Theo nhận định của Tiến sĩ Bùi Minh Tăng, Giám đốc trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Trung ương từ đầu năm đến nay, trên địa bàn Hà Nội đã xảy ra nhiều trận mưa đá, nhưng trận mưa đá đêm 20-11 là trận mưa lớn nhất trong năm.

Trận mưa kéo dài gần 1 giờ đồng hồ, có gió mạnh lên tới 18 m/giây (cấp 8) và có sét, lượng mưa đo được tại trạm khí tượng Láng lúc 19 giờ đạt 86mm, tại nội thành 58,3mm, Thượng Cát 25mm, Hà Đông 23,8mm. Thời gian trận mưa đá diễn ra khoảng 30 phút (bắt đầu từ 18 giờ đến 18 giờ 30 phút), hạt mưa đá có kích thước lớn nhất là 3,5cm. Theo nhận định của các nhà khoa học, hiện tượng mưa đá xảy ra là do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường yếu, rãnh thấp có trục Tây Bắc - Đông Nam nối với một vùng xoáy thấp đóng kín trên mực 850m và dòng xiết trong đới gió Tây trên cao. Bên cạnh đó, trong hai ngày 18 và 19-11, hiện tượng mưa rào và dông cũng đã xuất hiện rải rác ở Bắc Bộ, Bắc Cạn và Lai Châu cũng đã có lốc kèm theo mưa đá làm hàng trăm nhà bị tốc mái, hàng chục héc ta hoa màu bị dập nát, hệ thống điện và điện thoại bị đứt, nhiều cây to bị ngã đổ...
Mưa đá có thể gây thiệt hại lớn về người và của (ảnh: Internet).

Các nhà khoa học cho biết: mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào. Mưa đá thường kết thúc rất nhanh trong vòng 5-10 phút, lâu nhất cho cả một vệt mưa cũng chỉ 20 - 30 phút. Trong cơn dông mưa đá thường kèm theo gió rất mạnh, có khi là gió lốc kèm theo mưa đá, sức tàn phá hết sức khủng khiếp do gió mạnh và xoáy gây ra. Ngoài gió rất mạnh ra thì bản thân những hòn mưa đá cũng có khi gây ra đổ nhà, tàn phá cây cối, thậm chí chết người. Vì vậy mưa đá được xếp vào những hiện tượng thời tiết nguy hiểm.

Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở nước ta mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền. Riêng ở vùng núi phía Bắc nước ta, từ tháng 1 đến tháng 5 hàng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5, mà nguyên nhân chủ yếu là các đợt không khí lạnh cực mạnh tràn về nhanh. Tại Việt Nam năm nào cũng có mưa đá nhưng chủ yếu xảy ra tại các vùng núi và trung du. Còn ở Hà Nội, tần suất xảy ra ít hơn, 2-3 năm/lần và rải rác ở một số khu vực, đặc biệt là huyện Sóc Sơn.

Hiện nước ta không thể dự báo trước được mưa đá nên cũng khó dự đoán được thời điểm xảy ra. Nếu thời gian xuất hiện mưa đá ngắn sẽ không gây thiệt hại đến cây trồng. Theo kinh nghiệm nghiên cứu nhiều năm của các nhà khoa học, nếu thấy trời nổi dông gió, mây đen bao phủ bầu trời gần như kín tầm mắt, có dạng như bầu vú, rồi dông gió nổi lên mạnh, tạo ra tiếng "ù ù, ầm ầm" liên tục thì bạn hãy cảnh giác với mưa đá. Nếu tiếp đó lắc rắc vài hạt mưa rào, ta cảm thấy nhiệt độ không khí như lạnh đi, có thể mưa đá đã kéo đến.

Hiện tượng dông trong khí tượng được hiểu là hiện tượng khí tượng phức hợp, gồm chớp và kèm theo sấm do đối lưu rất mạnh trong khí quyển gây ra. Nó cũng thường kèm theo gió mạnh, mưa rào, sấm sét dữ dội, thậm chí cả mưa đá, vòi rồng (ở vùng vĩ độ cao có khi còn có cả tuyết rơi). Dông được xếp vào thời tiết nguy hiểm vì hàng năm có nước sét đánh chết hàng nghìn người, gây ra hàng trăm vụ cháy rừng, cháy nhà, làm hư hỏng nhiều thiết bị máy móc, nhất là các thiết bị điện tử.

Các nhà khoa học cho biết: hiện tượng dông ở nước ta có thể xảy ra quanh năm, nhưng vào tháng chính đông ở khu vực Bắc bộ nước ta dông rất ít, có năm gián đoạn đến dịp sang xuân. Dông thường sinh ra trong thời tiết nóng ẩm nên về mùa hè ở nước ta dông xảy ra thường xuyên hơn, thường vào buổi chiều hay chiều tối và được gọi là dông nhiệt. Đặc biệt trên các vùng núi hay sông hồ trong những tháng nóng ẩm, dông có thể xuất hiện nhiều và bất thường, lại hay kèm theo gió mạnh nên rất nguy hiểm cho tính mạng con người.

Trước những bất thường khó dự báo trước về tình hình thời tiết năm nay, người dân cũng không nên quá lo lắng, hoang mang mà cần chủ động phòng tránh, không nên ra ngoài khi thời tiết xấu... Bên cạnh đó, các nhà dự báo khí tượng thủy văn cũng sẽ thường xuyên chuyển tới người dân những thông tin dự báo nhanh, chính xác để kịp thời có biện pháp phòng tránh, giảm thiểu những thiệt hại đáng tiếc do thiên tai gây ra. Từ đầu năm nay, người dân trên cả nước đã phải hứng chịu hết cơn bão mạnh rồi lũ lớn, lũ quét, hạn hán... Đặc biệt, vào đúng thời điểm lập đông, vài ngày vừa qua, những cơn dông, lốc kèm theo mưa đá đã xảy ra trên diện rộng ở địa bàn một số tỉnh, thành phố phía Bắc, gây nhiều thiệt hại nặng về người và tài sản. Điều này đã và đang gây tâm lý hoang mang cho mọi người, nhất là bà con nông dân vì những biến đổi của thời tiết năm nay, cũng như việc hiện tượng El Nino xuất hiện trở lại. Vậy các hiện tượng này có báo hiệu một năm bất thường về thời tiết hay không?

Các nhà khoa học thuộc Trung tâm dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia khẳng định: không thể dựa vào những hiện tượng trên để dự báo cụ thể được điều gì về tình hình thời tiết năm nay. Song cũng cảnh báo hiện tượng El Nino xuất hiện sẽ chi phối khá nhiều đến hình thái thời tiết và khí hậu của nước ta, nơi chịu tác động mạnh nhất của hiện tượng El Nino là các địa phương vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Theo kinh nghiệm của những năm trước khi xuất hiện El Nino đã xảy ra nhiều cơn bão trái quy luật, kết hợp với tần số không khí lạnh (gió mùa đông bắc) ít hơn và kết thúc sớm hơn mọi năm, dẫn đến mùa đông ấm hơn bình thường ở các tỉnh phía Bắc.

TUẤN CƯỜNG