Nhân ngày “Thế giới phòng, chống AIDS (1 – 12)” và tháng hành động Quốc gia phòng, chống HIV/AIDS, phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với tiến sĩ Nguyễn Thanh Long, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) về công tác phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta.

- Ông có thể đánh giá khái quát về tình hình dịch HIV/AIDS ở nước ta hiện nay?

- Hình thái dịch HIV/AIDS ở Việt Nam vẫn trong giai đoạn dịch tập trung. Các trư­ờng hợp nhiễm HIV chủ yếu tập trung trong nhóm có hành vi nguy cơ cao nh­ư nghiện chích ma túy, hoạt động mại dâm. Tính đến hết ngày 31-10-2008, số trường hợp nhiễm HIV/AIDS hiện đang còn sống trên toàn quốc là 135.171 người (nếu cộng cả số tử vong là 176.589 trường hợp). Số bệnh nhân AIDS hiện đang còn sống là 29.134 người (nếu cộng cả số tử vong là 70.552 trường hợp). Người nhiễm HIV ở Việt Nam tập trung chủ yếu ở độ tuổi từ 20 đến 39 tuổi (chiếm 83,44%) trong tổng số các trường hợp được phát hiện. Tỷ lệ nhiễm HIV phân theo giới ít thay đổi qua các năm, tính đến hết tháng 10-2008, tỷ lệ nhiễm HIV được phát hiện là nam giới chiếm 82,17% và nữ giới là 17,81%. Tuy nhiên, theo dự báo trong tương lai, tỷ lệ người nhiễm HIV là nữ giới có xu hướng tăng lên. Toàn bộ 63 tỉnh/thành phố đều đã phát hiện có người nhiễm HIV, 97,52% quận, huyện; 69,93% xã, phường phát hiện có người nhiễm HIV/AIDS.

- Kết quả đã đạt được trong công tác phòng, chống HIV/AIDS ở nước ta trong thời gian qua?

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Long, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế)

- Với sự nỗ lực của tất cả các thành phần xã hội, chúng ta đã đạt được một số kết quả nhất định trong nhiều mặt. Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã có những cam kết chính trị mạnh mẽ trong công cuộc phòng, chống AIDS. Hệ thống pháp luật dần được hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phòng, chống HIV/AIDS và phù hợp với xu hướng hội nhập của hệ thống pháp luật Quốc gia trong phòng, chống HIV/AIDS với pháp luật quốc tế.

Đẩy mạnh sự phối hợp liên ngành và sự tham gia mạnh mẽ của các tổ chức quần chúng, nhân dân, kể cả cộng đồng dễ bị tổn thương, những người chung sống với HIV/AIDS. Công tác thông tin, giáo dục và truyền thông thay đổi hành vi về phòng, chống HIV/AIDS góp phần làm giảm sự kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV và gia đình.

Về chuyên môn kỹ thuật, các cơ quan đã giữ vững và đẩy mạnh những hoạt động chuyên môn, tăng cường hệ thống giám sát Quốc gia, nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, xét nghiệm tự nguyện HIV/AIDS; thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật trong an toàn truyền máu và chế phẩm máu, sàng lọc HIV 100% đơn vị máu và chế phẩm máu trước khi truyền; tăng cường công tác quản lý, chăm sóc, tư vấn và điều trị người nhiễm HIV.

Đến nay, đã có 203 điểm điều trị bằng thuốc đặc hiệu kháng vi-rút (ARV) tại 63 tỉnh, thành phố. Số lượng người nhiễm HIV đến các cơ sở y tế để được khám và điều trị ngày một tăng, lũy tích số bệnh nhân AIDS điều trị ARV đạt 24.691 bệnh nhân.

- Vậy đâu là những khó khăn, tồn tại trong công tác phòng, chống HIV/ AIDS hiện nay?

- Hoạt động truyền thông thực tế chưa triển khai một cách sâu rộng và đồng bộ tới cộng đồng, nhất là ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số; chưa tạo được sự gắn kết chặt chẽ thường xuyên giữa công tác phòng, chống HIV/AIDS với các phong trào, các cuộc vận động quần chúng.

