Quy mô và chất lượng phải tương xứng

Điều trị cho bệnh nhân bỏng hơi ở Viện bỏng quốc gia Lê Hữu Trác. Ảnh: HỮU OAI

Mất cân đối toàn diện

Theo niên giám thống kê của Bộ Y tế, trong vòng 15 năm (từ 1990 đến 2004) tỉ lệ cán bộ y tế trên một vạn dân chỉ tăng được từ 27,1 lên 31,2 người. Trong khi đó theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến, mỗi năm chúng ta có hơn 5.000 bác sĩ và dược sĩ ra trường. Tính trung bình mỗi năm dân số tăng trên 1 triệu người, như vậy sẽ có xấp xỉ 50 cán bộ y tế/1 vạn dân tăng lên tương ứng. Nhưng trên thực tế chúng ta bị “chảy máu nhân lực” vì nhiều lý do khiến cho tỉ lệ cán bộ y tế tăng lên rất chậm.

Còn Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu cho biết, hiện nay nước ta có tỉ lệ là 17 giường bệnh/1 vạn dân và phấn đấu tới 2010 sẽ có thêm ít nhất là 17.000 giường bệnh nữa. Khó khăn chính ở đây không phải là vấn đề cơ sở vật chất, mặt bằng, vốn đầu tư mà quan trọng hơn chính là sự mất cân đối mọi mặt đối với nguồn nhân lực y tế. Đó là sự mất cân đối giữa vùng miền, mất cân đối giữa chuyên khoa, ngành, đầu vào và đầu ra, trình độ và khả năng làm việc…

Năm 2005 khu vực Đông bắc có 5,6 bác sĩ/1vạn dân nhưng đồng bằng sông Cửu Long chỉ có 3,7 bác sĩ/1vạn dân. Hiện tại số bác sĩ bình quân/1 vạn dân của cả nước là 7 người thì khu vực Tây Nguyên chỉ là 4 người. Sự mất cân đối trong phân bố nguồn nhân lực y tế còn thể hiện rõ nét hơn ở chỗ cán bộ hệ điều trị của cả nước chiếm tới 81,8%, còn hệ dự phòng chỉ chiếm 12,9%. Một ví dụ cụ thể là tỉnh Lâm Đồng, một tỉnh thuộc nhóm trung bình của cả nước nhưng 20 năm qua chưa tuyển thêm được một bác sĩ dự phòng nào.

Giáo sư Trương Văn Việt, Vụ trưởng Vụ Đào tạo của Bộ Y tế nói thêm rằng, trong cơ chế thị trường hiện nay sự mất cân đối giữa số cán bộ khoa ngành ngày càng lớn. Các khoa cận lâm sàng, y sinh học, giải phẫu, ngày càng ít đi so với các chuyên khoa khác. Đặc biệt chuyên khoa nhi số cán bộ y tế có chiều hướng giảm, trong đó có lý do việc miễn giảm viện phí cho trẻ em khiến cho cán bộ y tế không được đáp ứng về lợi ích kinh tế.

Cần có tiếng nói chung

Cuộc hội thảo đã nêu ra nhiều mâu thuẫn, bất đồng trong việc đào tạo nguồn nhân lực y tế. Tuy nhiên xoay quanh mối quan hệ chủ yếu từ 3 chủ thể liên quan trực tiếp là Bộ Y tế, Bộ Giáo dục-Đào tạo và chính quyền địa phương. Thứ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng định rằng “Nghề y là một nghề đặc biệt vì vậy cần được tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ đặc biệt”. Nhưng hiện nay ngân sách trung bình của nhà nước cấp cho một sinh viên y tế vẫn chỉ là 6 triệu 500 nghìn/1 sinh viên/năm và mức thu học phí 1,8 triệu đồng/năm, ngang bằng so với các hệ đào tạo khác. Sự đãi ngộ không thỏa đáng khiến cho nguồn nhân lực y tế có xu hướng chuyển dịch sang khối tư nhân. Cũng theo Thứ trưởng thì chúng ta cần phải có cuộc tổng điều tra về nhân lực y tế và nhu cầu của xã hội; xây dựng hệ quy chuẩn quá trình tuyển đầu vào, đào tạo và giải quyết đầu ra hiệu quả. Cần có một chế tài bắt buộc phù hợp để cân đối nguồn nhân lực của ngành.

Về phía Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thứ trưởng thường trực Bành Tiến Long khẳng định, Bộ chỉ đưa ra mức trần chung cho học phí chứ không quy định bắt buộc, đối với các trường với đặc thù riêng phải có cách xử lý riêng. Hai Bộ cần phối hợp để chuẩn hóa một số quy trình đào tạo bắt buộc của y tế và hạn chế những kiểu đào tạo chuyên tu, tập trung 4 năm. Theo xếp hạng của thế giới trong 200 trường đại học uy tín nhất của châu Á cũng không có tên trường y tế nào của chúng ta. Như vậy có thể thấy chất lượng cán bộ y tế được đào tạo của chúng ta chưa có thương hiệu.

Đại diện một số địa phương lại đưa ra đề xuất là tăng cường chỉ tiêu, cử tuyển cho các tỉnh nghèo, miền núi, vùng sâu vùng xa để có cán bộ y tế về địa phương. Đồng thời đẩy mạnh việc xã hội hóa y tế như tinh thần nghị định 05, cho phép các trường cao đẳng, trung cấp ở địa phương được đào tạo y sĩ và đào tạo theo đơn đặt hàng. Như vậy sẽ đáp ứng phần nào sự mất cân đối và thiếu nguồn nhân lực tại những vùng nông thôn hay miền núi. Tuy nhiên như Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu đã nói, việc xin quỹ đất, ngân sách, vốn viện trợ ODA, hay đầu tư cơ sở vật chất thì có thể xoay xở được. Nhưng về nguồn nhân lực nếu giải quyết ồ ạt theo phương thức đó thì chỉ là giải pháp tình thế chứ không thể bảo đảm một nền y tế bền vững và chất lượng.

Kế hoạch của Việt Nam tới năm 2015 sẽ đào tạo 36.000 sinh viên, học sinh y tế/năm, trong đó 8.700 sinh viên y khoa và dược bậc đại học là điều có thể thực hiện. Đây là một kế hoạch “dài hơi” và cần sự phối hợp đồng bộ giữa trung ương và địa phương, các bộ ban ngành để đào tạo nhân lực y tế đạt cả quy mô và chất lượng.

LAI CHÂU