Chọn cơ chế đặc thù hợp lý để phát triển bền vững

Sự phát triển của TP Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu tàu, thúc đẩy phát triển Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Ảnh: QUỐC THANH 

Phát triển mạnh nhưng thiếu tính bền vững

Theo đánh giá của Hội đồng VKTTĐPN, liên kết kinh tế vùng giai đoạn 2001-2015 đạt kết quả tốt khi các địa phương trong vùng đều có bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh và đúng hướng, hiệu quả sản xuất được nâng cao về chất lượng. Mức tăng trưởng của vùng ổn định, cao hơn mức tăng trưởng chung của cả nước hơn 1,5 lần. GRDP khu vực nông-lâm-ngư nghiệp và khu vực công nghiệp-xây dựng theo xu thế giảm dần, tăng dần tỷ trọng GRDP khu vực dịch vụ. Riêng TP Hồ Chí Minh đã tập trung gần 40% tổng số cán bộ khoa học của cả nước, tạo ra lợi thế so sánh cho vùng, cung cấp nguồn nhân lực cho các vùng khác của cả nước. Tại các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai, Tây Ninh đã có gần 60 doanh nghiệp, nhà đầu tư của TP Hồ Chí Minh triển khai 60 dự án vào các lĩnh vực xây dựng kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng khu công nghiệp, đầu tư các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp... góp phần thúc đẩy đầu tư sản xuất, trao đổi hàng hóa giữa thành phố với các địa phương trong vùng.

Tuy nhiên, PGS, TS Nguyễn Văn Phúc, Trường Đại học Mở TP Hồ Chí Minh cho rằng, yếu tố cơ bản nhất là toàn vùng chưa có cơ quan điều phối đủ mạnh và đủ khả năng đánh giá cụ thể tiềm năng phát triển từng địa phương, từ đó xây dựng định hướng phát triển toàn vùng. Hiện những vấn đề cần thiết để đẩy mạnh phát triển vùng như quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội, phát triển vùng nguyên liệu, cụm đô thị, kết nối hạ tầng giao thông, đào tạo nguồn nhân lực và bảo vệ môi trường… cho toàn vùng vẫn chưa được thực hiện.

Qua tìm hiểu, chúng tôi cũng thấy kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ giữa các địa phương đã khiến cho những tuyến đường dẫn vào cửa ngõ TP Hồ Chí Minh, cảng, khu công nghiệp ùn tắc nghiêm trọng; hoạt động thương mại, du lịch còn chồng chéo; tính liên kết vùng nguyên liệu, nông sản với những thị trường tiêu thụ lớn như TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương còn bỏ ngỏ…; đồng thời, thiếu sự gắn kết trong phân công giữa các địa phương để phát triển những ngành có lợi thế.

Đường cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây giữ vai trò quan trọng trong kết nối giao thông Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.  

Hằng năm, từng địa phương đều tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư với nhiều cam kết “ưu đãi” cho doanh nghiệp đầu tư. Các địa phương kêu gọi đầu tư tương tự nhau đã vô tình làm nguồn lực vùng bị phân tán. Phân tích hạn chế dẫn đến tính thiếu bền vững của VKTTĐPN, đồng chí Ngô Đông Hải, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Kinh tế Trung ương cho rằng, có ba yếu tố dẫn đến tình trạng này là: Những quy định về chính quyền, ngân sách không cho phép tổ chức một chính quyền trung gian, đứng trên quyền của các tổ chức hành chính do nhân dân bầu ra; các địa phương khó hy sinh lợi lích riêng vì có cùng mục tiêu như nhau về bảo đảm quốc phòng-an ninh, tăng trưởng sản xuất, thu hút đầu tư, chăm lo đời sống nhân dân và cuối cùng là yếu tố liên kết vùng trở thành nhu cầu không thể thiếu của các địa phương chưa thật sự chín muồi.

Tại Hội thảo “Cơ chế, chính sách phát triển kinh tế VKTTĐPN” vừa tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, nhiều đại biểu cũng cho rằng, lựa chọn cơ chế đặc thù không phải khái niệm chung chung mà cần bàn cụ thể, như cần có cơ chế pháp luật, chính sách tài chính đặc thù để phát triển kinh tế vùng, hay cần có cơ chế, chính sách và phân quyền mạnh cho vùng, xây dựng chương trình liên kết vùng thật cụ thể… Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc xúc tiến xây dựng cơ sở dữ liệu chung nhằm cung cấp đầy đủ thông tin chính xác cho các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài là rất cần thiết. Đồng thời, TP Hồ Chí Minh cần phát huy vai trò đầu tàu để dẫn dắt và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.

Giải quyết hài hòa lợi ích chung - riêng

Để phát triển VKTTĐPN bền vững, một giải pháp tiên quyết là cần phải chấm dứt tư duy quy hoạch các địa phương gộp lại với nhau là thành quy hoạch vùng. Trước hết, hoạt động của Hội đồng vùng phải phát huy tối đa tác dụng bằng cơ chế tự nguyện, trên cơ sở ràng buộc các địa phương cam kết làm theo tuyên bố. Đồng thời, xác định việc phát triển VKTTĐPN phải là cơ hội để lan tỏa kết nối cho các vùng khác trong cả nước. Chính phủ cần nghiên cứu chính sách phát triển phi cân đối giữa các địa phương theo hướng hỗ trợ cho những vùng có tiềm năng phát triển mạnh để đẩy nhanh tốc độ phát triển, tạo ra các đầu tàu làm lực kéo phát triển những vùng khác. 

Ở góc độ nhà khoa học, PGS, TS Lý Hoàng Ánh, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh hiến kế, nếu không xây dựng nguồn tài sản chung, nguồn lực ngân sách chung của vùng để phát triển những công trình chung thì rất khó tạo động lực phát triển vùng. Vùng cần thành lập Quỹ phát triển VKTTĐPN để có nguồn tài chính triển khai các dự án quy mô lớn có tác động chung đến sự phát triển của vùng. Thêm nữa, cần xây dựng hệ thống đào tạo nhân lực có trình độ chuyên môn đạt tầm khu vực và quốc tế, bảo đảm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo.

Để phá vỡ rào cản về địa giới hành chính, theo PGS, TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, sự tham gia của các doanh nghiệp là rất quan trọng. Tuy nhiên, cần có chính sách đặc biệt cụ thể về vốn, mặt bằng, thuế, cơ sở hạ tầng... cho các doanh nghiệp tham gia liên kết. PGS, TS Trần Đình Thiên lưu ý thêm, vùng nên "đặt hàng" cụ thể các trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học tham gia hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách phát triển kinh tế toàn vùng.

Đồng chí Đinh La Thăng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho rằng, mỗi địa phương phải xây dựng cơ chế địa phương hiệu quả gắn với vùng, hướng tới cơ chế của vùng, gần như cơ chế của một đặc khu kinh tế trong không gian mở. Các địa phương cần thực sự coi trọng vấn đề liên kết vùng, rà soát quy hoạch tổng thể của địa phương với vùng, tránh phân tán, chồng chéo và phải giải quyết hài hòa lợi ích của vùng, lợi ích của đất nước và lợi ích của địa phương. Điều quan trọng trước mắt là các tỉnh, thành phố trong vùng phải thật sự đồng lòng vào cuộc, tận dụng tối đa những chủ trương, chính sách đã có, tháo gỡ những vấn đề cấp thiết trong phạm vi của vùng như giao thông, đầu tư, thương mại.

Bài và ảnh: HÙNG KHOA