Nguồn lực kiều bào trong hệ sinh thái khởi nghiệp

Nguồn lực quan trọng

Cộng đồng kiều bào ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam thông qua nguồn lực tài chính, tri thức, công nghệ và mạng lưới kết nối toàn cầu. Lượng kiều hối chuyển về Việt Nam duy trì mức cao và ổn định trong nhiều năm qua. Theo đó, tổng lượng kiều hối chuyển về Việt Nam trong 10 năm gần đây đạt hơn 190 tỷ USD, đưa Việt Nam liên tục nằm trong nhóm 10 quốc gia nhận kiều hối lớn nhất thế giới. Trong đó, TP Hồ Chí Minh là địa phương tiếp nhận kiều hối lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 60% tổng lượng kiều hối, trở thành nguồn vốn bổ sung quan trọng cho hoạt động đầu tư phát triển kinh tế-xã hội. Nguồn lực của kiều bào không chỉ là lượng kiều hối mà còn chính là kiến thức, kinh nghiệm, đặc biệt là mạng lưới thông tin cơ sở hỗ trợ các cá nhân, doanh nghiệp trong hệ sinh thái khởi nghiệp. 

Các đại biểu kiều bào tại buổi tọa đàm “Phát huy nguồn lực kiều bào trong tận dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phục vụ phát triển TP Hồ Chí Minh”. Ảnh: KIỀU OANH

Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện nay đã hình thành tương đối đầy đủ các cấu phần của một hệ sinh thái khởi nghiệp: Startup, quỹ đầu tư, chương trình hỗ trợ, trung tâm đổi mới sáng tạo và định hướng chính sách quốc gia. Điểm mạnh nổi bật của hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam là: Quy mô thị trường lớn, dân số trẻ và tinh thần khởi nghiệp rất cao; cùng với việc Chính phủ xác định khoa học-công nghệ và chuyển đổi số là trụ cột phát triển. Tuy nhiên, nếu so với các hệ sinh thái trưởng thành ở các quốc gia phát triển trong khu vực, Việt Nam còn 3 khoảng trống chính gồm: Vốn tăng trưởng cho giai đoạn mở rộng và quốc tế hóa còn hạn chế; chưa xây dựng hệ thống quản trị, kiểm soát rủi ro và minh bạch tài chính theo chuẩn quốc tế; sự phối hợp giữa đại học, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và cơ quan quản lý chưa thực sự liền mạch. Hiện nay, hoạt động khởi nghiệp cần nhiều sự hỗ trợ không chỉ về vấn đề tài chính mà còn là vấn đề về kiến thức, kinh nghiệm và lực lượng trí thức người Việt Nam ở nước ngoài chính là một trong những nguồn lực quan trọng để lấp đầy các khoảng trống trên và xây dựng Việt Nam trở thành một quốc gia khởi nghiệp.

Tuy nhiên, cộng đồng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ở nước ta vẫn chưa phát huy đúng mức hiệu quả nguồn lực kiều bào. Trong khi đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vẫn gặp những rào cản nhất định khi trở về Việt Nam sinh sống hoặc đầu tư. Tại cuộc tọa đàm “Kiều bào với cơ hội đầu tư tại Việt Nam: Tháo gỡ rào cản-Khơi thông nguồn lực”, mới được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, các đại biểu cho rằng, những rào cản chủ yếu nằm ở thủ tục hành chính liên quan cư trú, xác nhận nhân thân; thủ tục đầu tư còn nhiều bước và thiếu tính liên thông; khó tiếp cận hệ thống thông tin pháp lý rõ ràng, đồng bộ, đặc biệt đối với các quy định mới...

Nỗ lực khơi thông nguồn lực

Trong bối cảnh nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều chính sách đột phá, hệ sinh thái khởi nghiệp được đánh giá là một trong những kênh hấp thụ nguồn lực kiều bào hiệu quả. Để dòng vốn, tri thức và kinh nghiệm quốc tế của kiều bào được chuyển hóa thành các dự án đầu tư cụ thể, thời gian qua, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách như: Miễn thị thực dài hạn, mở rộng quyền sở hữu nhà ở và tài sản hợp pháp, tạo điều kiện giữ quốc tịch hoặc xác nhận nguồn gốc Việt Nam, đồng thời thúc đẩy các chương trình kết nối trí thức và doanh nhân toàn cầu để thu hút chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản trị...

