Nơi ấy rác thải được xử lý bền vững

Trong khi rất nhiều nơi, việc vứt rác bừa bãi đã trở thành tật cố hữu của tất cả mọi người thì tại thôn Do Hạ, xã Tiền Phong việc phân loại rác được coi là một thói quen, nét đẹp trong đời sống văn hóa...

Trong khi rất nhiều nơi, việc vứt rác bừa bãi đã trở thành tật cố hữu của tất cả mọi người thì tại thôn Do Hạ, xã Tiền Phong (Mê Linh - Vĩnh Phúc) việc phân loại rác được coi là một thói quen, nét đẹp trong đời sống văn hóa góp phần bảo vệ môi trường sống. Không những thế, với họ, rác đã trở thành một thứ "tài nguyên" quý giá.

Sống chung với rác

Xử lý rác. Ảnh: Internet

Xã Tiền Phong (Mê Linh - Vĩnh Phúc) vốn là xã thuần nông chuyên cung cấp rau và hoa cho thị trường Hà Nội. Trước năm 2002, rác thải của người dân thôn Do Hạ cũng như của cả xã xả vô tội vạ ra đường, ao. Đây là khu vực tập trung nhiều các nhà máy, khu công nghiệp, đặc biệt là chợ đầu mối cung cấp rau và hoa cho thương lái... Theo tính toán của xã, trung bình mỗi ngày môi trường Tiền Phong “đón nhận” khoảng 4 tấn phế liệu, 10 tấn rác sinh hoạt, bình quân mỗi người thải ra môi trường từ 0,5 - 0,6kg rác/ngày, trong đó rác thải hữu cơ như rơm, cỏ, rau, thân cây, thức ăn thừa chiếm tới 60%, mặc nhiên đường làng, ngõ xóm trở thành nơi tập kết rác. Trước thực trạng “cha chung không ai khóc”, năm 2002 một tổ thu gom rác thải gồm 10 người được thành lập với mức đóng góp 2.000 đồng/vụ/hộ. Tuy nhiên, lượng rác thải quá nhiều mà nhân lực cũng như thời gian làm việc của tổ lại hạn chế (tổ chỉ hoạt động 1 tuần/lần) nên rác vẫn ứ đọng gây mùi hôi thối. Đó là chưa kể số người mắc các bệnh truyền nhiễm, bệnh về đường tiêu hóa, hô hấp... tăng nhanh theo cấp số nhân khiến người dân không khỏi lo lắng, băn khoăn. Không thể để tình trạng “sống chung với rác” tiễp diễn, một cuộc họp của chính quyền với người dân được tổ chức nhằm “xanh hóa” xã Tiền Phong.

Biến rác thành tài nguyên

Đã có nhiều tranh cãi cũng như những sáng kiến được đưa ra trong cuộc họp và kết quả lớn nhất là ngày 21-4-2007, Hợp tác xã dịch vụ môi trường Tiền Phong (HTX Tiền Phong) ra đời với 17 thành viên có nhiệm vụ thu gom và tái chế rác. Ông Nguyễn Văn Phương, Chủ tịch Hội làm vườn xã, đồng thời cũng là chủ nhiệm HTX cho biết: “Ngay cả khi đã đi vào hoạt động, các thành viên trong tổ còn chưa tin vào tính bền vững của mô hình này, thì nói sao được người dân”. Chính vì vậy, mặc dù mỗi gia đình được cấp 1 xô nhựa (11 lít) đựng rác hữu cơ, 1 bao tải đựng các loại túi nilông và 1 bao đựng rác thải rắn... nhưng rác vẫn là "chuyện nóng" của Tiền Phong. “Quả thật, thói quen vứt rác bừa bãi của bà con không dễ thay đổi một sớm một chiều, thậm chí nhiều người chưa hiểu rõ mục đích của chương trình còn tỏ ra khó chịu, nên bên cạnh việc tuyên truyền, tôi tiên phong đi trước” - ông Phương cười vui vẻ. Việc tiên phong của ông Phương vẫn được bà con trong thôn kể mãi bởi những cánh đồng lúa, màu nhà ông trong vụ ấy xanh tốt lạ thường. Không chỉ có vậy, vụ thu hoạch lúa của gia đình ông cũng khiến bà con “ghen tị” vì năng suất bỗng tăng gấp rưỡi. Cũng từ đó, việc tuyên truyền của HTX Tiền Phong “nhàn” hơn rất nhiều...

Hợp tác xã dịch vụ môi trường Tiền Phong được chính quyền cấp cho một mảnh đất rộng 100m2 làm nơi sản xuất phân hữu cơ. Bước đầu, Hợp tác xã đã cho sản xuất được 100 tấn phân hữu cơ từ rác thải. Rác sau khi được cắt thành những đoạn nhỏ, sẽ được ủ với men và chất xúc tác để tạo thành phân hữu cơ, thời gian ủ từ 45 đến 60 ngày. Phân hữu cơ được bán lại để bà con bón cho cây trồng.

Cách mà chính quyền và người dân cùng làm tuy đơn giản nhưng mất khá nhiều thời gian. Ban đầu là khuyến khích bà con bỏ rác đúng nơi quy định, sau đó hướng dẫn các hộ cách phân loại rác. “Thử thách lớn nhất của chúng tôi chính là thói quen vứt rác bừa bãi của các gia đình. Nhiều khi tôi cứ lẩn thẩn như ông buôn đồng nát vì hay kiểm tra xem các hộ có phân loại đúng hay không” - ông Phương tâm sự. Tổ thu gom rác của Hợp tác xã được trang bị 4 xe đẩy chuyên dụng, hàng ngày, tổ sẽ tới từng hộ dân để thu dọn rác. Rác hữu cơ được mang tới xưởng sản xuất phân hữu cơ của hợp tác. “Mục đích của việc làm này là phân loại rác ngay từ đầu - ông Phương giải thích - Bên cạnh đó, phải giúp người dân hiểu rác cũng là tài nguyên quý và mỗi người dân đều có trách nhiệm với môi trường sống của mình”. Bà Phạm Thị Đáng ở thôn Do Hạ thông tin: “Thời gian đầu còn lạ lẫm với công việc phân loại nên gia đình tôi vẫn để nhầm rác. Tuy nhiên, đây là cách làm hay mang lại lợi ích cho người dân, môi trường lại trong sạch hơn. Chắc chắn trong thời gian tới, gia đình tôi sẽ thích nghi và làm tốt công việc này”.

Phân loại rác thải ngay từ đầu nguồn và xây dựng ý thức gìn giữ môi trường cho người dân địa phương chính là công việc mà HTX Tiền Phong đang thực hiện để tiến tới đô thị hóa, công nghiệp hóa. Đây được đánh giá là mô hình xử lý rác thải bền vững, giải quyết tốt việc bảo vệ môi trường, không tốn diện tích chôn lấp, không gây ô nhiễm môi trường..., đồng thời tăng nguồn thu nhập cho các xã viên hợp tác xã.

Thúy Nga