Nền nông nghiệp xanh-nền nông nghiệp hướng tới sự tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng-được xem là "chìa khóa" giúp Việt Nam nâng cao tính bền vững và hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, nhìn lại quá trình thực hiện mô hình nông nghiệp xanh ở nước ta có thể thấy, những mô hình chủ yếu vẫn diễn ra ở quy mô nhỏ lẻ, tự phát.
Người dân chọn mua thực phẩm tại cửa hàng giới thiệu nông sản sạch trên địa bàn Hà Nội. Ảnh: Bạch Hân.
Những năm gần đây, các địa phương đưa ra giải pháp để điều chỉnh yếu tố đầu vào trong sản xuất (hạn chế tối đa sử dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật) nhằm làm giảm ô nhiễm môi trường, như các mô hình: "Ba giảm, ba tăng", "một phải, năm giảm", giải pháp biogas trong chăn nuôi... Tiến sĩ Đặng Kim Khôi, Giám đốc Trung tâm Tư vấn chính sách nông nghiệp (CAP) cho rằng, những giải pháp này mới chỉ tốt ở quy mô nhỏ nhưng thiếu các đánh giá về lợi ích mang lại và khó nhân rộng ở quy mô lớn. Nguyên nhân chính là thiếu sự kết nối giữa nông dân với doanh nghiệp, các sản phẩm của người dân không được thị trường công nhận là có chất lượng tốt hơn hay giá trị môi trường cao hơn so với các sản phẩm khác cùng loại. Đối với mô hình nhãn mác xanh, nước ta đã xây dựng các tiêu chuẩn (VietGAP) ứng dụng cho chăn nuôi, thủy sản và trồng trọt. Nhưng điểm yếu lớn nhất của mô hình này là không có mạng lưới giám sát các tiêu chuẩn một cách thường xuyên nên khó duy trì các tiêu chí và chất lượng sản phẩm.
Một trong những nguyên nhân khiến người dân cũng như doanh nghiệp chưa mặn mà với các mô hình nông nghiệp xanh đó là đang thiếu những cơ chế, chính sách để khuyến khích. Qua tìm hiểu được biết, đa số các doanh nghiệp chưa được hưởng những ưu đãi, cơ chế thuận lợi để phát triển sản xuất theo hướng nông nghiệp xanh. Ông Đào Mạnh Hùng, Giám đốc Công ty Cổ phần Rose Park Việt Nam-một trong số ít các doanh nghiệp đang theo đuổi mô hình phát triển nông nghiệp xanh trên địa bàn Hà Nội, chia sẻ: Mặc dù trong nhiều văn bản đã đề cập đến vấn đề này nhưng chính sách chưa đi vào cuộc sống. Doanh nghiệp vẫn chưa tiếp cận được các chính sách ưu đãi để phát triển nông nghiệp xanh, nhất là khó khăn trong tiếp cận nguồn tín dụng ưu đãi và đất đai.
Đánh giá tổng thể về phát triển nông nghiệp xanh ở nước ta, Tiến sĩ Đặng Kim Khôi cho rằng, nước ta đang thiếu những bằng chứng khoa học để đánh giá toàn diện tác động, hiệu quả của những mô hình nông nghiệp xanh... Theo ý kiến các chuyên gia, có 6 bậc thang để tiến đến được nông nghiệp xanh và bậc thang cuối cùng chính là cảnh quan xanh, nghĩa là nông nghiệp kết hợp với du lịch để tạo ra giá trị kép. Tuy nhiên, ở Việt Nam mới chỉ ở những nấc thang đầu của quá trình này. Đi cùng với quá trình tiến dần lên các bậc thang cao thì giá trị mang lại từ nông nghiệp xanh cũng tăng lên và đòi hỏi quyết tâm cũng phải rất cao.
MINH MẠNH