Cùng với sự lớn mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, ngành y tế Việt Nam thực sự bắt đầu phát triển từ sau Cách mạng Tháng Tám, với lực lượng và trang bị ban đầu hết sức nhỏ bé, phân tán, nhưng phải đảm đương nhiệm vụ hết sức to lớn là chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội.  Sau khi Quân y Cục ra đời, để phát huy hết tác dụng của cả hai lực lượng quân y và dân y trong hoàn cảnh thiếu cán bộ, thuốc men và phương tiện, hai Bộ Quốc phòng và Y tế đã thống nhất chỉ đạo xây dựng một chương trình phối hợp công tác giữa quân y với dân y trên các lĩnh vực. Có thể nói, sau khi hệ thống quân, dân y được thành lập và thống nhất chỉ đạo, việc phối hợp lực lượng quân, dân y được phát triển rộng khắp trên các vùng miền của Tổ quốc, trong các chiến dịch quân sự, trên mọi lĩnh vực của y học. Từ đó, ngành y tế đã phát huy được sức mạnh tổng hợp, phát triển toàn diện về nhân lực, thuốc men, trang-thiết bị y tế, đáp ứng nhu cầu cho các chiến trường. Lực lượng quân, dân y đã vượt qua nhiều khó khăn thiếu thốn, thành công trong phòng, chống các loại dịch bệnh, cứu chữa hàng triệu thương binh, bệnh binh, bảo đảm sức khỏe cho bộ đội, góp phần vào chiến thắng quân sự trên các chiến trường, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược.

Các thầy thuốc quân đội khám bệnh cho đồng bào xã Nậm Lạnh, huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Ảnh: Anh Thu.

Trong giai đoạn cách mạng mới, thực hiện Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 109 của Chính phủ, hai Bộ Y tế và Quốc phòng thống nhất triển khai Chương trình y tế số 12: “Kết hợp quân - dân y xây dựng quốc phòng toàn dân và phục vụ sức khỏe nhân dân”, nhằm phối hợp chặt chẽ để xây dựng tổ chức y tế phục vụ cấp cứu ở chiến trường, ở từng địa bàn chiến lược và trong từng khu vực phòng thủ, thường xuyên thực tập kiểm tra chặt chẽ sự phối hợp giữa quân y và dân y theo yêu cầu sẵn sàng phục vụ trong mọi tình huống. Khi trong vùng đóng quân bị thiên tai, dịch bệnh..., các đơn vị quân y và y tế địa phương phối hợp kịp thời cứu chữa cho nhân dân, bao vây dập tắt dịch. Trải qua hơn 10 năm (1990-2001) thực hiện, Chương trình y tế số 12 đã phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn ngành y tế vào việc phục vụ sức khỏe nhân dân và các lực lượng vũ trang trong thời bình, chuẩn bị sẵn sàng và đối phó có hiệu quả khi có chiến tranh hoặc các tình huống bất ngờ xảy ra như thiên tai, dịch bệnh.

Đánh giá cao vai trò và hiệu quả của Chương trình kết hợp quân - dân y trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh, năm 2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1026 phê duyệt Dự án kết hợp quân - dân y bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phục vụ an ninh, quốc phòng giai đoạn 2001-2010 (gọi tắt là Dự án 1026 của Bộ Y tế). Đến năm 2007, thông qua Quyết định số 108 của Thủ tướng Chính phủ, Dự án kết hợp quân - dân y “bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, bộ đội và góp phần củng cố quốc phòng, an ninh ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo” trở thành mục tiêu y tế quốc gia. Thông qua đầu tư của Chính phủ, của liên Bộ Y tế - Quốc phòng, nhiều mô hình kết hợp quân - dân y đã phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh cho nhân dân, điển hình là mô hình hơn 200 trạm y tế kết hợp quân - dân y dọc tuyến biên giới, các trung tâm y tế kết hợp quân - dân y trên các hải đảo (Cô Tô, Cù Lao Chàm, Côn Đảo, Phú Quốc…), bệnh viện quân - dân y các tuyến từ trung ương (Viện Bỏng Quốc gia), tuyến quân khu (Bệnh viện Quân Dân miền Đông) đến tuyến tỉnh (Đồng Tháp, Trà Vinh, Cà Mau...), nhiều đồng chí quân y sĩ đã được đồng bào các dân tộc yêu quý như con em của buôn, làng.

Trải qua hơn 60 năm, cùng với truyền thống anh hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam, kết hợp quân - dân y đã trở thành một truyền thống quý báu, tạo nên sức mạnh tổng hợp của ngành y tế Việt Nam. Đến nay, mạng lưới y tế kết hợp quân - dân y từ cấp trung ương đến các địa phương luôn được hoàn thiện, hoạt động có hiệu quả trên mọi lĩnh vực phòng bệnh, khám-chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng thế trận y tế bảo đảm khu vực phòng thủ, tiềm lực y tế trong thế trận chiến tranh nhân dân, bảo vệ Tổ quốc. Lực lượng quân, dân y đã thành công trong nhiệm vụ xây dựng, huấn luyện, tổ chức diễn tập cho các đơn vị dự bị động viên ngành y tế trên toàn quốc, tổ chức các đội cơ động kết hợp quân - dân y phòng, chống dịch; phòng, chống vũ khí sinh học và cấp cứu nhiễm xạ, sẵn sàng đáp ứng các tình huống khẩn cấp, thiên tai, thảm họa. Đã nghiên cứu phát triển thành công các kỹ thuật trong điều trị ghép tạng, điều trị bỏng, sử dụng công nghệ cao trong điều trị; nghiên cứu biên soạn thành công hệ thống địa lý y tế quân sự tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước. Đào tạo hàng nghìn cán bộ y tế có trình độ cao (tiến sĩ, chuyên khoa cấp II), đào tạo hàng vạn cán bộ y tế cơ sở và giúp các nước bạn Lào, Cam-pu-chia. Các mô hình tổ chức điều trị như bệnh viện quân-dân y, bệnh xá kết hợp quân - dân y, trạm y tế kết hợp quân - dân y đã và đang phát triển rộng khắp, từ tuyến trung ương đến tuyến tỉnh, tuyến huyện và tuyến xã, trọng tâm phát triển tại khu vực biên giới, hải đảo, góp phần quan trọng trong việc khám-chữa bệnh cho nhân dân và bộ đội. Lực lượng quân, dân y luôn sát cánh bên nhau trong khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt, khám-chữa bệnh cho các đối tượng chính sách, đồng bào các dân tộc thiểu số, nhân dân khu vực ATK, đã tạo nên hình ảnh tốt đẹp của người chiến sĩ áo trắng trong nhân dân, góp phần quan trọng trong công tác dân vận tại các khu vực trọng điểm quốc phòng, an ninh...

Với những ý nghĩa đó, nhân dịp kỉ niệm 65 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 20 năm ngày Hội quốc phòng toàn dân, Ban điều hành Dự án kết hợp quân - dân y liên Bộ Y tế - Quốc phòng tổ chức hội thảo khoa học nhằm trao đổi, đánh giá những thành tựu đã đạt được của công tác kết hợp quân - dân y chăm sóc sức khỏe nhân dân và bộ đội qua 65 năm xây dựng, trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam; đồng thời xây dựng luận chứng khoa học, làm cơ sở đề xuất với Đảng, Nhà nước và Chính phủ những chiến lược, chính sách, giải pháp nhằm đưa công tác kết hợp quân - dân y phát triển lên một tầm cao mới, đáp ứng những yêu cầu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

PGS-TS TRẦN CHÍ LIÊM (Thứ trưởng Bộ Y tế)