QĐND - Thông thạo địa bàn, có sức khỏe tốt, lực lượng lao động bốc vác (cửu vạn) tại các khu vực cửa khẩu, biên giới được xác định là “mắt xích” quan trọng trong vận chuyển hàng lậu, hàng cấm qua biên giới vào nước ta. Lãnh đạo các địa phương biên giới thừa nhận, quản lý chặt chẽ lực lượng lao động này là biện pháp quan trọng góp phần hạn chế tình trạng buôn lậu tại các khu vực cửa khẩu. Nhưng thực tế công tác này hiện vẫn còn rất nhiều khó khăn.

Lấy đêm làm ngày

Tại thành phố Móng Cái (tỉnh Quảng Ninh), không cần phải ra tới cửa khẩu Bắc Luân, Ka Long, mà ngay dọc Quốc lộ 18, đoạn thuộc địa bàn thành phố đã có rất nhiều lối mòn chạy theo đường rừng ra tới biên giới. Từ những lối mòn này, hằng đêm, hàng lậu trên vai những “cửu vạn” ùn ùn về các điểm tập kết trong nội địa rồi lên ô tô, xe gắn máy ào ạt chạy về xuôi...

Không ở đâu lực lượng những người làm nghề bốc vác hàng hóa thuê lại đông đúc như ở các khu vực cửa khẩu. Lực lượng này bao gồm cả người dân địa phương và ngoại tỉnh nhưng người ngoại tỉnh chiếm đa số. Mỗi khi chủ hàng có nhu cầu thì thỉ cần gọi điện thoại là lập tức có ngay mấy chục người cả nam lẫn nữ vừa đi xe gắn máy, vừa xe thồ và cả đi bộ... Anh Trần Văn Lâm, 24 tuổi, quê ở Vũ Thư, Thái Bình cho biết, tổ bốc vác của anh thường xuyên có khoảng 20 đến 25 người (chủ yếu là người cùng quê) ra Móng Cái làm nghề bốc vác gần 2 năm nay...

Tình hình trên tuyến biên giới Lạng Sơn cũng vậy. Đội ngũ này tự hình thành các tổ, mỗi tổ từ 15 đến 20 người, khi có nhu cầu chủ hàng cứ gọi điện cho tổ trưởng là chỉ trong chốc lát "cửu vạn" đã có mặt. Ban ngày thì mỗi người một nghề như: Bán nước rong, đẩy xe thồ, xe kéo hoặc chạy xe ôm... nhưng khi đêm xuống thì tất cả cùng lao vào cuộc chạy đua cõng hàng lậu qua lối mòn biên giới. Theo anh Trần Văn Lâm: Tuy phải lao động rất nặng nhọc, lại chủ yếu vào ban đêm và rất nguy hiểm... nhưng thu nhập cũng tạm được, vì thế mà "cửu vạn" tại các khu vực cửa khẩu ngày càng tăng. 

Lao động thuê tại cửa khẩu đang được "thả nổi"

Theo khảo sát của chúng tôi thì hầu hết các "cửu vạn" không đăng ký tạm trú, tạm vắng với địa phương. Một "cửu vạn" (xin giấu tên) đang hoạt động ở cửa khẩu Móng Cái lý giải rằng: "Do đặc thù công việc thường xuyên phải di chuyển theo từng đợt bốc hàng, theo yêu cầu của từng chủ hàng nên nơi tạm trú cũng không cố định". Đó có thể chỉ là một cách bao biện, còn theo khảo sát của chúng tôi tại các cửa khẩu, đã hình thành các "xóm cửu vạn". Khu vực được gọi là “xóm cửu vạn” thuộc địa bàn phường Trần Phú, TP Móng Cái. Đây là nơi tập trung nhiều người ngoại tỉnh đến cư ngụ làm ăn. Số lao động có mặt ở đây có lúc lên tới hàng nghìn người, trong đó chủ yếu là làm nghề bốc vác, chuyên chở hàng hóa thuê đến từ nhiều địa phương khác nhau. “Xóm cửu vạn” này được dựng trên một khu đất nằm trong dự án còn đang chờ quy hoạch, những căn lều tạm được dựng bằng tre, nứa, tường quây cót ép, lợp ngói phi-bờ-rô xi măng, thậm chí cả ni-lông... lụp sụp, ẩm ướt, mỗi lều rộng từ 5 đến 10 mét vuông nằm sát vách nhau khiến thật khó có thể xác định chính xác từng căn riêng biệt. Số lượng người lao động tạm trú ở đây cũng thường xuyên thay đổi theo kiểu người này đi, người khác đến khiến cơ quan chức năng địa phương rất khó khăn trong quản lý, kiểm soát.

