Bình minh trên những cảng cá
Từ 5 giờ sáng, Cảng cá Cửa Sót, xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh đã thu hút rất đông người chờ tàu cá cập bờ. Họ trò chuyện, nói cười rôm rả phá tan sự tĩnh mịch của sương sớm. Phần lớn những người có mặt sớm ở cảng cá là tiểu thương, họ chờ tàu về gom hàng để tỏa đi các chợ đầu mối. Chị Nguyễn Thị Thủy đã có 15 năm buôn bán hải sản nói rằng, năm 2016 là thời điểm khó khăn nhất, nhưng giờ đây mọi việc đang có những tín hiệu lạc quan trở lại. Những con tàu trở về mang theo đầy tôm, cá…, quan trọng hơn là người dân đã tin tưởng sử dụng hải sản. Con tàu vừa cập cảng đang bán hải sản do anh Nguyễn Văn Chung, thôn Phú Mậu, xã Thạch Kim làm chủ, hành nghề giã cào đơn. Tàu xuất phát từ 16 giờ ngày hôm trước với 3 lao động, sau một đêm đánh bắt bán được khoảng 6 triệu đồng. Trừ chi phí chuyến này, mỗi thuyền viên cũng có 500.000-600.000 đồng.
Niềm vui trở lại với ngư dân xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.
Cùng thời điểm 5 giờ 30 phút sáng, ở cửa Lạch Roòn, thôn Đông Cảng, xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình đã có rất đông người. Ở đây cửa sông cạn, đang được nạo vét, tàu muốn vào sâu trong cửa cập bờ thì phải chờ con nước lên. Xã Cảnh Dương chỉ cách Khu kinh tế Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh chưa đầy 20km về phía nam, đây là một trong những địa phương có truyền thống nghề biển. Toàn xã Cảnh Dương có 1.267 tàu, thuyền/4.394 lao động bám biển, trong đó có 315 tàu hành nghề đánh bắt xa bờ. Trong sự cố môi trường biển, người dân luôn nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ chính quyền địa phương, các đoàn thể. Nay biển an toàn, ngư dân tiếp tục hành nghề trở lại. Ông Trần Thanh Lĩnh, 60 tuổi, thôn Đông Dương, xã Cảnh Dương có 45 năm làm thuyền viên trên các tàu bạn. Vừa cập bờ, ông hồ hởi bộc bạch: “Chuyến này tàu đi 4 lao động, trừ chi phí mỗi người cũng có 400.000-500.000 đồng, những đêm trúng thì cứ đều đều vậy”.
Ông Bùi Tuấn Sơn, Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Cửa Sót cho biết những tín hiệu lạc quan từ những con số do đơn vị thống kê được. Theo đó, trung bình mỗi năm Cảng cá Cửa Sót đón khoảng 22.000 lượt tàu, thuyền với khoảng 12.000 tấn hải sản cập bờ. Riêng quý I-2017, có khoảng 1.000 lượt phương tiện với 800 tấn hải sản về bờ qua cảng. Ông Sơn cũng khẳng định, những tháng quý I hằng năm lượng hải sản chưa cao, nhưng những tháng đầu năm 2017, một số mặt hàng hải sản do bà con ngư dân khai thác về có giá tăng từ 7-12% so với cùng kỳ năm 2016 (thời điểm chưa xảy ra sự cố môi trường biển).
Tính đến năm 2017, toàn tỉnh Hà Tĩnh có 6.489 phương tiện đánh bắt, trong đó có 320 chiếc đánh bắt xa bờ. Xét về số lượng, Hà Tĩnh là một trong những địa phương có đội tàu vươn khơi nhỏ. Tuy nhiên, xét về tốc độ gia tăng lượng tàu đánh bắt xa bờ lại có những tín hiệu khả quan. Nếu như năm 2010, toàn tỉnh chỉ có 32 chiếc tàu vươn khơi, đến nay con số đó đạt 320 chiếc. Đặc biệt trong năm 2015-2016, trung bình mỗi năm ngư dân Hà Tĩnh đóng mới khoảng 50-60 con tàu có công suất hơn 90CV.
