Kiểm kê không dễ, thu hồi càng khó

Căn nhà 121 tại Bà Huyện Thanh Quan, quận 3 do Công ty cổ phần Nước ngọt giải khát Sài Gòn thuê nay được chuyển cho Chi Cục thuế quận 3.

Lãng phí sử dụng nhà, đất công

Cầu thang nhà khách Văn phòng 2 thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) ở số 135 Pasteur, quận 3, tối om. Để lên phòng nghỉ ở lầu hai, ông H. C. N., cán bộ từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh công tác, phải bật điện thoại di động để soi đường. Dưới ánh sáng mập mờ từ cái điện thoại, ông quờ quạng một hồi mới mở được ổ khóa phòng. Khi đèn điện bật lên, những vết ố trên tường, mạng nhện trên trần nhà... đập ngay vào mắt khách trọ. Ông N. nói: “Biết trước phòng ốc thế này mình đã ra khách sạn nghỉ rồi”. Cũng như ông, hôm ấy, ngày 7-9-2007, có nhiều quan chức và chuyên gia từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh tham dự hội thảo về quy hoạch thủy lợi vùng bán đảo Cà Mau, nhưng rất ít người nghỉ ở nhà khách này.

Nhìn tòa nhà bề thế ngay trung tâm thành phố chỉ có vài phòng leo lét ánh đèn, ông N. nói: “Quản lý tài sản như thế thì lãng phí quá!”. Thật vậy, giá đất tại vị trí nhà khách Văn phòng 2, Bộ NN&PTNT được các trung tâm định giá bất động sản xác định không dưới bảy lượng vàng/mét vuông; giá văn phòng cho thuê khu vực này cũng không dưới 25 USD/mét vuông/tháng... Chưa hết, ngoài nhà khách 135 Pasteur rộng hơn 3.000 mét vuông nói trên, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ NN&PTNT còn quản lý hơn 30 cơ sở khác - đăng ký làm trụ sở cho các cơ quan trực thuộc - tập trung ở các quận nội thành và hàng chục nghìn mét vuông ở quận Tân Phú. Số liệu thu thập từ các cơ quan chức năng cho thấy, Bộ NN&PTNT đang “trông coi” khoảng 611.000 mét vuông nhà, đất công.

Trên thực tế, hầu hết các bộ, ngành trung ương đều có văn phòng 2 tại TP Hồ Chí Minh với diện tích nhà, đất rất lớn. Điển hình tại phường Đa Kao, quận 1 đã có đến 300 cơ sở nhà đất với 334.000 mét vuông do các bộ, ngành trung ương quản lý. Một cán bộ phường Đa Kao cho biết, không ít mặt bằng trong số cơ sở này (không sử dụng hết) được cơ quan quản lý “phân chia” cho tư nhân thuê. Và điều ai cũng nhận thấy là những cơ sở nhà, đất này thường nằm ở những vị trí đắc địa-có giá trị thương mại rất cao. Ngoài trụ sở văn phòng 2, tại TP Hồ Chí Minh, các bộ, ngành trung ương còn quản lý rất nhiều cơ sở đất công khác nữa. Dẫn đầu là Bộ Giao thông-Vận tải với hơn 1,5 triệu mét vuông nhà, đất. Tiếp đến là Bộ Công thương với khoảng 1,2 triệu mét vuông. Bộ NN&PTNT đứng thứ ba với 611.000 mét vuông...

Khó thu hồi

Theo ông Diệp Văn Sơn, nguyên Vụ phó phụ trách phía Nam, Bộ Nội vụ, nguồn gốc trụ sở văn phòng 2 của các bộ, ngành là trụ sở của các bộ thuộc chính quyền Sài Gòn trước ngày giải phóng. Trước đây, các trụ sở này phục vụ cho cả một bộ, nay chỉ phục vụ cho một bộ phận nhỏ của bộ là văn phòng 2, tương đương với một vụ, nên rất dễ nhận thấy sự lãng phí tài sản công là rất lớn. Điều đáng nói là hiện tượng lãng phí và sử dụng sai mục đích nhà đất công kéo dài đã mấy chục năm, đến tận hôm nay (phần lớn diện tích dôi dư thường sử dụng vào mục đích sinh lợi, thiếu minh bạch). Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi còn đương chức, từng đề cập đến sự lãng phí khủng khiếp trong việc sử dụng đất công của các văn phòng 2 này. Và để khắc phục, Thường trực Chính phủ thời đó đã thống nhất chủ trương giải thể các văn phòng 2 của các bộ để tập trung về một nơi, nhằm thu hồi và sử dụng khối công sản nhà, đất khổng lồ này có hiệu quả hơn.

