức một dòng chảy ở bờ sông xuất hiện. Điều đó chứng tỏ khoảng đất từ sông vào mương rỗng và đang ngày bị thu hẹp khoảng cách”. Còn ông Quảng, người có ruộng gần khu vực này cho biết: “Lo ngại lớn nhất là sông Đáy là sông xung yếu để phân lũ về Mỹ Đức và Chương Mỹ khi cần thiết. Vào thời điểm phân lũ năm 1971, đỉnh nước cũng chưa tràn được vào đồng phía Viên An, thì hiện nay khi con nước to như vậy Viên An cũng sẽ thành một trong những điểm phân lũ “bất đắc dĩ” do nạn khai thác cát trái phép”.

Được biết, cách đây 4 năm, UBND hai xã Hòa Chính và Viên An đã ký giao ước cùng bảo vệ dòng sông Đáy. Ranh giới quản lý được tính từ giữa sông đổ về. Lợi dụng điều này, “sa tặc” thả tàu ở giữa sông rồi cắm vòi sang phía Viên An. Khi có “động” chỉ cần nhích thuyền sang vài bước chân rồi tắt máy đứng chơi, trêu tức an ninh xã. Để chống nạn “sa tặc”, UBND xã Viên An đã dùng một số biện pháp khá cứng rắn, nhưng vì không có phương tiện nên “sa tặc” coi thường ra mặt. Có lần lực lượng an ninh xã với sự hỗ trợ của huyện đã xử phạt và neo giữ được 5 tàu nhưng đêm đến “sa tặc” lặn đến chặt đứt dây neo giải cứu, may mà có người dân kịp thời phát hiện. Anh Vũ Văn Hùng, bảo vệ đồng điền của xã, đã có lần bị đánh, kể: “Muốn bắt được quả tang phải phục kích ban đêm rồi bơi ra, trèo lên thuyền thật lẹ trước khi chúng phát hiện. Bởi, khi chúng phát hiện có người trèo lên là đẩy xuống hoặc dùng sào, gậy phang cho tối tăm mặt mũi rồi nổ máy chạy mất. Nhẹ là vậy, còn nặng là chúng “nói chuyện” bằng xẻng, thậm chí cả tuýp sắt. Giữa tháng 7 vừa rồi, sa tặc ngang nhiên hút cát gần bờ, bốn công an xã đến lập biên bản, lập tức người thì bị chúng túm ngực, người thì bị chém, người lại bị đạp ngã dúi xuống nước”. Kinh nghiệm từ những lần bị đánh đó được anh đúc rút là: “Phải đi đông, nếu không thì lãnh đủ”. Sau mỗi đợt lực lượng chức năng của xã Viên An ra quân ngăn chặn, bọn “sa tặc” lại nghỉ vài hôm, sau đó bập bõm vào lúc rạng sáng rồi dần dà lại khai thác cả ngày lẫn đêm, ngang nhiên như chưa có chuyện gì xảy ra.

Việc các tàu từ nơi khác đến bơm hút cát trái phép trên địa bàn Viên An vẫn diễn ra rất phức tạp. Hành vi này không những gây sạt lở làm mất đất trồng trọt mà còn đe dọa nghiêm trọng tới an toàn của tuyến đê Tả Đáy, tới những công trình của xã nằm ngoài đê như trạm bơm, trường học. Với lợi nhuận lớn từ việc hút cát, chỉ cần 20 phút sẽ hút được một tàu cát với giá trị 800.000 đồng. Chính vì việc khai thác mang lại lợi nhuận dễ dàng như vậy nên “sa tặc” ngày ngày vẫn lộng hành, nếu không có biện pháp hữu hiệu thì việc gây họa, ảnh hưởng đến hoa màu, đồng áng của người dân xã Viên An là điều khó tránh khỏi. Điều này, rất cần có sự hỗ trợ, tham gia chỉ đạo thường xuyên, triệt để, đồng thời có xử phạt nghiêm minh của các cấp, ngành liên quan.

Bài và ảnh: KIM DUNG