Việc can thiệp giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV: Độ bao phủ chương trình còn thấp, thiếu sự đồng thuận của các cấp, đặc biệt là chương trình phân phát bơm kim tiêm sạch. Nhận thức của người dân hạn chế, nguồn kinh phí thực hiện chủ yếu từ các chương trình dự án. Các chương trình can thiệp hiện đang tập trung triển khai tại các địa bàn trọng điểm của một số tỉnh trọng điểm và các can thiệp chỉ được triển khai dưới dạng thí điểm, chưa có khả năng nhân rộng.

Điều trị HIV/AIDS mặc dù đã được tăng cường nguồn lực trong nước và kêu gọi được sự hỗ trợ quốc tế nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu điều trị, mới có khoảng 30% số bệnh nhân có nhu cầu điều trị được tiếp cận với thuốc kháng vi-rút HIV (ARV). Các vấn đề về khả năng chi trả viện phí cho bệnh nhân, nuôi dưỡng bệnh nhân trong bệnh viện, chăm sóc cuối đời cũng là các trở ngại lớn trong việc điều trị HIV/AIDS hiện nay.

Kinh phí đầu tư cho công tác phòng, chống HIV/AIDS như hiện nay mỗi năm có khoảng trên dưới 100 tỷ đồng, chỉ đáp ứng 1/3 nhu cầu chăm sóc người nhiễm HIV, do vậy sẽ khó thực hiện được mục tiêu của Chiến lược quốc gia đề ra.

- Thời gian gần đây việc kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV đã có nhiều thay đổi tích cực, ông đánh giá thế nào về vấn đề này?

- Việc chống kỳ thị và phân biệt đối xử đã được Nhà nước quan tâm và được các cấp, các ngành và cộng đồng xã hội tích cực triển khai nhiều hoạt động nhằm làm giảm sự kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV và người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS. Với sự nỗ lực của nhiều thành phần xã hội, đặc biệt là bản thân người nhiễm HIV, sự tham gia và công khai danh tính của người nhiễm HIV đã tăng lên đáng kể. Người nhiễm HIV và gia đình họ đã chủ động tham gia các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tại địa phương nơi sinh sống để thu hút và kêu gọi những người đồng cảnh tham gia sinh hoạt. Bên cạnh đó, họ cũng chứng minh được vai trò và khả năng đóng góp công sức của bản thân cho công cuộc phòng, chống HIV/AIDS. Chính vì sự chuẩn bị tâm lý vững vàng, mạnh dạn và dám đối mặt với tình trạng HIV của mình mà số lượng người nhiễm HIV tiếp cận các dịch vụ tư vấn xét nghiệm và các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng nhanh. Đây là một chuyển biến tích cực cần tiếp tục đẩy mạnh phát triển hơn nữa.

- Tháng hành động Quốc gia năm nay có thông điệp muốn gửi tới toàn xã hội?

- Năm 2008 là năm đầu tiên triển khai “Tháng hành động Quốc gia về phòng, chống HIV/AIDS”. Ngoài việc tiếp tục triển khai các sự kiện, chiến dịch truyền thông như vẫn tổ chức hằng năm sẽ có nhiều cuộc mít tinh và diễu hành quần chúng ở các địa phương trên toàn quốc, tập trung ở các xã, phường trọng điểm vào cùng một thời điểm là 8 giờ 30 phút ngày 30-11. Hoạt động này sẽ tạo ấn tượng mạnh đối với các nhà lãnh đạo cũng như trong cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức và tạo hiệu quả lớn hơn nữa của các chiến dịch truyền thông phòng, chống HIV/AIDS.

Chủ đề chính của Chiến dịch phòng, chống AIDS năm 2008 do Chương trình phối hợp của Liên hợp quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) phát động nhân Ngày thế giới phòng, chống AIDS (1-12) năm nay vẫn là thông điệp “Giữ vững cam kết: Quyết tâm ngăn chặn AIDS”, trong đó tập trung vào việc “Tăng cường lãnh đạo, trao quyền và thực hiện phòng, chống HIV/AIDS”.

- Xin cảm ơn ông!

TRƯỜNG GIANG (thực hiện)