Cuối năm 1995, tòa cao ốc 22 tầng (dự kiến sẽ là trung tâm điều hành chung cho các bộ tại phía Nam) được khởi công trên diện tích hơn 6.000 mét vuông tại số 1-5 Lê Duẩn, quận 1. Đến đầu năm 1998, cao ốc vừa xong phần thô (định hình phần khung nhà và phòng ốc) thì nhân sự Chính phủ và các bộ có sự thay đổi. Nhiều bộ, ngành đang sử dụng cơ ngơi văn phòng 2 rộng rãi đã tỏ thái độ không mặn mà với chủ trương “cùng nhau vào một chỗ”. Vậy là kế hoạch thu hồi nhà đất công của các văn phòng 2 bất thành. Việc thi công cao ốc 22 tầng bị đình trệ gây lãng phí hàng chục tỉ đồng. Cuối cùng, công trình này được “nhượng” lại cho Tổng công ty Dầu khí Việt Nam làm Trung tâm điều hành Dầu khí phía Nam. Nhưng mãi đến đầu năm 2007, cao ốc này mới được hoàn thiện và đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, phần lớn diện tích của cao ốc này đang được dành làm văn phòng cho thuê.

Để kiểm soát việc sử dụng nhà đất công tại các văn phòng 2, năm 2001, Chính phủ ban hành Quyết định 80: yêu cầu các cơ quan phải khai báo nhà, đất công do mình quản lý và phương án sử dụng. Thế nhưng, nhiều đơn vị vẫn chưa chịu báo cáo. Đầu năm 2007, một lần nữa Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định 09 yêu cầu sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước. Thành phố Hồ Chí Minh đã thành lập Ban chỉ đạo 09 để thực hiện việc xử lý và sắp xếp lại nhà, đất theo quyết định này. Theo báo cáo tiến độ thực hiện của Tổ chuyên viên 09, đến ngày 31-10-2007, tổng số cơ sở nhà, đất theo kê khai của các cơ quan, đơn vị trung ương và địa phương là 10.482 cơ sở; trong đó khối thành phố 8.433 cơ sở, khối trung ương 2.049 cơ sở. Tổng diện tích đất mà các bộ, ngành trung ương quản lý, sử dụng tại TP Hồ Chí Minh là gần 6,4 triệu mét vuông (theo số liệu điều tra, thống kê của Chính phủ).

Theo một thành viên của Ban chỉ đạo 09, đến nay, các cơ quan, đơn vị khối thành phố đã kê khai gần hết số nhà, đất mà họ đang quản lý, sử dụng; nhưng khối trung ương vẫn còn một số cơ quan đơn vị chưa kê khai. Có thể nói, việc xử lý và sắp xếp lại nhà, đất vẫn đang ở giai đoạn bắt đầu. Ông Trần Nam Trang, Trưởng phòng Công sản Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, kiêm Tổ trưởng Tổ chuyên viên 09 cho rằng, về nguyên tắc, khi rà soát lại các địa chỉ nhà đất công nếu phát hiện nhà đất này đang được sử dụng lãng phí và sai mục đích, thì Ban chỉ đạo 09 đề xuất thu hồi. “Đối với nhà, đất công thuộc khối thành phố thì việc thu hồi dễ thực hiện; còn khối trung ương lại rất khó khăn, vì phải có ý kiến của bộ chủ quản và Bộ Tài chính”, ông Trang nói. Theo ông Trang, đến nay cũng đã thu hồi được một số cơ sở nhà, đất thuộc khối trung ương quản lý nhưng thông qua thuyết phục, “năn nỉ” là chính (thực tế chỉ thuyết phục được những trường hợp thu hồi đất để xây trường học, sử dụng vào mục đích công cộng...). Báo cáo của Tổ chuyên viên 09 cũng cho thấy trong số 94 cơ sở đã có quyết định thu hồi, đến nay mới có 62 cơ sở được thu hồi. Nhiều trường hợp có quyết định thu hồi nhưng chưa thực hiện được, vì đơn vị bị thu hồi có đơn đề nghị xem xét lại, có khiếu nại của đối tượng đang thuê trực tiếp sử dụng...

Việc Thủ tướng Chính phủ ra chỉ thị kiểm kê quỹ đất công trong cả nước là rất cần thiết. Trao đổi với chúng tôi, chiều ngày 24-12, ông Nguyễn Thanh Nhàn, Phó giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường cho biết: “Đây là chỉ thị kịp thời, đúng đắn của Chính phủ. Mấy năm nay Thành phố Hồ Chí Minh đã nhận thức tầm quan trọng việc quản lý, sử dụng đất công. Chúng tôi đã thành lập trung tâm phát triển quỹ đất, nay có chỉ thị Chính phủ, sẽ là hành lang pháp lý để chúng tôi thực hiện quản lý và sử dụng đất công tốt hơn”.

Bài và ảnh: NAM VIỆT- QUANG CHUNG