Những năm gầy đây, dược phẩm là một trong số những mặt hàng chịu nhiều sóng gió về giá cả và chất lượng. Tại Hà Nội vừa diễn ra Hội nghị định hướng đầu tư trong lĩnh vực dược giai đoạn tới năm 2020 dưới sự chủ trì của Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Thiện Nhân. Các nhà quản lý, nhà sản xuất, các tổ chức quốc tế và các chuyên gia đã cùng đưa ra những quan điểm, ý kiến nhận định về lĩnh vực dược phẩm ở Việt Nam với nhiều ưu thế và không ít điểm yếu.

Việt Nam cần nâng cao đầu tư và chất lượng với cả nhà sản xuất và nhà phân phối thuốc.

Thực trạng và cơ hội phát triển

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu nhận định, ngành dược của nước ta trong thời gian qua đã có những bước phát triển không ngừng. Năm 2009, tổng trị giá  tiền thuốc sản xuất trong nước đạt 831,250 triệu USD, tăng 16,18% so với năm 2008, đáp ứng được 49% nhu cầu sử dụng thuốc của người dân. Tiền thuốc bình quân đầu người năm 2009 đạt 19,77USD, tăng 3,32USD so với năm 2008 và tăng hơn 300% so với năm 2001. Việt Nam đã sản xuất được 234/314 hoạt chất trong danh mục thuốc thiết yếu, đủ nhóm tác dụng dược lý theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Các nhà sản xuất thuốc trong nước đã đầu tư sản xuất các loại thuốc chuyên khoa, đặc trị, các thuốc điều trị bệnh có tỉ lệ tăng trong những năm gần đây (thuốc tim mạch, tiểu đường, huyết áp, thần kinh, nội tiết…). Đồng thời sản xuất các dạng thuốc bào chế hiện đại như thuốc có tác dụng kéo dài, các thuốc tiêm đông khô, thuốc sủi bọt… Đáng mừng là với công nghệ sản xuất vắc-xin sinh phẩm y tế hiện nay, Việt Nam đã đủ khả năng sản xuất tất cả các loại vắc-xin phục vụ Chương trình Tiêm chủng mở rộng.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Cao Minh Quang, tổng giá trị nhập khẩu thuốc năm 2009 của Việt Nam là 1,170 tỷ USD, tăng gần 27% so với năm 2008. Trong đó nhập khẩu thuốc thành phẩm là 904,8 triệu USD, vắc-xin sinh phẩm y tế là 59,6 triệu USD và nguyên liệu là 265,9 triệu USD. Bên cạnh đó, chúng ta cũng đã xuất khẩu được 39,96 triệu USD tiền thuốc bao gồm cả tân dược và dược liệu (tăng 20% so với 2008). Hiện cả nước có 178 doanh nghiệp sản xuất thuốc, trong đó 98 doanh nghiệp sản xuất thuốc tân dược và 80 doanh nghiệp sản xuất thuốc từ dược liệu.  Việt Nam cũng đã có 39 dự án đầu tư vào dược phẩm với số vốn đăng ký hơn 302 triệu USD, trong đó có 26 dự án đi vào hoạt động… Theo nhận định của các chuyên gia, nước ta có điều kiện tự nhiên, thị trường, hệ thống phân phối… rất thuận lợi cho phát triển sản xuất dược phẩm nhưng….

Còn nhiều khó khăn phải tháo gỡ

Thứ trưởng Cao Minh Quang thừa nhận, chúng ta còn thiếu nhiều chính sách, cơ chế đặc thù để hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư thực hiện được cả 3 mục tiêu y tế, kinh tế và xã hội. Các doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến các quy định pháp lý liên quan đến môi trường đầu tư và kinh doanh, do đó không tham vấn hoặc kiến nghị chủ trương, chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Ngoài ra, tình trạng thiếu hụt hoặc phân bố không đều nguồn nhân lực dược đã qua đào tạo, có kinh nghiệm cùng với việc đào tạo chưa đáp ứng dẫn đến khó khăn không nhỏ cho các dự án đầu tư có quy mô lớn trong lĩnh vực dược phẩm. Các doanh nghiệp sản xuất trong nước có sự chênh lệch đáng kể trình độ, mức đầu tư và mặt bằng khoa học, phát triển, nghiên cứu so với các nhà sản xuất nước ngoài.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Hữu Hào, quy mô các doanh nghiệp sản xuất hóa dược còn nhỏ, giá thành sản phẩm cao, nguồn vốn hạn chế nên công tác đầu tư cho công nghệ xử lý và các biện pháp bảo vệ môi trường chưa đúng mức. Bên cạnh đó nhiều vùng nguyên liệu, dược liệu truyền thống đã bị bỏ quên, mai một hoặc phát triển một cách tự phát, thiếu quy hoạch… Đại diện Tổng công ty Dược Việt Nam cho biết, tuy là một nước có nền y dược học lâu đời và nguồn dược liệu khá phong phú (gần 4.000 loại thực vật và nấm lớn được dùng làm thuốc) nhưng số chế phẩm từ dược liệu được sản xuất ở quy mô công nghiệp và thực sự có giá trị phòng bệnh, chữa bệnh cao, có thể xuất khẩu là rất ít. Các loại thuốc do ngành công nghiệp bào chế sản xuất chủ yếu là thuốc generic với các hoạt chất đã hết hạn bản quyền sở hữu trí tuệ từ lâu, chữa các bệnh thông thường, giá trị thấp. Chúng ta ít sản xuất được các thuốc chuyên khoa có giá trị cao như thuốc điều trị tim mạch, ung thư… Ngoài ra, rất nhiều loại thuốc cần cho điều trị ít được chú ý sản xuất như thuốc tiêm nhũ tương, thuốc tiêm hỗn dịch, thuốc tiêm đông khô, các dạng chế phẩm cho người già, trẻ em…

Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã yêu cầu ngành y tế và các bộ, ngành liên quan tiến hành điều tra quy mô toàn quốc nhu cầu sử dụng thuốc của thị trường để đưa ra những dự báo về vấn đề này, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất cái thị trường cần và tránh được tình trạng liên kết tăng giá thuốc bất hợp lý… Đồng thời đưa ra được những chính sách thu hút đầu tư cụ thể đối với các doanh nghiệp đầu tư phát triển ngành dược về vốn, đất, trong đó chú trọng công nghệ hóa dược…

 Bài và ảnh: Hoàng Trường Giang