Khi du khách hoa mắt, ù tai...

Mùa xuân-mùa của du lịch, tham quan. Tại các khu du lịch, những sản vật, kỳ hoa dị thảo có tác dụng chữa bệnh là một loại hàng hóa hấp dẫn du khách. Tuy nhiên, thị trường đông dược ở các điểm du lịch hiện nay còn khá lộn xộn. Các cơ quan chức năng cần tăng cường quản lý, giúp các đặc sản này hình thành thương hiệu ổn định, không còn tình trạng trôi nổi khiến du khách hoa mắt, ù tai, nửa muốn mua, nửa e sợ tiền mất tật mang!

Mênh mang thị trường thuốc bổ

Đã lâu không trở lại Lào Cai, gần đây nghe khách du lịch kháo nhau: “Lào Cai không chỉ có Sa Pa, mà còn là... “thiên đường thuốc bổ”, nhân một chuyến công tác, chúng tôi háo hức lên đường. Dọc hai bên đường cách thị trấn Sa Pa vài cây số, đã thấy nhan nhản những cửa hàng đông dược. Những thanh niên mặc áo dân tộc đứng ven đường vẫy chào mời mua thuốc y chang cảnh vẫy mời ăn cơm ở các quốc lộ dưới xuôi. Anh bạn là cán bộ vùng này cho hay, vài năm trở lại đây, phố Thạch Sơn đã trở thành “vương quốc thuốc nam, thuốc bắc”. Thuốc không chỉ bày bán ngoài phố mà còn la liệt trong các sạp hàng khô trong chợ Sa Pa. Năm hết Tết đến, khá nhiều khách du lịch từ Hà Nội lên còn tranh thủ mua thuốc bổ làm quà Tết. Ghé một gian hàng, ông chủ mặc áo dân tộc nhìn tôi xởi lởi:

- Nhìn chú thần sắc thế kia, chắc là bệnh gan do uống rượu bia nhiều rồi, để tôi kê thuốc cho chú. Giá rẻ thôi, 500 nghìn đồng là khỏi liền.

Mừng vì mua được “hàng độc”, nào ngờ về tới khách sạn, anh bạn người “thổ địa” mới la chúng tôi quá “gà gô”. Anh bảo thị trường đông dược ở Lào Cai hiện khá lộn xộn. Số người có chứng chỉ hành nghề chỉ đếm trên đầu ngón tay. Đa phần là thuốc bắc mua trôi nổi từ bên Trung Quốc cộng với các loại lá rừng. Thuốc bán thì “thượng vàng hạ cám”, có loại tới 2 triệu đồng/thang nhưng có loại chỉ... 2 chục nghìn cũng mua được. Ai thích mua gì chủ hàng có loại ấy, bổ gan, bổ thận, bổ âm, bổ dương... vì họ cũng... “lơ mơ” chẳng kém người mua.

Đến Điện Biên gần đây, du khách thường thích mua một đặc sản có thể làm quà tặng là “rượu sâu chít”. Đây là loại rượu bổ từ lâu đã được các “châu mường”, “tạo bản” ưa chuộng. Tuy nhiên, chất lượng của rượu như cũng ít nhiều bay đi theo lượng hàng quán nhan nhản mọc lên. Không ít lời tiếp thị đã dung tục hóa loại rượu này, thổi lên công năng như “Minh Mạng thang” của nó. Rượu làm theo kiểu “mì ăn liền” đóng vào những chai Lavie, dưới làn rượu đục lờ nhờ, “sâu thì ngày càng ít hơn, nước ngày càng nhiều hơn, chẳng biết công dụng ra sao”. Năm ngoái, một anh bạn tôi vì hiếm hoi nhân chuyến đi công tác miền Trung, nghe quảng cáo rượu cá ngựa có tác dụng làm ấm thận, tráng dương, thúc đẻ, chữa hiếm muộn, đã đầu tư mua liền 5 chai. Nào ngờ khi về bóc ra, uống hết mới biết có một chai rượu ngâm hải mã... nhựa - thứ quân cờ cá ngựa con trẻ vẫn chơi thường ngày.

