Trong ba kỳ thi lớn có qui mô tập trung hiện nay là tuyển sinh vào lớp 10, tốt nghiệp THPT và tuyển sinh vào đại học, cao đẳng, thì chỉ có kỳ thi tốt nghiệp THPT, việc chấm các bài thi tự luận là sát đối tượng nhất, còn hai kỳ thi kia thì giáo viên, giảng viên không dạy cấp ấy vẫn cứ chấm như thường. Đấy là điều lạ. 

Giám thị gọi thí sinh vào phòng thi. Ảnh minh họa

Một số người lý lẽ: "Có kiến thức, có hướng dẫn chấm, biểu điểm, có thống nhất ở tổ, nhóm chấm thì bài nào, môn nào mà chả chấm được". Lý lẽ trên mới chỉ đúng một nửa. Trong chấm các bài thi từ môn tự nhiên đến xã hội, ngoài những điều kiện trên, rất cần vốn hiểu biết, am tường, sát đối tượng thí sinh của các giám khảo. Có thêm những yếu tố đó, tất nhiên, việc đánh giá, cho điểm từng câu, từng bài làm của thí sinh sẽ đúng đắn và chuẩn xác hơn nhiều. Nhưng lâu nay, nhiều kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, vào đại học, cao đẳng, các Sở giáo dục và trường cao đẳng, đại học, lại làm khác đi. Tuyển sinh vào lớp 10, đề thuộc chương trình THCS, lại giao cho giáo viên cấp 3 chấm bài. Tuyển sinh vào đại học, đề thuộc chương trình THPT, giảng viên đại học không mấy khi tiếp xúc, giảng dạy, mỗi người chỉ chuyên sâu một mảng nhỏ của bộ môn, thế nhưng vẫn chấm bình thường.  Việc này dẫn đến kết quả chấm bài của các giám khảo có độ vênh lớn. Có trường hợp bị trừ điểm, bỏ qua những cách giải hay ngoài đáp án của thí sinh, do giám khảo "cấp trên" không nắm vững chương trình, chưa biết hết cách giải, cách làm vốn rất phong phú, đa dạng như trong toán học, văn học. Thậm chí, có giám khảo còn chấm qua loa, đại khái, gây nên những thiệt thòi, oan ức đáng tiếc cho thí sinh. Đặc biệt, môn Ngữ Văn có đặc trưng riêng, không giống các môn khác, không chỉ nắm đáp án, theo đáp án mà còn phải có vốn kinh nghiệm, thấu hiểu cái hồn của từng bài thì mới chấm đúng, chấm tốt được.

 Trong các Hội đồng chấm thi ở tất cả kỳ thi đều có bộ phận chấm thanh tra, khoảng 2, 3 thầy cô, có nhiệm vụ thẩm định lại bài chấm của giám khảo 1 và 2. Nhưng do lực lượng này mỏng, ít, nên cũng chỉ chấm xác suất được 5 đến 8% tổng số bài. Do đó, không thể nắm được hết chất lượng chấm của giám khảo đã chấm đúng chất lượng từng bài của thí sinh hay chưa, có chuyện chấm "chặt", chấm "lỏng" hay không? Thấy việc chấm của giám khảo chưa thỏa đáng, thí sinh có quyền phúc khảo. Ở kỳ thi tuyển sinh vào đại học, cao đẳng, dường như, ít có thí sinh làm việc này, mà thường tự bằng lòng với kết quả giám khảo đã chấm.

Chấm bài thi của thí sinh, nhất là thi tuyển sinh đại học, là việc làm hệ trọng, đòi hỏi người thầy, các giám khảo phải nỗ lực, hết sức trách nhiệm, mới mong hoàn thành tốt. Bên cạnh trình độ chuyên môn, nắm vững đáp án, biểu điểm chấm, các giám khảo cần sát đối tượng, nắm toàn diện kiến thức, chương trình học của thí sinh. Để có được điều ấy, theo chúng tôi, các Sở Giáo dục, trường đại học nên huy động khoảng 50% giáo viên THCS và THPT có kinh nghiệm, chuyên môn tốt, tham gia vào việc chấm tuyển sinh vào lớp 10 và vào đại học, cao đẳng. Hiện nay, một số trường đại học có mời thêm giáo viên THPT vào chấm tuyển sinh, nhưng số lượng còn ít, chưa đủ giám khảo "sát việc, sát người" như dư luận mong chờ. Còn cứ giao cho giám khảo không dạy mà chấm như lâu nay chúng ta vẫn làm thì thật đáng lo ngại.

ĐỖ TẤN NGỌC