Đưa sản phẩm OCOP vươn xa

Xuất khẩu OCOP không đơn thuần là bán hàng hóa mà là lan tỏa giá trị văn hóa, tri thức bản địa và câu chuyện phát triển nông thôn. Khi được định vị đúng, kể đúng câu chuyện và có sự đồng hành từ chính sách đến doanh nghiệp, mỗi sản phẩm OCOP hoàn toàn có thể trở thành một “đại sứ văn hóa” của Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Hành trình từ làng quê ra thị trường quốc tế

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP của làng quê Việt Nam đã hiện diện trên kệ hàng các siêu thị lớn trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế với diện mạo ngày càng chuyên nghiệp. Ông Lê Anh, Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm và Thương mại dịch vụ Lê Gia, chủ thể OCOP 5 sao quốc gia với hai sản phẩm nước mắm và mắm tôm cho biết, sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã có mặt tại hầu hết hệ thống siêu thị lớn trong nước và đang chinh phục nhiều thị trường nước ngoài. Với Lê Gia, xuất khẩu không chỉ là hoạt động kinh tế-thương mại mà còn là hành trình đưa tinh hoa ẩm thực truyền thống của cha ông ra thế giới, gắn sản phẩm với phát triển du lịch làng nghề nông thôn. Để đi được con đường này, doanh nghiệp phải chấp nhận đầu tư dài hạn, từ cơ sở vật chất đạt chuẩn quốc tế đến xây dựng thương hiệu, đáp ứng các yêu cầu riêng biệt của từng thị trường, trong khi những đơn hàng đầu tiên thường nhỏ và chưa mang lại lợi nhuận.

Quy trình sản xuất nước mắm - sản phẩm OCOP 5 sao của Công ty TNHH Thực phẩm và Thương mại dịch vụ Lê Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Việt Nam có lợi thế lớn về đa dạng sinh học, khí hậu, văn hóa vùng miền và hệ thống làng nghề truyền thống. Từ nông sản, thực phẩm chế biến đến thủ công mỹ nghệ, dược liệu, nhiều sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương đã và đang được người tiêu dùng quốc tế đón nhận, góp phần tạo sinh kế và thúc đẩy kinh tế nông thôn. Theo Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 9-2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó gần 130 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Đáng chú ý, hơn 60% sản phẩm OCOP 5 sao đã được xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm OCOP 4 sao và 3 sao ở các địa phương cũng từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Thống kê cho thấy, hơn 60% chủ thể OCOP đạt từ 3 sao trở lên có doanh thu tăng trưởng bình quân khoảng 17,6% mỗi năm.

Điểm chuyển biến rõ nét là thay vì chạy theo sản lượng, nhiều chủ thể đã chủ động đầu tư nâng cao chất lượng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu, cải tiến quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng câu chuyện sản phẩm gắn với bản sắc địa phương.

Kiên trì xây dựng giá trị và bản sắc

Trong bối cảnh tiêu dùng bền vững và các sản phẩm mang giá trị văn hóa ngày càng được coi trọng, vấn đề đặt ra không còn là “có thể xuất khẩu hay không”, mà là làm thế nào để sản phẩm OCOP Việt Nam vươn ra thế giới một cách bền vững, khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thực tế cho thấy, phần lớn chủ thể OCOP là hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ, còn hạn chế về vốn, nhân lực và kỹ năng số, rất cần được hỗ trợ cả về thiết bị lẫn kiến thức thị trường, quy định xuất khẩu, tâm lý và thị hiếu người tiêu dùng.

Theo ông Nguyễn Bá Hải, Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, tư duy thị trường của nhiều chủ thể OCOP vẫn còn hạn chế, mang tính “có gì bán nấy”, chưa xuất phát từ nhu cầu và tiêu chuẩn cụ thể của từng thị trường. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chuỗi giá trị khiến sản phẩm khó đáp ứng các đơn hàng lớn; năng lực nghiên cứu thị trường, ngoại ngữ, đàm phán thương mại, marketing quốc tế và logistics xuyên biên giới vẫn là những điểm nghẽn đáng kể.

Ở góc độ quản lý chương trình, ông Đào Đức Huấn, Trưởng phòng Quản lý Mỗi xã một sản phẩm và Du lịch nông thôn, Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương cho rằng, xuất khẩu OCOP không nên đặt nặng kim ngạch trong ngắn hạn mà cần đi theo hướng chậm nhưng chắc, lấy xây dựng hình ảnh, thương hiệu và câu chuyện sản phẩm làm nền tảng. Đây là hướng đi phù hợp với quy mô sản xuất còn khiêm tốn nhưng giàu bản sắc của phần lớn chủ thể OCOP hiện nay. Cùng với xuất khẩu chính ngạch, xuất khẩu tại chỗ gắn với du lịch được xác định là hướng đi phù hợp, vừa tăng doanh thu, vừa quảng bá sản phẩm thông qua dòng khách quốc tế đến Việt Nam.

Thương mại điện tử cũng đang mở thêm kênh tiêu thụ cho sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng hay chương trình hỗ trợ mà còn ở khả năng tổ chức, kết nối và mức độ sẵn sàng của chủ thể. Việc chú trọng chất lượng sản phẩm, giải quyết logistics, từng bước chuyên nghiệp hóa giao dịch, định hướng sản phẩm theo thị hiếu thị trường và bảo đảm sở hữu trí tuệ sẽ giúp gia tăng uy tín và tính minh bạch.

Để đồng hành với các chủ thể OCOP, ông Nguyễn Bá Hải cho biết, thời gian tới, Bộ Công Thương tiếp tục triển khai nhiều hoạt động xúc tiến xuất khẩu dành riêng cho sản phẩm OCOP trong khuôn khổ Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng thương hiệu, hệ thống phân phối và kết hợp với các nền tảng thương mại điện tử nhằm mở rộng kênh tiếp cận, giảm chi phí và rút ngắn khoảng cách thị trường.

Hành trình đưa sản phẩm OCOP ra thị trường quốc tế còn nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra không ít cơ hội. Khi mỗi chủ thể biết phát huy lợi thế bản sắc, kiên trì đổi mới sáng tạo và nhận được sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách và thị trường, OCOP không chỉ mở rộng không gian phát triển kinh tế nông thôn mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.