Vụ tranh chấp đất đai giữa hai anh em cùng cha, khác mẹ (anh Võ Văn Đức và chị Võ Thị Chén) ở xã Lai Uyên, huyện Bến Cát, tỉnh Sông Bé diễn ra từ lâu. Tòa án đã xét xử nhiều lần. Tuy nhiên, trong quá trình xét xử, không hiểu vì lý do gì Tòa án đã bỏ qua nhiều tình tiết quan trọng, gây bức xúc trong dư luận ở địa phương.
Qua nghiên cứu hồ sơ, chúng tôi thấy: Năm 1975, theo chính sách phát triển vùng kinh tế mới, gia đình anh Võ Văn Đức và chị Kiều Thị Mùi từ Biên Hòa (Đồng Nai) đến lập nghiệp tại ấp 2, xã Lai Uyên, huyện Bến Cát, tỉnh Sông Bé (nay là tỉnh Bình Dương). Gia đình anh Đức được UBND xã cấp 23.270m2 đất tại các thửa 423, 424, 788 và 789 để làm nhà ở và khẩn hoang canh tác sinh sống. Năm 1991, UBND huyện Bến Cát cấp sổ trắng và đến 24-7-1998 cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho gia đình anh Đức, chị Mùi.
Năm 1980, ông Võ Văn Luông (cha anh Đức) từng làm Bí thư Đảng ủy xã Lai Uyên đang sở hữu 42.645m2 đất canh tác và nhà ở. Vì tuổi cao, sức yếu, vợ chồng ông Luông chuyển sang sinh sống cùng anh Võ Văn Đức (con trai). Toàn bộ số đất 42.645m2, vợ chồng ông Luông tặng cho anh Huỳnh Văn Tàng, Thiếu tá công an quê ở Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh lên đây sinh sống. Năm 1998, gia đình anh Tàng đã được cấp sổ đỏ.
Năm 1984, ông Luông qua đời; năm 1997, bà Ưng (vợ ông Luông) cũng về với tổ tiên. Năm 1999, chị Võ Thị Chén, con riêng của ông Luông, làm đơn kiện, đòi chia thừa kế tài sản gồm đất canh tác và ngôi nhà mà vợ chồng anh Đức đang sinh sống, vì cho rằng đó là tài sản của bố để lại. Vụ việc được Tòa án Nhân dân huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương xét xử. Điều đáng nói ở đây là trong quá trình xét xử (cả phiên sơ thẩm và phúc thẩm), tòa án đã “quên” không mời những nhân chứng biết rõ về nguồn gốc của mảnh đất và căn nhà đang tranh chấp giữa hai anh em anh Đức đến dự.
Ông Trần Minh Chiến, nguyên Phó chủ tịch UBND xã Lai Uyên xác nhận: Căn nhà ngói cột kẻ và diện tích đất 23.270m2 là của vợ chồng anh Đức tự tạo lập nên. Ông Đoàn Văn Nguyện, Phó chủ tịch UBND xã năm 2001 cũng xác nhận điều đó. Ông Lê Khắc Chiêm, ngụ tại ấp 2B, xã Lai Uyên cho biết: Năm 1978, ông làm thợ mộc, đã nhận của vợ chồng anh Võ Văn Đức 72 đồng tiền mới (tức 36 nghìn đồng tiền cũ) và 10kg gạo để đẽo cột, dựng nhà. Ông Lê Văn Đá, trú tại ấp 1B, xác nhận: Năm 1978, ông nhận xây vách tường bằng gạch-đất, tô xi măng cho vợ chồng anh Đức. Ông Nguyễn Văn Nguyên, ở giáp thửa đất của anh Đức về phía Bắc, xác nhận rằng: Tôi biết rõ sự việc. Lúc đó (1980) ba má của anh Đức già yếu, bệnh tật. Do vậy, ngoài việc phụng dưỡng cha mẹ, vợ chồng anh Đức còn phải bươn chải, bới đất, lật cỏ trên mảnh đất do vợ chồng khẩn hoang để bảo đảm cuộc sống cho gia đình. Ông Thái Văn Long, nguyên Phó chủ tịch UBND xã Lai Uyên, ở giáp hướng Nam, xác nhận: Đất và tài sản trên đất 23.270m2 là chính do vợ chồng anh Đức - chị Mùi tự tạo dựng, khai khẩn, không có phần chung của ông bà Luông…
Chúng ta đều biết, trong quá trình xét xử, tòa án bao giờ cũng trọng chứng hơn cung. Vậy, tại sao cả hai phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm phía tòa án đã bỏ qua các nhân chứng quan trọng, từng là cán bộ địa phương và người dân sồng liền kề với thửa đất của gia đình anh Đức? Chính vì bỏ qua những nhân chứng trên, nên Tòa án Nhân dân huyện Bến Cát mới tuyên án: Chia tài sản của gia đình anh Đức theo Luật Thừa kế. Vợ chồng anh Đức chỉ được hưởng một phần, một phần còn lại chia cho chị Chén và các con của anh Kiểu (anh Kiểu là em ruột của chị Chén - cùng cha khác mẹ với anh Đức)! Khi được “chia thừa kế”, chị Chén đã thuê người đến chặt vườn cao su (247 cây) đang độ cho mủ, riêng đất canh tác thì bán cho người khác.
Sau phiên sơ thẩm, bà Ngô Ngọc Thanh - Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Bến Cát đã gửi kháng nghị lên Tòa án Nhân dân tỉnh Bình Dương, bản kháng nghị số 22/KN-DS ghi ngày 20-11-1999, nội dung kháng nghị quyết định bản án sơ thẩm của Tòa án Nhân dân huyện Bến Cát, nhưng Tòa án Nhân dân tỉnh Bình Dương đã bác kháng nghị này. Bà Thanh bức xúc và không hài lòng với cách làm của TAND tỉnh Bình Dương.
Như trên đã nêu, không hiểu vì lý do gì, cả hai cấp xét xử vụ án tranh chấp đòi chia thừa kế nói trên, Hội đồng xét xử huyện Bến Cát và tỉnh Bình Dương đều bỏ qua những tình tiết khách quan, chứng cứ quan trọng, dẫn đến làm thay đổi bản chất vụ án và ra quyết định không đúng, không thuyết phục. Đề nghị Tòa án Nhân dân Tối cao sớm xem xét lại hai bản án nói trên, để khắc phục sai phạm theo quy định tại Điều 282, Điều 283 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Đừng để mất lòng tin của nhân dân đối với cơ quan tư pháp ở cơ sở và tránh để khiếu kiện kéo dài.
Luật sư SĨ BÌNH