Ở tỉnh Quảng Bình, hiện tại ngư dân địa phương đang sở hữu 7.584 tàu, thuyền đánh bắt trên biển, trong đó có 1.245 chiếc hơn 90CV tham gia khai thác xa bờ. Đội tàu xa bờ của tỉnh đang mạnh hơn khi mỗi năm tăng 70-80 chiếc, đặc biệt nhiều tàu có công suất máy lớn đến 1.000CV. Cùng với việc tăng tàu đánh bắt xa bờ, lượng tàu, thuyền khai thác trong lộng đang giảm xuống khá nhanh. Một điều đáng mừng khác, trong quý I-2017, sản lượng đánh bắt của ngư dân Quảng Bình đạt 98% sản lượng cùng kỳ với giá cả khá bình ổn.
Giấc mơ thành hiện thực
Ước vọng vươn khơi, thực hiện những chuyến biển xa hơn, lâu hơn để đánh bắt hải sản luôn thôi thúc trong lòng ngư dân miền Trung. Nghị định số 67/2014/NĐ-CP của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản đã giúp cho nhiều ngư dân thực hiện được điều đó. Tuy nhiên, để đánh bắt xa bờ bằng tàu công suất lớn có hiệu quả cao, ngư dân cần được đào tạo, dạy nghề tốt hơn. Theo nghị định, tỉnh Hà Tĩnh được giao chỉ tiêu đóng mới 29 tàu cá, trong đó có 17 hồ sơ đã được phê duyệt, đã đóng 12 chiếc, có 8 chiếc đã ra khơi hành nghề. Trong khi đó, tỉnh Quảng Bình được giao 97 tàu, tất cả hoàn thiện hồ sơ phê duyệt, trong đó có 82 tàu đã ra khơi hành nghề đạt hiệu quả tốt.
Nhờ Nghị định 67, ngư dân Nguyễn Văn Lòng (xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh) đã sở hữu con tàu vỏ sắt trong mơ.
Ở Cảng cá Cửa Sót (Hà Tĩnh), bên cạnh những con tàu cập bờ trong sương sớm là những con tàu có công suất lớn đang chuẩn bị công tác hậu cần cho chuyến ra khơi dài ngày. Trên boong tàu vỏ sắt mang tên Thành Đạt 08, số hiệu HT 96708, chủ tàu kiêm thuyền trưởng Nguyễn Văn Lòng (56 tuổi, xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh), đang đôn đốc các thuyền viên chuẩn bị mọi thứ chờ giờ nổ máy. Đây mới là chuyến ra khơi thứ 3 của con tàu vỏ sắt được đóng mới từ Nghị định 67. Tạm gác công việc, ông hồ hởi dẫn khách tham quan, giới thiệu về gia sản của mình. Con tàu có trị giá gần 14 tỷ đồng, dài hơn 27m, cao gần 6m, công suất máy 829CV, có thể chịu được sóng cấp 7-8. Phòng ăn, nghỉ của thuyền viên sang trọng. Lên buồng lái, thuyền trưởng Lòng giới thiệu về thiết bị hiện đại hỗ trợ cho công tác đánh bắt xa bờ, như: Ra-đa, máy định vị, bộ đàm (xa, gần), icom (dài, ngắn)… Đáng chú ý nhất là bộ dò cá ngang có thể phát hiện được đàn cá ở khoảng cách 50m, riêng bộ máy này trị giá 530 triệu đồng. Để con tàu vận hành, khai thác hải sản đạt năng suất cao cần ít nhất 10 lao động.
