Nỗi buồn tiêu giảm giá
Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, hiện giá thu mua hồ tiêu chỉ ở mức 120.000-130.000 đồng/kg. Trong khi đó vào những tháng giữa năm 2016, hồ tiêu có giá từ 180.000-200.000 đồng/kg, có thời điểm đạt hơn 220.000 đồng/kg. Hiện nay diện tích hồ tiêu của tỉnh hơn 15.500ha, riêng năm 2016 trồng mới hơn 1.200ha, tập trung ở các huyện: Đức Cơ, Chư Sê, Chư Prông, Mang Yang, Đăk Đoa… Nếu giá hồ tiêu tiếp tục “tụt dốc”, thì hàng nghìn hộ dân trồng tiêu ở Gia Lai nói riêng, các tỉnh Tây Nguyên nói chung sẽ gặp khó khăn vì đầu tư tiền trồng tiêu lớn, nợ ngân hàng cao.
Những vườn hồ tiêu bị bệnh đang chết dần chết mòn ở huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai.
Dẫn chúng tôi đến thăm vườn tiêu, anh Nguyễn Nghị, trú tại thôn 2, xã Nam Yang, huyện Đăk Đoa, tâm sự: "Từ nguồn vốn vay 50 triệu đồng cùng với tiền tích lũy của gia đình, ban đầu vợ chồng tôi trồng 120 trụ tiêu, sau 4 năm tăng số lượng trụ tiêu lên đến 1.300 trụ. Hiện tại, 120 trụ tiêu ban đầu đã cho thu hoạch mùa thứ 2 với sản lượng gần 500kg. Sau khi trừ chi phí đầu vào, gia đình tôi thu lãi gần 40 triệu đồng với giá bán 120.000 đồng/kg. So với năm ngoái lãi giảm gần 30%. Nếu giá tiêu cứ giảm liên tục như hiện nay, gia đình tôi rất lo lắng vì mới thu được 120 trụ tiêu đầu, còn hơn 1.000 trụ tiêu sẽ cho thu hoạch lần lượt vào vụ sau. Sau mỗi mùa, vợ chồng tôi lại đầu tư trồng mới, vay thêm nên tới giờ chưa thu lại vốn. Tiền lãi ngân hàng cứ "đẻ" nhiều thêm mỗi ngày…”.
Bất chấp khuyến cáo của các cơ quan chức năng, hàng nghìn hộ dân ở các tỉnh Tây Nguyên đã phá bỏ hàng nghìn héc-ta cà phê, cao su và các loại cây trồng khác để lấy đất trồng tiêu, khiến diện tích hồ tiêu tăng rất nhanh. Hiện toàn vùng Tây Nguyên có 55.400ha, chiếm 56,7% diện tích hồ tiêu của cả nước. So với định hướng phát triển hồ tiêu đến năm 2020, toàn vùng Tây Nguyên vượt quy hoạch hàng chục nghìn héc-ta. Trong đó, tỉnh Gia Lai vượt 10.000ha, Đắc Lắc và Đắc Nông mỗi tỉnh vượt hơn 5.000ha. Cung vượt hơn cầu, quy luật tất yếu là giá hồ tiêu bị đẩy xuống như hiện nay. Bên cạnh đó, việc nông dân ồ ạt trồng tiêu trong khi chưa được kiểm soát về quy hoạch, giống tiêu, dịch bệnh và hóa chất bảo vệ thực vật, công tác sơ chế, chế biến còn thủ công, không bảo đảm chất lượng và điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm… khiến cây tiêu đối mặt với nhiều thách thức và phát triển thiếu bền vững.
Ông Hoàng Phước Bính, Phó chủ tịch Hiệp hội hồ tiêu huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai, cho biết: “Cây hồ tiêu là loại cây công nghiệp dài ngày, chu kỳ kinh doanh cả chục năm, vốn đầu tư ban đầu cao nếu mắc phải bệnh thì thiệt hại rất lớn. Chúng tôi thường khuyên người dân không nên “dồn trứng vào một rổ” rồi thấp thỏm lo lắng. Người nông dân cần đầu tư thâm canh, trồng một số cây khác như: Bơ, sầu riêng, mắc ca… nhằm giảm rủi ro”.
Rõ ràng, việc phát triển diện tích cây hồ tiêu trên địa bàn Tây Nguyên trong những năm qua nằm ngoài quy hoạch, vượt quá tầm kiểm soát của chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn. Bên cạnh những người vươn lên khá giả nhờ cây tiêu cũng có không ít người lao đao, khốn khổ vì cây tiêu mắc bệnh. Hộ anh Trần Hồng Phúc ở huyện Đức Cơ, có vườn tiêu hơn nghìn trụ, hằng năm thu khoảng 5 tấn hạt tiêu. Thế nhưng, hơn một năm nay, hơn nửa vườn tiêu bỗng dưng héo lá rồi chết khô dần. Lo lắng, anh Phúc đã chạy vạy, tìm thầy, tìm thợ khắp vùng để cứu chữa, nhưng cuối cùng vườn tiêu vẫn ngày một lụi tàn.
Giải pháp nào?
Thực trạng nêu trên là một bài học đắt giá cho việc người dân ồ ạt trồng hồ tiêu, chỉ dựa trên phép tính lợi nhuận đơn giản, không theo quy hoạch cộng với những hạn chế về kỹ thuật chọn đất, trồng, chăm sóc, bón phân, chọn giống, thu hoạch, dẫn đến những thiệt hại khó lường.
Ông Lê Văn Lịnh, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, cho biết: “Đã có rất nhiều hội thảo, chương trình khuyến cáo người dân dừng việc trồng hồ tiêu ồ ạt, thay vào đó là tập trung cho chất lượng từ giống cây đến hạt tiêu… để tạo đầu ra bền vững”. Theo đó, một số giải pháp mà người trồng hồ tiêu cần biết, nắm và thực hiện để tránh những rủi ro trong quá trình trồng, chăm sóc, khai thác, được các cơ quan chức năng khuyến cáo như: Chọn giống, nâng cao kỹ thuật canh tác, trồng tiêu theo hướng trồng cạn; sử dụng các loại phân bón hữu cơ, phân bón hữu cơ sinh học, các chế phẩm sinh học trong việc phòng trừ tuyến trùng, nấm các loại… ở vùng rễ. Những diện tích hồ tiêu bị chết, người dân phải nhanh chóng thu gom tiêu hủy, cải tạo đất, tránh lây lan. Cần kiên quyết loại bỏ những vườn tiêu trồng tự phát, không theo quy hoạch...
Bài và ảnh: QUANG HỒI - HOÀI THƯƠNG