Vườn quốc gia Núi Chúa ở tỉnh Ninh Thuận còn có tên là rừng khô Phan Rang được thành lập vào năm 2003 trên cơ sở khu bảo tồn thiên nhiên với diện tích tự nhiên  30.000ha, trong đó phần đất liền khoảng 22.500ha và phần biển khoảng 7.500ha. Nằm gọn trên đất huyện Ninh Hải, vườn quốc gia Núi Chúa được coi là khu bảo tồn thiên nhiên rừng khô hạn gần như còn nguyên vẹn duy nhất của Việt Nam và đặc trưng cho hệ sinh thái khô hạn ở Đông Nam Á.

Vườn quốc gia Núi Chúa có một cảnh quan độc đáo với những đồi cát, rừng gai và bãi đá nối tiếp nhau trải dài hàng chục cây số. Ở đây có ngọn Núi Chúa cao nhất (1.039m so với mực nước biển) và ba ngọn núi khác thấp hơn cùng mang tên núi Chúa Em. Nhờ hứng được toàn bộ nước mưa nên ở đây khá phong phú về các loài động vật, thực vật rừng. Để đến được đỉnh Núi Chúa, người đi rừng sẽ chứng kiến đến sáu kiểu rừng khác nhau, từ rừng khô hạn cho đến loại rừng á nhiệt đới. Ở độ cao từ 800m đã thấy xuất hiện cây gỗ lá kim như cây kim giao, huỳnh đàn dẻ, thanh tùng, thông tre lá dài… Càng lên cao, theo dốc núi, cây cối càng trở nên xanh tươi hơn, chủ yếu là cây bụi gai mọc liên kết thành từng mảng. Nơi đây còn có một khu rừng toàn mai, nấp mình bên khe đá, hút dưỡng lòng đất khô cằn, nhưng Tết đến là mai nở hoa vàng rực cả một góc núi làm ngẩn ngơ bao khách lãng du.

Vườn quốc gia Núi Chúa (Ninh Thuận). Ảnh internet.

Chính hệ sinh thái khô hạn và cằn cỗi của vườn quốc gia Núi Chúa đã tạo nên một sự tương phản kỳ thú. Sát ngay với rừng cây hoang mạc, những đồi cát, những gộp đá xếp chồng chất lên nhau là biển cả quanh năm xanh biếc. Theo các nhà khoa học, thì trên nền thổ nhưỡng phong hóa từ đá hoa cương nghèo dinh dưỡng, lại thêm khí hậu khắc nghiệt nên cây cối chậm lớn. Để đối phó với cái nóng gay gắt, các loài động thực vật ở đây đều có cách biến đổi để thích nghi. Chẳng hạn cây chòi lòi với cái thân xù xì và ngoằn ngoèo uốn lượn, cành cây thì nhỏ xíu như cây que, gần như chết héo vậy mà sau vài cơn mưa là chúng có thể sống khỏe mạnh trở lại. Sức sống của loài thực vật ở nơi khô hạn này rất mãnh liệt và dai dẳng, cùng với cây chòi lòi, các cây găng nhung, găng néo như bộ xương khô, vậy mà vẫn duy trì sự sống với thời gian... Nhiều nơi trong vườn quốc gia Núi Chúa còn gặp các thạch lâm (rừng đá) với nhiều khối đá đã bào mòn do nước mưa và gió biển tạo nên nhiều hình thù kỳ dị, lạ mắt.

Hiện nay, vườn quốc gia này có 1.264 loài thực vật và hơn 200 loài động vật, trong đó có gấu ngựa, gấu chó, cu li, cầy mực, rùa núi, chà vá chân đen (một loại vượn)… Riêng lan rừng ở khu vực này có hơn 100 loài, trong số đó có nhiều giống lan hài quý hiếm.

Phía đông của vườn quốc gia Núi Chúa giáp với mũi Đá Vách, có một hồ nước tự nhiên nằm trên đỉnh ngọn núi ở độ cao chừng 400m. Hồ có dạng tròn, đường kính khoảng 50m, quanh năm không cạn nước. Sự xuất hiện một hồ nước trong cánh rừng khô lại có hình dáng “nhân tạo” là điều chưa lý giải được.

Phía đông bắc, vườn quốc gia còn tiếp giáp với Vịnh Cam Ranh (tỉnh Khánh Hòa). Thật hiếm có vườn quốc gia nào trên đất nước ta được biển bổ sung cho nhiều cảnh quan quyến rũ như vậy. Ven chân núi của vườn quốc gia là những vịnh nước thơ mộng, nước trong xanh, những bãi cát trắng phau, những bãi tắm kín đáo và sạch đẹp, những rạn san hô và các gộp đá ngâm mình trong nước mát…

Cảnh quan vườn quốc gia Núi Chúa muôn hình muôn vẻ, là điểm tham quan, du lịch sinh thái đầy hấp dẫn đối với những ai thích khám phá và mạo hiểm.

NGUYỄN NHÂN THỐNG