Tháng 9-1959, trường cấp ba đầu tiên của tỉnh Ninh Bình được thành lập với  tên gọi: Trường Phổ thông cấp ba Ninh Bình. Ngày 7-11-1960, trường được vinh dự mang tên người thanh niên cộng sản trẻ tuổi Lương Văn Tụy-người con anh dũng của Chiến khu Quỳnh Lưu đã cắm lá cờ đỏ búa liềm ủng hộ Cách mạng Tháng Mười Nga trên đỉnh núi Thúy.

 Năm học đầu tiên (1959-1960), trường được đặt tại chùa Bát, thị xã Ninh Bình, sau chuyển về thôn Bích Đào, xã Ninh Sơn, huyện Gia Khánh (nay thuộc thành phố Ninh Bình). Lúc đó toàn trường chỉ có vỏn vẹn 4 lớp 8 (nay là lớp 10) với 219 học sinh và 12 cán bộ, giáo viên, nhân viên, do thầy Vũ Trần Thực làm Hiệu trưởng. Khó khăn chồng chất khó khăn, nhưng thầy và trò nhà trường kề vai, sát cánh xây dựng trường, lớp, thi đua dạy tốt-học tốt, đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho bước trưởng thành vững chắc của nhà trường sau này.

Học sinh lớp 10 chuyên Anh Trường THPT Lương Văn Tụy, Ninh Bình trong giờ học. Ảnh: Lê Thiết Hùng

Thời kì 1965-1975 là những năm tháng gian khổ nhưng cũng hết sức tự hào, ghi dấu những nỗ lực của thầy và trò nhà trường. Chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ leo thang ra miền Bắc, thị xã Ninh Bình trở thành tọa độ lửa, trường phải sơ tán về xã Ninh Nhất, xã Ninh Hòa, huyện Gia Khánh. Về nơi sơ tán, trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, thầy và trò vẫn thi đua dạy tốt-học tốt, bảo đảm chất lượng đào tạo, có nhiều học sinh giỏi cấp tỉnh, học sinh giỏi toàn miền Bắc, một số học sinh đã trở thành các nhà khoa học có nhiều cống hiến cho đất nước. Các thầy Hiệu trưởng Lê Khắc Thiệu, Đinh Thúc Bệ, Bùi Văn Đại cùng tập thể sư phạm nhà trường đã tận tụy bám trường, bám lớp, hết lòng vì học sinh thân yêu, vừa thực hiện tốt nhiệm vụ nâng cao chất lượng đào tạo, vừa tích cực góp phần phục vụ nhiệm vụ cách mạng ở địa phương…

Bước vào thời kì mới xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, thầy Hiệu trưởng Nguyễn Văn Tuân cùng cán bộ, giáo viên nhà trường đã tập trung tâm sức vào các hoạt động giáo dục văn hóa, đạo đức, lao động hướng nghiệp và dạy nghề. Với những cố gắng và kết quả đạt được, năm 1984 trường được Bộ Giáo dục-Đào tạo tặng cờ Đơn vị thi đua xuất sắc ngành giáo dục phổ thông trong cả nước và được đánh giá là một trong chín trường tiên tiến xuất sắc của cả nước ở khối phổ thông trung học.

Năm 1992, tỉnh Ninh Bình được tái lập. Năm học 1992-1993, nhà trường được tỉnh cho phép mở thêm hệ chuyên và xác định là trường trọng điểm chất lượng cao, nơi bồi dưỡng học sinh giỏi, góp phần phát hiện, vun trồng những nhân tài cho quê hương, đất nước. UBND tỉnh và Sở Giáo dục-Đào tạo đã tạo mọi điều kiện, quan tâm đầu tư cho nhà trường về đội ngũ, cơ sở vật chất, chế độ chính sách… Các lực lượng xã hội, các bậc cha mẹ học sinh đã dành cho thầy và trò những sự động viên kịp thời cả về vật chất lẫn tinh thần. Những sự quan tâm, ủng hộ đó đã tiếp thêm sức mạnh cho thầy và trò phát huy truyền thống dạy tốt, học tốt, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao, thường xuyên duy trì ổn định ở mức tiên tiến. Đó cũng là điều kiện để đến năm 2001, nhà trường chính thức trở thành trường THPT chuyên Lương Văn Tụy-một địa chỉ đào tạo đáng tin cậy, niềm tự hào của nhân dân tỉnh Ninh Bình.

Thành tích của nhà trường được khẳng định bởi các giải đạt được trong các kì thi học sinh giỏi môn toán và văn toàn miền Bắc. Từ năm 1989, các thế hệ thầy và trò của nhà trường đã phấn đấu dạy tốt, học tốt để có những mùa gặt bội thu trên cánh đồng tri thức. Bên cạnh 6.389 giải học sinh giỏi cấp tỉnh, 594 giải học sinh giỏi quốc gia với 16 giải nhất, 119 giải nhì, 253 giải ba, 206 giải khuyến khích; Trường Lương Văn Tụy còn ghi tên mình trên bản đồ giáo dục thế giới với những thành tích đáng tự hào: Năm 1996, học sinh Phạm Việt Phương đạt huy chương bạc quốc tế môn Sinh học; năm 2001, học sinh Phạm Thị Nam Bình được nhận bằng khen quốc tế môn Hóa học; năm 2002, em Nguyễn Tuấn Anh đạt huy chương đồng quốc tế môn Sinh học và năm 2003 là huy chương đồng quốc tế môn Hóa học của em Nguyễn Thị Thu Hà. Hàng năm, tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp lớp 12 luôn đạt từ 95 đến 100%, tỉ lệ học sinh thi đỗ vào các trường đại học và cao đẳng đạt từ 75% trở lên...

Nửa thế kỉ xây dựng và trưởng thành, bằng những nỗ lực phấn đấu không ngừng, Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị của một trường trọng điểm chất lượng cao của tỉnh Ninh Bình. Năm 1985, trường được Hội đồng Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba, năm 1989 nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, năm 1995 nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, năm 1998 được tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba. Vinh dự và tự hào, ngày 23-9-2000, Chủ tịch nước đã kí quyết định phong tặng danh hiệu “Anh hùng lao động thời kì đổi mới” cho nhà trường.

Phát huy truyền thống 50 năm, bước vào năm học 2009-2010, thực hiện tốt chủ đề năm học “Đổi mới quản lí và nâng cao chất lượng giáo dục”, phát huy truyền thống 50 năm, thầy và trò trường THPT chuyên Lương Văn Tụy quyết tâm thực hiện tốt kỉ cương nền nếp, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, đổi mới công tác quản lí, nâng cao chất lượng đội ngũ; Cải tiến phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện đặc biệt là chất lượng học sinh giỏi quốc gia và chất lượng học sinh thi đỗ vào các trường đại học; Đẩy mạnh phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia. Đồng thời, viết tiếp “Hành khúc Lương Văn Tụy”, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Ninh Bình.

Nhà giáo ưu tú Phạm Văn Đằng - Bí thư Đảng bộ-Hiệu trưởng