Các đại biểu kiều bào tiêu biểu tham quan buồng lái mô phỏng tàu bay Airbus A320 tại Học viện Hàng không Vietjet trong Chương trình họp mặt người Việt Nam ở nước ngoài mừng Xuân Bính Ngọ 2026. Ảnh: KIỀU OANH

TP Hồ Chí Minh là địa phương thu hút kiều hối lớn nhất cả nước, với lượng kiều hối hằng năm đạt xấp xỉ 9 đến 10 tỷ USD. Trong khi đó, hệ sinh thái khởi nghiệp của TP Hồ Chí Minh có khoảng 2.000 doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính, thương mại điện tử, nông nghiệp công nghệ cao. Thành phố đặt mục tiêu đưa hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vào nhóm 100 thành phố năng động nhất toàn cầu vào năm 2030. Nhận thức rõ tầm quan trọng của nguồn lực kiều bào trong hệ sinh thái khởi nghiệp, TP Hồ Chí Minh đang triển khai quyết liệt Đề án chính sách phát huy hiệu quả nguồn lực kiều hối trên địa bàn thành phố đến năm 2030. Trong các cuộc gặp gỡ với đại biểu kiều bào, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh mong muốn, đội ngũ trí thức, chuyên gia, doanh nhân người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục đồng hành sâu sắc, thực chất hơn trong tư vấn chiến lược, góp ý chính sách; chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản trị; kết nối đầu tư, thị trường và đối tác quốc tế; đồng thời, cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư-kinh doanh, minh bạch hóa các kênh huy động và sử dụng nguồn lực, bảo đảm bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư, trong đó có cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài..

Các đại biểu kiều bào tham quan Trường Đại học Quốc tế Miền Đông dịp xuân 2026. Ảnh: KIỀU OANH

Ở nước ngoài, nhiều kiều bào cũng luôn dõi theo sự phát triển của quê hương; đồng thời, mong muốn đầu tư, đóng góp kinh nghiệm, mạng lưới và hiểu biết quốc tế cho hệ sinh thái khởi nghiệp ở nước nhà. Là một doanh nhân, kiều bào đang hoạt động tại Nhật Bản, ông Phan Xuân Hiếu, Giám đốc Công ty Cổ Phần Akira Japan, Trưởng ban Xúc tiến thương mại đầu tư Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản, cho rằng, để thu hút nguồn lực kiều bào vào hệ sinh thái khởi nghiệp, cần chuyển từ tư duy vận động sang tư duy thiết kế chính sách dài hạn.

Ông Phan Xuân Hiếu đề xuất 4 nhóm giải pháp: Thứ nhất, xây dựng cơ chế pháp lý ổn định và minh bạch cho đầu tư xuyên biên giới; kiều bào có thể chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng rất cần sự ổn định chính sách. Thứ hai, hình thành Quỹ đồng đầu tư giữa Nhà nước và kiều bào; điều này sẽ tạo niềm tin và chia sẻ rủi ro, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Thứ ba, thiết lập mạng lưới chuyên gia kiều bào trong vai trò cố vấn chiến lược. Theo đó, kiều bào không chỉ góp vốn mà còn có thể tham gia hội đồng quản trị, chuyển giao công nghệ và tiêu chuẩn quản trị quốc tế. Thứ tư, xây dựng trung tâm kết nối đổi mới sáng tạo Việt Nam-quốc tế nhằm kết nối các doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước với mạng lưới doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu. Nếu hệ sinh thái được hoàn thiện về thể chế, quản trị và kết nối quốc tế, cộng đồng kiều bào sẽ trở thành một lực lượng đồng hành quan trọng trong tiến trình này.