Dự án đầu tư khai thác bền vững Đồng cỏ bàng kết hợp bảo tồn nghề thủ công địa phương tại xã Phú Mỹ, huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang, do Hội Sếu Quốc tế và Trường Đại học Tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh làm chủ đầu tư đã triển khai hơn 5 năm nay. Do chưa công bố quy hoạch chi tiết, thiếu sơ đồ phân ranh cắm mốc... dẫn tới tình trạng bao chiếm đất dự án.

Khu vực dự án bị lấn chiếm đào kênh, đào ao, canh tác.

Tháng 10-2004, UBND tỉnh Kiên Giang kí quyết định thành lập Khu sinh thái và bảo tồn nghề thủ công Đồng cỏ bàng Phú Mỹ. Mục tiêu của dự án là bảo tồn, quản lý đồng cỏ bàng vùng dự án hiệu quả và bền vững; bảo tồn và phát triển nghề thủ công truyền thống địa phương, góp phần nâng cao đời sống nhân dân. Dự án còn nhằm bảo vệ môi trường thiên nhiên đã có từ lâu đời để “giữ chân” đàn sếu đầu đỏ thường xuyên bay về kiếm ăn ở vùng đất này.

Với tổng mức đầu tư 212.000USD, trong đó Tập đoàn Tài chính Quốc tế tài trợ 110.000USD, Hội Sếu Quốc tế 102.000USD, vốn sự nghiệp khoa học của tỉnh hỗ trợ 300 triệu đồng, theo quy mô năng lực dự án, UBND tỉnh Kiên Giang quyết định giao 2.890,5ha đất sản xuất, trong đó có 1.025,7ha đất cỏ bàng, 432,1ha đất cỏ năn (một loài cỏ là thức ăn của loài sếu đầu đỏ), một số diện tích đất tràm tái sinh, đất ngập nước, đất canh tác lúa và quỹ đất xây dựng khoảng 5,7ha…

Để bảo đảm duy trì các chức năng của vùng, trong các giải pháp thực hiện dự án, UBND tỉnh Kiên Giang giao 753ha đất cỏ bàng cho các hộ dân trong vùng khai thác và chịu sự quản lí giám sát của ban Quản lí Dự án (QLDA). Các diện tích đất canh tác và thổ cư giữ nguyên hiện trạng, những diện tích đất tự nhiên trong vùng dự án chưa có chủ quản lí giao khoán cho dân trong vùng để thực hiện trồng cỏ bàng hay các mô hình kinh tế lâm nghiệp khác phù hợp với việc bảo tồn và phát triển tính đa dạng sinh học…

Theo Tiến sĩ Trần Triết, đại diện Hội Sếu Quốc tế - đơn vị tài trợ nguồn vốn thực hiện dự án - từ khi đi vào hoạt động đến nay, Dự án không ngừng phát triển, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương. Hiện Dự án đang thu mua sản phẩm từ hơn 200 hộ dân nghèo người Khơ-me xã Phú Mỹ. Thu nhập bình quân của 60 công nhân, nhân viên làm việc tại dự án là 50.000 đồng/ngày, công nhân lành nghề khoảng 80.000 đồng/ngày. Hiện các sản phẩm mĩ nghệ cao cấp của dự án làm từ cỏ bàng bằng lao động thủ công đã được xuất khẩu sang 8 nước và vùng lãnh thổ. Cũng theo ông Triết, kết quả kiểm kê đàn sếu mới đây do Hội Sếu Quốc tế thực hiện, khu vực Dự án Đồng cỏ bàng Phú Mỹ hiện là nơi có nhiều sếu nhất của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Số lượng sếu có lúc lên đến 206 con, chiếm 60% tổng số lượng sếu hiện diện ở Việt Nam...

Với những kết quả đạt được sau hơn 3 năm hoạt động, năm 2008, Dự án vinh dự được nhận hai giải thưởng Quốc tế của Liên hợp quốc và được UBND tỉnh Kiên Giang tặng bằng khen. Hiện Dự án đang được Liên đoàn Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xem xét tài trợ các hoạt động đến năm 2012. Những gì mà Dự án mang lại cho vùng sinh thái Phú Mỹ thật đáng ghi nhận.

Tuy nhiên, thời gian qua, tại địa phương này, đã xảy ra tình trạng đào kênh bao chiếm đất ở khu vực bãi ăn chính của bầy sếu. Theo ông Hà Trí Cao, điều phối viên Ban QLDA, nhiều kênh được đào bằng xe cơ giới, phân chia các bãi cỏ năn nơi bầy sếu kiếm ăn, với tổng chiều dài các con kênh hơn 5.000m, bề rộng từ 1 đến 2m, chiều sâu khoảng 1m… Ông Lê Văn Hồng, Phó trưởng ban Chỉ đạo dự án, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Kiên Giang khẳng định, việc đào kênh bao chiếm đất tại bãi ăn chính của sếu trong khu vực dự án là trái với Quyết định số 927/QĐ-UBND ngày 29-5-2007 của UBND tỉnh Kiên Giang, sẽ xua đuổi đàn sếu đi nơi khác, ảnh hưởng đến việc bảo tồn, phát triển cây bàng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Lâm Tiến Dũng, Chủ tịch UBND huyện Giang Thành, cho biết, do giá đất ngày một tăng, thấy quản lí lỏng lẻo, một số hộ dân đã tự ý vào cày xới, trồng lúa, đào ao nuôi tôm… Trong số này, có một số là cán bộ, đảng viên xã Phú Mỹ. Những hộ dân canh tác trên đất dự án không có giấy tờ thì cho rằng, đất hoang hóa là đất do họ khai hoang trước đây mà có. Đã có biểu hiện một số hộ mua bán sang tay (!). Với những hộ dân lỡ đào kênh, huyện đã có đề xuất với tỉnh hỗ trợ chi phí đã bỏ ra và sơ bộ đã được tỉnh chấp thuận. UBND huyện cũng đã làm việc và được ban QLDA đồng ý, hợp tác với các hộ dân mua lại cỏ bàng để sản xuất, giúp địa phương giải quyết lao động…

Đối với một số hộ bao chiếm đất dự án là cán bộ, đảng viên, hiện Ủy ban Kiểm tra huyện ủy đang trong quá trình xem xét xử lí. Tuy nhiên, theo ông Võ Văn Thăng, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra huyện ủy huyện Kiên Lương (nay là huyện Giang Thành), khu quy hoạch dự án bảo tồn Đồng cỏ bàng còn chung chung, chưa có khu quy hoạch tổng thể (đồng cỏ bàng và đồng cỏ năn).

Có thể nói, Dự án bảo tồn đồng cỏ bàng Phú Mỹ có ý nghĩa xã hội lớn về sinh thái môi trường không những cho riêng tỉnh Kiên Giang mà còn cho cả cộng đồng dân cư khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhất là trong thời điểm nước ta đang đứng trước hiểm họa biến đổi khí hậu, nước biển dâng… Do vậy, ngoài việc làm tốt công tác tuyên truyền vận động về lợi ích của dự án mang lại trong nhân dân, thiết nghĩ, các cơ quan hữu quan liên quan dự án cần sớm công bố quy hoạch chi tiết tổng thể dự án, công khai sơ đồ phân giới cắm mốc. Đó chính là những cơ sở pháp lí vừa tạo điều kiện để dự án tồn tại một cách bền vững, vừa giúp người dân trong vùng dự án hưởng lợi thực thi các quy định của pháp luật.

Bài và ảnh: LONG CHÂU GIANG