Một “cửu vạn” bị bắt giữ tại cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh).

 

Trao đổi với chúng tôi Trung tá Đặng Hồng Sơn, Trưởng Công an phường Trần Phú cho biết: “Thời gian qua, mặc dù đã có rất nhiều cố gắng song việc quản lý đối với người lao động ngoại tỉnh đến cư trú, làm ăn trên địa bàn phường vẫn gặp không ít khó khăn. Đã nhiều lần phường tổ chức giải tỏa các "xóm cửu vạn", các khu vực do người lao động các nơi tự ý đến cư trú nhưng rồi đâu lại hoàn đấy, bởi địa bàn vùng biên giới rộng, lại xen lẫn địa hình đồi núi, người lao động thường xuyên thay đổi chỗ làm từ địa điểm này qua địa điểm khác...".

Tìm lời giải từ góc độ kinh tế

Theo thông tin từ Cục Phòng, chống tội phạm Ma túy, Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng, năm 2010 trên địa bàn biên giới cả nước có 9.800 vụ vận chuyển hàng lậu, hàng cấm qua biên giới bị xử lý. Trong đó, hơn 90% số vụ có đối tượng làm nghề “cửu vạn” tại các cửa khẩu được thuê tham gia, đặc biệt có những chuyên án ma túy hết sức nghiêm trọng. Thiếu tá Huỳnh Văn Tèo, Đội Kiểm soát Biên phòng, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh cho biết: “Phần lớn những người làm nghề bốc vác tại các cửa khẩu đều có hoàn cảnh kinh tế rất khó khăn, cộng với trình độ nhận thức hạn chế nên họ rất dễ bị sa ngã khi các chủ hàng lậu, hàng cấm dùng tiền để mồi chài, mua chuộc. Bên cạnh những đối tượng bị bắt và xử lý về hành vi hám lợi dẫn đến tiếp tay cho buôn lậu, cũng có những đối tượng đến khi bị các cơ quan chức năng bắt giữ mới biết mình phạm tội...”.

Để cuộc chiến chống buôn lậu trên các tuyến biên giới đạt hiệu quả cao, lực lượng chức năng và các địa phương đã có nhiều biện pháp. Trao đổi với Trung tá Đặng Hồng Sơn, chúng tôi được biết, các hoạt động tuyên truyền, vận động chấp hành pháp luật đối với những người làm nghề bốc vác trên địa bàn cũng đã được TP Móng Cái triển khai cho các phường tiến hành nhưng vì cuộc sống khó khăn, vì miếng cơm manh áo, vì chút lợi nhuận mà nhiều người vẫn bất chấp. Có lẽ vì thế mà cùng với các biện pháp quản lý, giáo dục, xử lý nghiêm minh những trường hợp vi phạm... các cơ quan chức năng ở cơ sở đều có chung kiến nghị: "Lãnh đạo, chính quyền các cấp cần có những biện pháp cụ thể, thiết thực để giúp người dân vơi bớt những khó khăn trong đời sống kinh tế. Đó chính là một trong những biện pháp giải bài toán chống buôn lậu trên các tuyến biên giới".

Bài và ảnh: Mai Thu Anh