Liên kết rộng, nhưng thiếu chiều sâu

Những ngày qua, tại tỉnh Tiền Giang, dưa hấu, dừa xiêm đang thu hoạch chính vụ, nhưng giá lại giảm mạnh, khiến nhiều nông dân có nguy cơ thua lỗ. Cụ thể, hiện dưa hấu có mức giá 6.000 đồng/kg, giảm hơn 40% so với tháng 8-2019; còn dừa xiêm từ 90.000 đồng/10 quả, giảm còn 50.000 đồng/10 quả. Nguyên nhân chính là do cung vượt cầu. Nông dân sản xuất, canh tác theo phong trào khó kiểm soát sản lượng, chất lượng, khó truy xuất nguồn gốc, ít mở rộng thị trường. Còn tại tỉnh Bình Thuận, giá thanh long lại tăng cao nhưng nhiều nông dân không còn hàng để bán. Đây chỉ là vài dẫn chứng về tình trạng thất thường của thị trường nông sản.

Trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, các địa phương có nhiều tiềm năng, thế mạnh về nông, lâm, thủy sản... Với vai trò đầu tàu kinh tế, thời gian qua, TP Hồ Chí Minh đã chủ động kết nối cung-cầu với các địa phương, song so với yêu cầu thực tiễn còn nhiều bất cập, thách thức. Bà Nguyễn Huỳnh Trang, Phó giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh đánh giá: "Việc kết nối cung-cầu giữa TP Hồ Chí Minh với 45 tỉnh, thành phố trên cả nước góp phần thúc đẩy sản xuất, phân phối, bình ổn thị trường. Tuy nhiên, mặc dù liên kết rộng, nhưng thực chất liên kết giá trị giữa nhà phân phối-người sản xuất-người tiêu dùng còn lỏng lẻo, chất lượng hàng hóa không đồng đều, nên chưa khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh các địa phương".

leftcenterrightdel

Hàng nông sản tiềm năng của tỉnh Long An.

Tại hội nghị kết nối cung-cầu giữa TP Hồ Chí Minh với các địa phương năm 2019 thu hút hơn 2.300 doanh nghiệp tham gia, nhưng chỉ có gần 400 hợp đồng, bản ghi nhớ được ký kết. Các hợp đồng ký kết cũng chủ yếu mang tính thời vụ, tạm thời, thu mua số lượng nông sản khá khiêm tốn so với sản lượng thực của các địa phương. Thực tiễn cho thấy vai trò quản lý, điều phối, định hướng, dẫn dắt, chỉ đạo của địa phương, ngành chức năng, doanh nghiệp lớn còn hạn chế nên không ít doanh nghiệp vẫn tự “bơi”, khó kết nối được chuỗi liên kết bền vững giữa nhà sản xuất và nhà phân phối. Mức độ quy mô, vốn đầu tư, công nghệ hạn chế, tính pháp lý thiếu chặt chẽ. Việc quy hoạch vùng nguyên liệu sản xuất hàng hóa tiềm năng của các địa phương chưa khoa học, thiếu hấp dẫn người sản xuất nên nông dân vẫn làm theo phong trào, chất lượng sản phẩm chưa đạt tiêu chuẩn, mẫu mã, bao bì, nhãn mác đơn giản. Bên cạnh đó, các hợp tác xã, doanh nghiệp cũng chưa chủ động tìm hiểu, nắm bắt tín hiệu thị trường, trao đổi, cập nhật thông tin, làm cơ sở xác định sản lượng thực tiễn mà vẫn sản xuất những cái mình có. Thêm vào đó, không ít nông dân, tổ sản xuất khi hàng được giá, họ lại tùy tiện bán cho thương lái, thay vì hợp đồng bán cho doanh nghiệp. Thế nhưng, khi thương lái không mua nữa, nông dân lại gặp khó, công nghệ bảo quản hạn chế, chi phí vận chuyển tăng cao, phương thức thanh toán chưa hợp lý. Mặt khác, các doanh nghiệp thu mua chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghệ hạn chế, lại thiếu liên kết nên thường chỉ quan tâm thị trường nội địa mà khó tiếp cận thị trường xuất khẩu. Bởi vậy mà qua 7 năm kết nối cung-cầu giữa TP Hồ Chí Minh với các địa phương, TP Hồ Chí Minh mới chỉ đầu tư được 47 nhà máy, 81 trang trại tại các địa phương. Đây là những nguyên nhân dẫn đến thị trường hàng hóa, nhất là nông, lâm, hải sản luôn bấp bênh, làm thiệt hại cho nông dân, kìm hãm sự phát triển.

Gắn sản xuất với phát triển vùng nguyên liệu bền vững

Các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam là vùng kinh tế năng động, đa dạng, có nhiều hàng hóa thế mạnh và có hệ thống cảng biển, đường thủy, nội địa, sân bay phát triển. Đây là điều kiện tốt để kết nối thương mại, thúc đẩy sản xuất, tạo thương hiệu hàng hóa xuất khẩu. Theo ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, kết nối cung-cầu giữa TP Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành phố không chỉ cung cấp hàng hóa, nguyên liệu cho TP Hồ Chí Minh mà cần đi sâu kết nối xây dựng chuỗi giá trị liên kết, phát triển vùng nguyên liệu bền vững, tạo sản phẩm thương hiệu xuất khẩu. Các địa phương cần phát triển đa dạng doanh nghiệp, thu hút nhiều nguồn lực trong và ngoài nước...

Ông Nguyễn Văn Út, Phó chủ tịch UBND tỉnh Long An phân tích: Mối quan hệ hữu cơ giữa nhà máy chế biến và vùng nguyên liệu là yếu tố cơ bản thúc đẩy sản xuất bền vững. Long An có nhiều tiềm năng về nông sản. Thời gian tới, UBND tỉnh sẽ rà soát đánh giá thực chất, từ đó thu hút đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu lâu dài. Tỉnh sẽ nâng cao năng lực quản lý nhà nước về thị trường, sản xuất thông qua chương trình, kế hoạch, cơ chế, chính sách cụ thể và làm tốt công tác dự báo, đánh giá thị trường. Địa phương coi trọng phát triển hợp tác xã, tổ sản xuất có uy tín đủ sức làm cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp. Nâng cao tính chuyên nghiệp của các hợp tác xã bảo đảm đăng ký sản xuất hàng hóa đạt chuẩn, có sự giám sát, cam kết, đồng hành của cơ quan nhà nước.

Ông Lê Thanh Liêm, Phó chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh khẳng định: TP Hồ Chí Minh có tiềm năng khoa học công nghệ, kết nối thương mại. Thời gian tới, thành phố có cơ chế, chính sách thu hút, lựa chọn doanh nghiệp lớn, uy tín để đầu tư về các địa phương, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng hàng hóa. Các doanh nghiệp sẽ liên kết chế biến tại chỗ, giảm lượng hàng hóa sơ chế đưa về thành phố, qua đó giảm gánh nặng rác thải, chi phí vận chuyển, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích của doanh nghiệp, nông dân, người phân phối.  

Bài và ảnh: HIỂN NGUYỄN