Một giờ học tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Ảnh: Trung Kiên

Năm học 2008-2009, năm giáo dục ĐH xác định mục tiêu đột phá "Nói không với đào tạo không đạt chuẩn, không đáp ứng nhu cầu xã hội" đã khép lại. Những kết quả đạt được đã khẳng định: "đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội" là hướng đi đúng nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách cung - cầu, giữa đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực trong điều kiện nguồn lực đầu tư còn hạn hẹp.

Doanh nghiệp: Thay đổi tư duy, chủ động vào cuộc

Không còn đứng ngoài cuộc để rồi chỉ biết khai thác, sử dụng nhân lực theo kiểu "có gì dùng nấy", các doanh nghiệp (DN) đã ý thức rõ hơn trách nhiệm và lợi ích của mình trong việc hợp tác với các cơ sở đào tạo. Nhiều DN đã xác định chiến lược phát triển nhân lực của đơn vị trên cơ sở phát triển sản xuất, kinh doanh, một điều vẫn còn là khá mới mẻ ở Việt Nam. Họ cũng chủ động tìm đến các cơ quan quản lý, các cơ sở đào tạo đề nghị giúp đỡ về đào tạo nhân lực.

Thông qua 3 hội thảo quốc gia đào tạo nhân lực theo nhu cầu xã hội về chế biến nông - lâm - thủy sản, y dược và công nghệ cao, hàng trăm văn bản thỏa thuận và hợp đồng trong đào tạo và sử dụng nhân lực đã được ký kết. Các hợp đồng đặt hàng đào tạo từ các tổng công ty và các DN lớn khác đã lên đến trên 10.000 lao động ở các trình độ CĐ, ĐH và sau ĐH. Trường ĐH Hàng hải - Hải Phòng hiện đang đào tạo theo đơn đặt hàng hơn 500 SV cho hàng loạt tập đoàn, tổng công ty và nhà máy đóng tàu lớn nhất Việt Nam. Trường ĐH Giao thông - vận tải đã ký 27 hợp đồng đào tạo. Tập đoàn Hồng Hải đã ký hợp tác với Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội phối hợp đào tạo nhân lực kỹ thuật cung cấp cho các nhà máy của Tập đoàn tại Việt Nam với số lượng 1.200-1.500 người/năm.

Điều đáng lưu ý là các DN sẵn sàng hỗ trợ trang thiết bị thực hành, thực tập cho nhà trường... Tập đoàn Hồng Hải hỗ trợ Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội bằng cách cung cấp thiết bị trị giá 5,5 triệu USD cùng các chi phí đào tạo, hỗ trợ sinh hoạt phí cho SV trong thời gian hợp tác 15 năm. Trường Đại học Bách khoa Hà Nội có thỏa thuận với Tập đoàn Funing đào tạo cho SV có nguyện vọng làm việc tại Funing, còn Funing xây dựng 1 phòng thí nghiệm dành cho SV của trường sẽ làm việc cho tập đoàn sau khi tốt nghiệp với tổng trị giá 300 nghìn USD.

Cơ sở đào tạo: Không ngồi đợi đặt hàng

Với sự chuyển biến lớn về nhận thức, tư duy quản lý, các trường đã có những thay đổi quan trọng trong tổ chức đào tạo, chuyển từ đào tạo những gì mình có sang những gì xã hội cần, mà chủ yếu là theo nhu cầu DN.

 

Để làm được điều này, các DN đã được nhà trường mời đến tham gia xây dựng và đánh giá chương trình đào tạo, qua đó, các trường nhận thức được nhu cầu bức thiết phải xác định chuẩn đào tạo, đổi mới chương trình và phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu của người sử dụng. Một số trường ĐH như Sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh, Kinh tế TP Hồ Chí Minh, ĐH Thương mại, Học viện Bưu chính - viễn thông... đã công bố chuẩn đầu ra với quyết tâm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của xã hội. Việc công bố chuẩn đầu ra, theo lãnh đạo của Học viện Bưu chính - viễn thông, không chỉ giúp gia đình và SV có thông tin về mục tiêu đào tạo, quá trình và chất lượng đào tạo của Học viện mà còn giúp xã hội cùng tham gia giám sát và đánh giá chất lượng đào tạo. Học viện cho biết tỷ lệ SV có việc làm phù hợp ngay sau khi tốt nghiệp đạt tới 98,6%.

Chương trình đào tạo cũ, lạc hậu, không theo chuẩn mực của khu vực và trên thế giới cũng là một nguyên nhân khiến SV không có khả năng thích ứng với môi trường làm việc. Trong năm học vừa qua, các trường đã rà soát trên 3.800 chương trình đào tạo hiện hành, từ đó củng cố, hoàn thiện việc phát triển chương trình, kịp thời bổ sung, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Việc mở rộng quy mô đào tạo, chủ động mở thêm ngành học mới đáp ứng với sự phát triển của xã hội đã được các trường xác định là giải pháp cơ bản để đến gần với DN hơn. Năm qua, một số trường ĐH đã mở thêm các ngành mới, ĐH Quy Nhơn có thêm Kinh tế và Hành chính học, Trường ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh có thêm 4 ngành là Kinh tế bất động sản, Chứng khoán, Kiểm toán, Thống kê kinh doanh.

Bên cạnh việc khuyến khích các trường chủ động nâng cao khả năng đáp ứng xã hội, Bộ GD-ĐT cũng yêu cầu các trường cần theo dõi sát sao và thúc đẩy triển khai có hiệu quả những hợp đồng đào tạo đã được ký kết, nghiên cứu và xử lý những khó khăn vướng mắc về chính sách, cơ chế trong quá trình triển khai thực hiện các hợp đồng. Đặc biệt phải hình thành bộ phận chuyên trách và có cơ chế để đánh giá được tỷ lệ sinh viên có việc làm sau 1 năm ra trường và công bố số liệu này từ tháng 6-2009.

Tuy nhiên, tới nay hầu như có rất ít trường thực hiện được việc này. Ngoài ra, việc thành lập 2 trung tâm dự báo quốc gia về nhu cầu nhân lực đã nêu trong Chỉ thị nhiệm vụ năm học vẫn chưa được hoàn thành. Còn rất nhiều việc phải làm trong tương lai nhưng sự thay đổi nhận thức, cách thức quản lý, điều hành thực tiễn của các cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, DN và người dân trong việc đào tạo nguồn nhân lực sẽ là tiền đề quan trọng để ngành giáo dục hoàn thành giai đoạn 3 năm (2008-2010) đột phá vào việc "nói không với đào tạo không đạt chuẩn, không đáp ứng nhu cầu xã hội".

Theo HNM