Lãng phí từ sự... thả nổi

Ba năm trở lại đây, sau khi các phương tiện thông tin đại chúng công bố linh chi chữa được rất nhiều bệnh, kể cả tiêu diệt được các tế bào ung thư, thì ở Việt Nam, thị trường nấm linh chi cũng lên cơn sốt. Không ít khách du lịch tranh thủ những tua, tuyến có bán thảo dược là tìm mua loại nấm này. Cách đây ít lâu, khi về quê ở Thái Bình, tôi lại tình cờ nghe người dân ở đây kháo nhau họ vừa mua được nấm linh chi tại Bắc Giang với giá 60 nghìn đồng một... cân! Tôi bán tin bán nghi tìm hỏi một chuyên gia về thuốc bắc thì được ông cho hay chuyện đó là có thật. Thời gian qua, linh chi Hàn Quốc và Trung Quốc ồ ạt vào Việt Nam với giá bán chênh lệch nhau đến 10 lần. Ngay tại chợ dược liệu Ninh Hiệp (Gia Lâm-Hà Nội) - nơi thu hút rất nhiều khách du lịch - mua thuốc bổ thời gian qua, thị trường đông dược cũng khá lộn xộn. Nơi đây bán tới 1001 loại thuốc bổ từ nấm linh chi giá hơn trăm nghìn một ký đến cái gọi là dâm dương hoắc - lá cây khô nhập từ Trung Quốc, từ cao hổ cốt đến “Đông trùng hạ thảo”... Tuy nhiên, thực hư công dụng, giá cả của mỗi loại thuốc hiện nay đều tùy kinh nghiệm của người tiêu dùng.

Có một thực tế là ở không ít điểm du lịch có bán các loại thảo dược, rượu bổ hiện nay, các cơ quan chức năng cũng chưa có một tiêu chí nào để đánh giá chất lượng loại dược liệu này, để mặc việc kinh doanh tự do, trôi nổi. Không ít đặc sản quý thu hút khách du lịch nhưng vẫn chưa được đăng ký thương hiệu, quản lý về an toàn vệ sinh thực phẩm... Đây không chỉ là điều nguy hiểm có thể dẫn đến các sự cố “ngộ độc” do thuốc mà còn là một lãng phí rất lớn nếu xét dưới góc độ du lịch. Nếu có cách làm hợp lý thì đây sẽ là một tài nguyên du lịch quý. Gần đây, báo chí đưa tin anh Trịnh Công Phát, chủ nhân khu du lịch Vườn Táo (Phú Quốc, Kiên Giang) làm giàu nhờ tạo dựng thương hiệu rượu cá ngựa. Hơn 3 năm trước, anh phát hiện ra một điều, vùng biển quê anh lắm cá ngựa nên du khách đến ngắm cảnh thì ít mà tìm mua cá ngựa thì nhiều. Ý tưởng sản xuất rượu cá ngựa theo phong cách chuyên nghiệp lóe lên. Cùng với các loại rượu sim rừng, mỏ quạ, anh Phát pha chế thành công rượu hải mã, đăng ký chất lượng và độc quyền nhãn hiệu, kiểu dáng sản phẩm rồi chuyển hẳn sang kinh doanh rượu hải mã chứ không chỉ bán buôn cá biển và đã thành công. Tại một hội chợ thảo dược truyền thống ở Trung Quốc vừa qua, một số thảo dược Việt Nam như Cao Bạch hổ, dầu Phật linh, dầu gió Thiên Thảo... đã gây ấn tượng mạnh với khách hàng. Nhiều khách du lịch khi đến Việt Nam đã tìm mua những mặt hàng này.

Từ những kinh nghiệm trên cho thấy, đất nước ta có hàng nghìn sản vật, kỳ hoa dị thảo chữa bệnh hoàn toàn có thể biến thành hàng hóa hấp dẫn du khách. Các cơ quan chức năng cần tăng cường quản lý, giúp các đặc sản này hình thành thương hiệu ổn định, không còn tình trạng trôi nổi và tổ chức được những hội chợ thảo dược để các vị thuốc trở thành một sức hút hấp dẫn du khách đi du lịch mỗi dịp Tết đến xuân về!

NGUYỄN VĂN MINH