Nhà văn hóa "phá" di tích Quốc gia

Đối diện nhà ông Tuyên, chính quyền sở tại đang cho xây Nhà văn hóa theo kiến trúc hiện đại ngay sát di tích đình làng

Khác với năm ngoái, lần này về Đường Lâm, chúng tôi phải mua vé 15.000 đồng/người mới được vào thăm Làng cổ. Vẫn biết việc các khu di tích thu phí của người tham quan để có nguồn vốn bảo tồn, tôn tạo là điều bình thường, nhưng khi vào Làng cổ, thấy cảnh xây dựng có phần lộn xộn, nét cổ ít hơn nhiều nét kim, chúng tôi không khỏi... tiếc tiền.

Đi khắp khu bảo tồn, chúng tôi chỉ được chiêm ngưỡng vài ngôi nhà cổ thực sự, nhưng xung quanh những ngôi nhà ấy lại là nhà mới cao tầng, những bức tường nham nhở không phải xây bằng đá ong, mà bằng gạch nung, gạch ba-banh, quét vôi đủ màu sắc... Niềm an ủi lớn nhất đối với chúng tôi và các du khách là hiện nay ở Đường Lâm vẫn còn một số gia đình rất có trách nhiệm trong việc bảo tồn làng cổ. Họ tự đầu tư xây nhà và toàn bộ các công trình khác của gia đình bằng đá ong, loại vật liệu đặc trưng riêng có ở Đường Lâm.

Nhà ông Hà Văn Tuyên ở thôn Đoài Giáp đang được xây bằng đá ong theo kiến trúc cổ.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết: Đình làng Đoài Giáp thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng là một trong những di tích lớn trong quần thể làng cổ Đường Lâm. Đình nằm ở trung tâm làng, có cây đa, bến nước và sân lát gạch rộng. Theo quy định quản lý làng Việt cổ do UBND thành phố Sơn Tây ban hành, thôn Đoài Giáp nằm trong khu vực phải bảo tồn. Khi xây nhà trong khu vực này phải lợp mái dốc bằng ngói mũi truyền thống. Không được xây mới các công trình che khuất nhà cổ, di tích cổ. Thế mà không hiểu sao, chính quyền sở tại lại xây Nhà văn hóa thôn theo kiến trúc hiện đại ngay cạnh di tích đình làng?

Cho chúng tôi xem bản thiết kế Nhà văn hóa đã được UBND thành phố Sơn Tây phê duyệt, ông Phan Chí Thanh, Trưởng thôn Đoài Giáp cho biết:

- Nhà văn hóa thôn Đoài Giáp có tổng diện tích hơn 100 mét vuông, do tỉnh Hà Tây, thành phố Sơn Tây và xã Đường Lâm đầu tư xây dựng với tổng số vốn hơn 300 triệu đồng. Công trình được xây theo mẫu thiết kế Nhà văn hóa chung của toàn tỉnh (nhà xây bằng gạch nung thường, cột và trần đổ bê tông, mái lợp tôn để chống nóng và cửa kính...). Người dân biết xây Nhà văn hóa như vậy là không phù hợp với quy định bảo tồn làng cổ, di tích cổ, nhưng tỉnh đã phê duyệt thiết kế nên thôn phải chấp hành.

Trao đổi với một số đồng chí cán bộ xã Đường Lâm, chúng tôi được biết: Hiện nay tất cả các thôn trong xã đều đã được tỉnh Hà Tây và thành phố Sơn Tây quyết định đầu tư xây Nhà văn hóa theo kiểu dáng như ở thôn Đoài Giáp (kể cả 5 thôn nằm trong khu vực làng cổ phải bảo tồn là Mông Phụ, Đoài Giáp, Cam Thịnh, Đông Sàng, Cam Lâm)!

Trước nguy cơ khu di tích Quốc gia làng Việt cổ Đường Lâm bị xâm hại bởi những ngôi Nhà văn hóa thôn xây theo kiến trúc hiện đại (vì Nhà văn hóa thường được xây ở trung tâm làng), ngày 16-7, chúng tôi đã trao đổi qua điện thoại với ông Phạm Hùng Sơn, Trưởng ban Quản lý di tích làng cổ Đường Lâm. Ông Sơn thừa nhận: Việc xây Nhà văn hóa ở khu bảo tồn làng cổ Đường Lâm theo mẫu thiết kế đã được UBND thành phố phê duyệt (lợp mái tôn, cửa kính...) là không phù hợp. Ban quản lý di tích đã đề nghị UBND thành phố Sơn Tây điều chỉnh thiết kế nhưng chưa nhận được trả lời!

Theo kế hoạch thi công, chỉ còn vài ngày nữa Nhà văn hóa thôn Đoài Giáp sẽ được lợp mái tôn, lắp cửa kính... Tiếp đó, Nhà văn hóa các thôn khác ở Đường Lâm cũng được khởi công xây dựng. Khi những công trình mới này hoàn thành, di tích Quốc gia làng Việt cổ Đường Lâm liệu có còn cổ kính?

Thiết nghĩ, Ngành văn hóa và các cấp chính quyền tỉnh Hà Tây cần kịp thời điều chỉnh lại thiết kế Nhà văn hóa các thôn ở Đường Lâm cho phù hợp với quy định bảo tồn di tích làng Việt cổ. Nhiều người dân Đường Lâm còn dùng đá ong xây nhà, nên chăng Nhà văn hóa các thôn trong khu vực làng cổ cũng được xây bằng đá ong, lợp ngói mũi truyền thống để tôn thêm vẻ đẹp của khu di tích Quốc gia.

Bài và ảnh: HUY QUANG