Bìa cuốn sách ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn, năm học 2010-2011.

Chỉ còn 2 tháng nữa để học sinh lớp 9 (THCS) ôn thi vào lớp 10 THPT, các tác giả: Nguyễn Thị Nương, Chu Thị Lý và Trần Phương Loan cho xuất bản cuốn “Ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn, năm học 2010-2011” (sách ôn tập). Lúc đầu cuốn sách này được đón nhận hào hứng, nhưng chưa kịp mừng thì nhiều học sinh đã thấy bối rối, hoang mang vì kiến thức đưa ra trong sách ôn tập khác với những kiến thức được học trong sách giáo khoa.

Xin nêu ví dụ: Tại phần Kiến thức cơ bản có thể phát hiện ra nhiều lỗi của cuốn sách, như  việc tùy tiện đặt tên tác phẩm, tên đoạn trích. Học sinh lớp 8 được học đoạn trích Nước Đại Việt ta (trích Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi), nhưng trong sách Ôn tập lại là Như nước Đại Việt ta (trích Đại cáo bình Ngô) (trang 5). Tên một tác phẩm của nhà thơ Phạm Tiến Duật là Bài thơ về tiểu đội xe không kính đã được lược đi thành “Tiểu đội xe không kính” (trang 25)!

Còn phần Kiến thức văn học (trang 5), các tác giả đã đưa Chiếu dời đô (Lý Công Uẩn), Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn), Nước Đại Việt ta (Trích Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi) vào mục Tác phẩm tự sự. Điều này gây hoang mang cho học sinh, vì học ở lớp 8 các em được giới thiệu Chiếu, Hịch và Cáo là những thể văn nghị luận cổ. Không biết các em sẽ “tóm tắt nội dung cốt truyện” của những tác phẩm này ra sao?

Văn bản nhật dụng được xếp chung mục với văn bản nghị luận (trang 10). Thực sự không hiểu các tác giả dựa theo tiêu chí nào để xếp hai kiểu văn bản rất khác nhau này vào chung một mục. Có lẽ là để tiết kiệm giấy! Tác phẩm tự sự và tác phẩm trữ tình được những người soạn cuốn sách này coi là Văn bản nghệ thuật. Chẳng lẽ cách lập luận chặt chẽ, thấu đáo của nhà văn Nguyễn Đình Thi trong Tiếng nói của văn nghệ lại không được coi là “nghệ thuật”?

Các tác giả còn nhầm lẫn trong phần bài tập và hướng dẫn làm bài, cụ thể: Bài tập 2 (trang 27), chỉ ra các từ và cụm từ đồng nghĩa trong những câu thơ dưới đây:

a)    Bác đã đi rồi sao Bác ơi!

Mùa thu đang đẹp nắng xanh trời

(Bác ơi - Tố Hữu)

b)   Bác đã lên đường theo tổ tiên

Mác, Lê-nin thế giới người hiền

(Theo chân Bác - Tố Hữu)

c)   Bác nằm trong giấc ngủ bình yên

(Viếng lăng Bác - Viễn Phương)

d)   Bảy mươi chín tuổi xuân trong sáng

Vào cuộc trường chinh nhẹ cánh bay

(Theo chân Bác - Tố Hữu)

Đồng nghĩa là các từ có cách phát âm khác nhau, nhưng có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau. Hiện tượng đồng nghĩa không xảy ra ở cụm từ. Nhưng trong bài tập này, học sinh lại được yêu cầu “chỉ ra các từ và cụm từ đồng nghĩa” trong 4 dẫn liệu. Hơn nữa, 4 dẫn liệu này không phải là hiện tượng đồng nghĩa của từ mà là biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh. Sự nhầm lẫn này tiếp tục được lặp lại ở bài tập 14 (ý c, trang 31).

Bài tập 9 (trang 30), liệt kê các từ láy tượng hình và nêu giá trị biểu hiện của chúng trong đoạn thơ sau:

Năm gian nhà cỏ thấp le te

Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe

Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt

Làn ao lóng lánh bóng trăng loe

(Thu ẩm - Nguyễn Khuyến)

Bài tập yêu cầu học sinh liệt kê các từ láy tượng hình trong đoạn thơ. Trong phần gợi ý và hướng dẫn làm bài (trang 49), người soạn sách khẳng định từ loe là từ láy tượng hình. Có thể do vội vàng cho kịp tiến độ xuất bản, các tác giả quên mất rằng từ láy không thể là từ đơn (!?)...

Bên cạnh đó còn rất nhiều lỗi trong phần Bài tập ngữ pháp do người soạn sách chưa phân biệt được câu ghép và câu phức.

Được biết cuốn “Ôn tập thi vào lớp 10 môn Ngữ văn năm học 2010 - 2011” có sự chỉ đạo nội dung từ phía Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Khi sách xuất bản, hầu hết các trường THCS trên địa bàn Hà Nội đã đặt mua làm tài liệu ôn tập chính thức cho học sinh lớp 9. Những nhầm lẫn đáng tiếc trên hẳn sẽ tác động không nhỏ tới các em, đặc biệt trong giai đoạn “nước rút” này.

 Đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội xem xét lại cuốn sách này trước khi phổ biến rộng rãi cho giáo viên và học sinh trên địa bàn./. 

Bài và ảnh: CẨM SƠN - MAI LÊ