Mùa thu về. Trong khí trời mát mẻ, lòng người phấn chấn tự hào mừng ngày khai sinh đất nước, hôm nay, hàng triệu học sinh từ mầm non đến đại học trên khắp mọi miền Tổ quốc tưng bừng náo nức tụ hội khai trường, bước sang một năm học mới.

Những bó hoa mừng cô giáo nhân năm học mới

Nhìn lại năm học vừa qua, chúng ta mừng vì sự nghiệp giáo dục đã có những chuyển động mạnh mẽ trên con đường đổi mới và phát triển. Từ thực trạng và yêu cầu của sự phát triển giáo dục, ngành đã lựa chọn đúng một số vấn đề then chốt, thẳng thắn nhìn nhận và tìm cách khắc phục yếu kém, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn giáo dục tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Trong đó, cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” thực hiện nghiêm túc và kiên quyết ở đều khắp các địa phương được coi như một cuộc “cách mạng” giáo dục. Có người cho rằng, đó là cuộc đấu tranh diệt trừ những thành phần chưa tốt trong ngành giáo dục (diệt giặc xấu) để giữ gìn uy tín, danh dự của nghề giáo, bảo vệ sự nghiệp “trồng người”. Cuộc vận động này đã được các tầng lớp xã hội đồng tình ủng hộ, vừa làm chuyển biến nhận thức của các nhà quản lý giáo dục vừa đổi mới không khí thi đua trong các nhà trường. Nhưng, bên cạnh sự thắng lợi về mặt tinh thần ấy cũng cho thấy một bức tranh buồn về kết quả thật của sự nghiệp giáo dục nước ta hiện nay. Kỳ thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT vừa qua, kết quả không còn là 100% địa phương có tỷ lệ tốt nghiệp trên 90% như trước mà trung bình cả nước chỉ còn 66,7%. Không ít địa phương chỉ có hơn 10-20% tổng học sinh tốt nghiệp, lại có nơi, cả trường không có một học sinh đủ điểm tốt nghiệp… Bảng thứ tự xếp hạng tỷ lệ tốt nghiệp cũng đổi chiều hoàn toàn, có nơi thì tăng lên mấy thứ bậc nhưng nhiều nơi lại giảm tới hơn bốn chục bậc, đặc biệt có địa phương từ vị trí số 4 xuống hạng thứ 45, từ thứ 9 xuống hạng 50, từ 19 xuống hạng 61…

Bước sang năm học mới, không ít thầy cô giáo, các em học sinh cũng như nhiều phụ huynh đã nhận định: năm học này sẽ là một năm không ít khó khăn và thách thức của toàn ngành giáo dục. Bởi, bệnh thành tích và những tiêu cực đã tồn tại khá dài. Bên cạnh đó, ngành giáo dục và đào tạo vẫn đang đứng trước nhiều khó khăn, yếu kém, việc khắc phục không chỉ trong một năm, hai năm là xong. Thực tế hiện nay, số lượng học sinh yếu kém không ít. Tổ chức thành lớp riêng để bồi dưỡng kèm cặp số học sinh này như thế nào là nhiệm vụ rất khó khăn cho các nhà trường, nhưng hiệu quả đến đâu thì chưa thể biết trước. Vì không phải tất cả học sinh diện yếu kém đều thiết tha với việc học tập, phấn đấu vươn lên. Ngược lại, nhiều em vì lý do hoàn cảnh bản thân, hoàn cảnh gia đình luôn thường trực tâm lý chán nản, mặc cảm… muốn bỏ học. Nếu áp dụng phương pháp bồi dưỡng không phù hợp với nguyện vọng của các em có thể sẽ dẫn đến tình trạng số học sinh bỏ học tăng lên. Trong khi đó, nếu định hướng chuyển các em quá yếu kém sang học nghề thì cơ sở đào tạo nghề cũng chưa sẵn sàng trường lớp để đón được cùng lúc nhiều đối tượng học sinh vào học như vậy… Về phía giáo viên và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục vẫn còn nhiều yếu kém, vừa thiếu về số lượng, chưa đồng bộ, chưa đạt chuẩn về trình độ chuyên môn. Một bộ phận ngại tu dưỡng, thiếu gương mẫu, thậm chí có những hành vi phản sư phạm. Ngoài ra, chưa kể đến cơ sở vật chất phục vụ cho giáo dục còn thiếu nhiều: hiện còn hàng trăm nghìn phòng học tạm bợ, thiếu đất đai xây dựng trường lớp, thiếu phòng học bộ môn, sân chơi, bãi tập, phòng thiết bị, thí nghiệm, nhà công vụ cho giáo viên, nước sạch, nhà vệ sinh…

Giải quyết những khó khăn trước mắt này là nhiệm vụ khá nặng nề với toàn ngành giáo dục. Trước hết, cần có sự đồng tâm hiệp lực từ cấp trên xuống cấp dưới, từ chỉ đạo đến thực hiện, thậm chí phải chịu va chạm như chính những người lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định để vượt qua thử thách. Vấn đề là các địa phương, các nhà trường có tỷ lệ tốt nghiệp thấp cần sẵn sàng chuẩn bị giải pháp đối diện với thực trạng, không ngại điểm số thấp, không vì thứ hạng thua kém các tỉnh, thành phố, trường khác mà hãy quyết tâm nâng cao chất lượng dạy và học vì sự nghiệp giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực của địa phương mình. Các thầy, cô giáo không vì sự nể nang, “thương” học trò mà đánh giá dễ dãi việc học tập, tùy ý nâng điểm để học sinh lên lớp đồng loạt. Các bậc phụ huynh cũng đừng chạy lớp, chạy điểm cho con em mình. Hãy tôn trọng khả năng các em để có cách định hướng phù hợp. Còn các học sinh, sinh viên cần nhận thức được rằng, phải học bằng chính năng lực thực sự của mình để phát huy tốt nhất sự sáng tạo của bản thân, để không ngồi nhầm lớp, nhầm trường.

Tiếng trống đã vang lên. Năm học 2007-2008 đã chính thức bắt đầu trong niềm hân hoan của lớp lớp học sinh. Đây là năm học đầu tiên ngành giáo dục triển khai cuộc vận động tất cả các thầy cô giáo và học sinh, sinh viên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tiếp tục triển khai những nhiệm vụ chuyển giao trong chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn hai (2006-2010). Được biết, trong năm học mới, các nhà trường sẽ bắt đầu thực hiện đánh giá chất lượng. Hiệu trưởng các trường thông qua ý kiến của các thầy cô giáo trong nhà trường, thí điểm đánh giá giáo viên đứng lớp qua ý kiến của học sinh theo chỉ số nhất định. Từ đó, xây dựng chuẩn nghề nghiệp đối với cán bộ quản lý giáo dục, cán bộ thanh tra các cấp, chuẩn nghề nghiệp đối với hiệu trưởng, đào tạo hiệu trưởng theo chuẩn. Đồng thời cũng rà soát và đánh giá chất lượng giáo viên tiểu học theo chuẩn. Sẽ có những giáo viên không đạt chuẩn có thể phải rời khỏi trường để thay thế thầy cô giáo trẻ mới ra trường. Cuộc rà soát, đánh giá lại này có thể sẽ làm đổi thay thật sự những giờ giảng trên lớp của các thầy cô, việc ôn tập thi cử của các học sinh. Có thể, sẽ có sự thật đau lòng xảy ra… Nhưng, chúng ta tin rằng, đó sẽ là những giải pháp có trách nhiệm với xã hội, vì lợi ích trăm năm… của đất nước.

Bài và ảnh: MINH THÀNH