Nhập siêu tăng mạnh, xuất khẩu được kỳ vọng bứt tốc

Thương mại tăng trưởng tích cực, sản xuất tiếp tục mở rộng

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch xuất khẩu đạt 193,71 tỷ USD, chiếm gần 90% tổng kim ngạch xuất khẩu. Nhiều ngành hàng chủ lực như điện tử, máy tính, dệt may, da giày, nông sản và thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Kết quả này cho thấy, xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng của nền kinh tế, phản ánh năng lực sản xuất, khả năng thích ứng và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do của doanh nghiệp Việt Nam.

Hoạt động sản xuất tại Công ty Cổ phần Sản phẩm thép Hòa Phát Long An, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: TRẦN NGHI

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này đưa cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng (cùng kỳ năm trước xuất siêu 5,1 tỷ USD). Động lực chính của tăng trưởng nhập khẩu tiếp tục đến từ nhu cầu nguyên liệu, linh kiện và máy móc phục vụ sản xuất. Trong cơ cấu hàng nhập khẩu, nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 215,99 tỷ USD, chiếm 94,1% (trong đó nhóm hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm 55,7%; nhóm hàng nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 38,4%).

Nhìn vào bức tranh xuất, nhập khẩu 5 tháng có thể thấy, sau 10 năm duy trì trạng thái xuất siêu, trong đó, mức xuất siêu năm 2025 khá cao, trên 20 tỷ USD, 5 tháng đầu năm nay, cán cân thương mại đảo chiều khi nhập siêu gần 14 tỷ USD. Nhiều chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận hiện tượng này trong bối cảnh nền kinh tế đang phục hồi mạnh mẽ và mở rộng năng lực sản xuất. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu tăng thêm tập trung vào nhóm tư liệu sản xuất như máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất công nghiệp, các dự án đầu tư quy mô lớn, phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào triển vọng thị trường và đơn hàng trong thời gian tới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để duy trì đà tăng trưởng của khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo-động lực chính của nền kinh tế hiện nay. “Điều đáng quan tâm không chỉ là con số nhập siêu bao nhiêu tỷ USD mà quan trọng hơn là Việt Nam đang nhập khẩu những gì và để làm gì. Xét về bản chất, đây chưa hẳn là một tín hiệu tiêu cực nếu được đặt trong bối cảnh phục hồi sản xuất, đầu tư và tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu. Nói cách khác, một phần đáng kể mức nhập siêu hiện nay có thể được xem là “nhập khẩu cho tăng trưởng”, tạo nền tảng cho năng lực sản xuất và xuất khẩu trong các quý tiếp theo”, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính-Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) nêu quan điểm.

Dù tăng trưởng thương mại 5 tháng đầu năm bứt tốc mạnh mẽ trong bối cảnh nhiều khó khăn, tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn còn những vấn đề cần suy ngẫm. Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu (chiếm 79,8%) và xuất siêu, trong khi khu vực kinh tế trong nước còn nhập siêu.

Kỳ vọng xuất khẩu bứt tốc trong nửa cuối năm

Năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số. Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu này, ngành công thương được giao nhiệm vụ thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu đạt khoảng 15-16% so với năm 2025, tương đương kim ngạch xuất khẩu khoảng 546-550 tỷ USD. Đây là chỉ tiêu cao, nhất là khi thương mại toàn cầu được dự báo bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại. Song bài toán của năm 2026 không chỉ là gia tăng kim ngạch mà là nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, nhìn tổng thể, triển vọng xuất, nhập khẩu trong các tháng cuối năm phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng, kết quả đàm phán thương mại của các nền kinh tế lớn. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam. Song ông Trần Thanh Hải cho rằng, ở trong nước, xu hướng chuyển đổi số, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư chất lượng cao sẽ tiếp tục tạo động lực cho hoạt động xuất, nhập khẩu trong thời gian tới.

Về yếu tố thuận lợi khác cho những tháng cuối năm, thông thường, nhập khẩu tư liệu sản xuất sẽ đi trước xuất khẩu từ vài tháng, tạo tiền đề cho tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tiếp theo. Cùng với đó, nửa cuối năm cũng là mùa cao điểm mua sắm tại các thị trường trọng điểm như Mỹ và Liên minh châu Âu, tạo động lực quan trọng. Trên cơ sở đó, xuất khẩu của Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tăng tốc trong những tháng cuối năm, hướng tới duy trì trạng thái thặng dư thương mại cho cả năm 2026, qua đó đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Về giải pháp, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, Bộ Công Thương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa Việt Nam. Cùng với đó, công tác xúc tiến thương mại, cảnh báo sớm các vụ việc phòng vệ thương mại, cảnh báo sớm diễn biến thị trường quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc đang được tăng cường nhằm tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xuất khẩu.