Cơ hội để phục hồi, phát triển

Với khả năng tạo giá trị lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế, đóng tàu có đầy đủ điều kiện để trở thành ngành công nghiệp nền tảng, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội. Những năm gần đây, nhu cầu đóng mới, sửa chữa tàu biển tiếp tục gia tăng, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp đóng tàu. Tại Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC), các nhà máy thuộc Tổng công ty đã ghi nhận nhiều đơn hàng đóng tàu trong nước và xuất khẩu, với khối lượng công việc được duy trì đến năm 2027, 2028. Riêng năm 2026, SBIC dự kiến hạ thủy hơn 60 tàu, giá trị sản xuất các sản phẩm đạt hơn 1,3 tỷ USD.

Những ngày này, anh Nguyễn Tấn Phúc, công nhân Công ty Công nghiệp tàu thủy Sài Gòn (SSIC) cùng các đồng nghiệp đang lắp ráp thiết bị, hoàn thiện cho tàu chở container 300 TEU. Hơn hai thập kỷ gắn bó với nghề, anh Nguyễn Tấn Phúc cho biết, thời gian gần đây, Công ty nhận nhiều đơn hàng, khối lượng công việc tăng cao, công nhân thường xuyên tăng ca để bảo đảm tiến độ.

Không chỉ tại SSIC, nhiều doanh nghiệp đóng tàu cũng đang ghi nhận tín hiệu tích cực từ thị trường. Tại Công ty Đóng tàu và công nghiệp hàng hải Sài Gòn (Saigon Shipmarin), tàu chở dầu có dung tích 9.000m³ vừa được hạ thủy thành công. Đây là dòng tàu biển đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, nhất là hệ thống đường ống công nghệ. Theo ông Cao Tuấn Dũng, Phó tổng giám đốc Saigon Shipmarin, các lĩnh vực chủ yếu như đóng mới, sửa chữa tàu tiếp tục được đơn vị quan tâm triển khai. Cùng với đó, Công ty chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, tiến độ thực hiện hợp đồng, hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, máy móc, thiết bị và nguồn nhân lực. Đơn vị cũng đẩy mạnh tìm kiếm, xúc tiến thương mại và ký kết các hợp đồng mới đối với những sản phẩm thị trường có nhu cầu như: Tàu khách, phà khách, tàu dầu cỡ nhỏ, tàu container chạy sông, ponton đặt cẩu, sà lan...

 

Tàu chở dầu dung tích 9.000m³ vừa được Công ty Đóng tàu và công nghiệp hàng hải Sài Gòn hạ thủy thành công. 

Đối với Công ty Đóng tàu Thịnh Long, các hợp đồng đóng tàu đã ký giúp đơn vị bảo đảm quỹ việc làm cho cả năm 2026 và 2027. Một số sản phẩm khác đang được xúc tiến với các đối tác dài hạn, bổ sung việc làm cho cuối năm 2027 và chuyển tiếp sang năm 2028. Ông Trương Thành Hùng, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Thịnh Long cho biết, trong 9 tháng năm 2026, ngoài 8 sản phẩm chuyển tiếp từ năm 2025, Công ty đã ký thêm 9 hợp đồng đóng mới với 10 sản phẩm gồm du thuyền, tàu xén thổi, tàu hút bụng, tàu cẩu và tàu chở hàng.

Đóng tàu là ngành công nghiệp có tính liên kết và lan tỏa cao. Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), trong giá trị của một con tàu, phần do xưởng đóng tàu trực tiếp tạo ra chỉ khoảng 20-30%, trong khi 70-80% còn lại đến từ các ngành cung ứng như thép, cơ khí, thiết bị, điện-tự động hóa. Ngành đóng tàu còn gắn trực tiếp với năng lực vận tải biển và logistics quốc gia.

Phát triển công nghiệp đóng tàu theo tư duy hệ sinh thái, đồng bộ

Thông báo số 125-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia nêu rõ, nước ta đã có nền tảng công nghiệp đóng tàu, lao động kỹ thuật, hệ thống cảng, mạng lưới các tuyến hàng hải và nhu cầu lớn về phương tiện nhưng năng lực còn phân tán, thiếu liên kết; các khâu thiết kế, công nghiệp phụ trợ, đăng kiểm, tài chính, dữ liệu, nhân lực và quản trị còn hạn chế.

Yêu cầu đặt ra là phát triển công nghiệp đóng tàu theo tư duy hệ sinh thái, đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, hệ thống cảng, logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ trong suốt vòng đời phương tiện. Không phát triển từng nhà máy, từng địa phương hoặc từng loại sản phẩm biệt lập; việc quy hoạch, xây dựng chính sách phải tạo được liên kết chuỗi, thị trường ổn định, phân công hợp lý và hiệu quả tổng thể. 

Định hướng phát triển theo hệ sinh thái của ngành đóng tàu cũng đang được các doanh nghiệp cụ thể hóa bằng những giải pháp phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế. Ông Cao Tuấn Dũng cho biết, Công ty xác định phát triển công nghiệp đóng tàu không chỉ tập trung vào hoạt động đóng mới mà cần gắn kết với hệ sinh thái kinh tế biển gồm đội tàu, cảng biển, logistics, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ hàng hải và các lĩnh vực kinh tế biển khác. Trên cơ sở đó, Công ty tập trung nâng cao năng lực công nghệ, thiết kế, thi công, kiểm soát chất lượng và quản lý tiến độ; từng bước làm chủ các công nghệ phù hợp với những phân khúc tàu mà đơn vị có lợi thế.

Đại diện SBIC cho rằng, ngành đóng tàu Việt Nam dù đã có nền tảng nhưng chưa có chính sách hỗ trợ đủ mạnh, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, chưa hình thành được năng lực cạnh tranh rõ ràng ở tầm quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một chiến lược tổng thể nhằm tổ chức lại ngành theo hướng tập trung, hiệu quả và nâng cao vai trò cạnh tranh khu vực, quốc tế. Cùng với đó, hình thành các đầu mối đủ mạnh để dẫn dắt thị trường, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh ở tầm quốc gia.