Ông Nguyễn Văn Lòng gần như cả đời gắn bó với biển. Trước đây, cả gia đình ông lấy con thuyền bám cửa sông làm nơi ăn chốn ở và hành nghề; khi gió mùa Đông Bắc về lại cho thuyền vào sâu cửa sông. Mãi đến năm 1996, ông mới đưa được gia đình lên xóm Hoa Thành, xã Thạch Kim định cư. Cũng từ đó, ông vay mượn mua được con ghe lắp máy nổ đánh bắt gần bờ và luôn nuôi ước mơ vươn khơi. Sau nhiều năm tích góp, ông đã đóng được con tàu 255CV đánh bắt xa bờ. Thế nhưng qua những chuyến đi biển, thấy ngư dân nước bạn sở hữu những con tàu hiện đại, chịu được sóng lớn, ông lại khát khao mình làm được điều tương tự. Việc ban hành Nghị định 67 của Chính phủ là cơ hội để ông sở hữu con tàu vỏ sắt hiện đại như bây giờ. Theo những thuyền viên trên tàu, ngoài con tàu vỏ sắt hiện đại này, ông Lòng còn sở hữu một tàu vỏ gỗ có công suất máy 545CV phục vụ hậu cần nghề cá.
Bên cạnh tàu Thành Đạt 08, tàu vỏ sắt Triệu Vy 09, số hiệu HT 96709, do ngư dân trẻ Trần Xuân Sinh làm chủ đã nổ máy chuẩn bị ra khơi. Đây cũng là con tàu được đóng theo Nghị định 67, với trị giá 16 tỷ đồng. Tàu đã ra khơi 3 chuyến, thu về lượng hải sản trị giá ước tính hơn 300 triệu đồng.
Tại một xưởng đóng tàu sát bờ biển xã Cảnh Dương (huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình), những người thợ đang trong giai đoạn hoàn thiện một con tàu vỏ gỗ lớn. Chủ tàu là anh Nguyễn Thế Lưu, 35 tuổi, người dân địa phương. Con tàu này cũng được đóng theo Nghị định 67 với tổng chi phí 15 tỷ đồng, công suất máy 1.000CV, có chức năng hậu cần nghề cá. Theo chủ tàu cho biết, khi đi vào hoạt động, con tàu có thể thu mua từ 130-150 tấn hải sản mới quay vào bờ. Ngoài con tàu đang đóng mới, ngư dân trẻ Nguyễn Thế Lưu cũng đang sở hữu một tàu đánh bắt có công suất máy 535CV, giúp gia đình thu về khoảng 50-70 triệu đồng sau mỗi chuyến vươn khơi.
Chính quyền địa phương các tỉnh miền Trung hiện đang tích cực triển khai công tác đào tạo nghề cho ngư dân. Trong đó, tập trung vào việc đào tạo thuyền trưởng, thợ máy và thuyền viên. Về vấn đề này, ông Nguyễn Công Hoàng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: “Hiện tượng ngư dân hành nghề khi chưa đủ điều kiện, chúng tôi đã nắm được và đang lên phương án tháo gỡ, bởi cũng gặp phải không ít khó khăn trong việc bố trí vì ngư dân thường xuyên bám biển. Hiện tại, chúng tôi đang rà soát lại danh sách ngư dân đăng ký học nghề, sau đó sẽ liên hệ mở lớp đào tạo cho ngư dân trong thời gian sớm nhất”.
Trong lúc Hà Tĩnh mới khởi động thì Quảng Bình được xem là một trong những địa phương “đi tắt đón đầu” trong công tác đào tạo nghề cho ngư dân. Với đội tàu đánh bắt xa bờ hùng mạnh, từ năm 2014, ngành thủy sản của tỉnh đã liên hệ để đào tạo cấp bằng lái hạng 4 cho các thuyền trưởng. Chỉ tính trong hai năm 2015-2016, tỉnh đã đào tạo, cấp bằng lái hạng 4 cho 360 thuyền trưởng, cấp chứng chỉ cho 275 thợ máy và 635 thuyền viên được đào tạo kỹ năng hành nghề. Công tác đào tạo nghề cho ngư dân được địa phương tổ chức liên tục hằng năm.
Cùng với những chủ trương lớn của Nhà nước, việc các địa phương chú trọng công tác đào tạo nghề cho ngư dân là bước đi tiến đến xây dựng được lực lượng lao động có tính chuyên nghiệp, kỷ luật. Điều đó hứa hẹn sẽ thúc đẩy nghề đánh bắt xa bờ của ngư dân miền Trung có bước tăng trưởng nhảy vọt trong những năm tiếp theo.
Bài và ảnh: NGUYỄN VIẾT LAM