Với cách tiếp cận rất mới, nhằm tập trung thay đổi phương thức quản lý Nhà nước, Nghị quyết 02 kỳ vọng tạo ra những bứt phá về thể chế để nền kinh tế tăng tốc phát triển.

Quyền chủ động và cơ hội của các bộ trưởng

Việt Nam hiện xếp thứ 69/190 trên Bảng xếp hạng về MTKD của Ngân hàng Thế giới (WB); thứ 77/140 về năng lực cạnh tranh trên Bảng xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF). Trong khu vực ASEAN, Việt Nam đang đứng thứ 5 về MTKD, thứ 7 về năng lực cạnh tranh.

Tiếp nối Nghị quyết số 19/NQ-CP về tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện MTKD, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (Nghị quyết 19) trước đây, mục tiêu của Nghị quyết 02 là nâng cao thứ hạng của Việt Nam trong các xếp hạng quốc tế của WB, WEF, WIPO (Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới), UN (Liên hợp quốc) về MTKD, năng lực cạnh tranh; đưa nước ta vào nhóm ASEAN 4. Để đạt được mục tiêu này, Nghị quyết 02 đưa ra 71 mục tiêu cụ thể và được gắn với trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương. Cụ thể, trong năm 2019, nâng xếp hạng MTKD của WB tăng 5-7 bậc; xếp hạng năng lực cạnh tranh của WEF tăng 3-5 bậc; xếp hạng đổi mới sáng tạo của WIPO lên từ 2 đến 3 bậc... Các chỉ số trong nhiều lĩnh vực then chốt, như: Logistics, du lịch, chính phủ điện tử… cũng được lượng hóa trong nghị quyết.

Đánh giá về những điểm mới của Nghị quyết 02, nhiều ý kiến kỳ vọng, với cách tiếp cận rất mới, đó là tập trung thay đổi phương thức quản lý nhà nước sẽ là mấu chốt tạo ra những bứt phá về thể chế để nền kinh tế tăng tốc phát triển. Điều này được thể hiện rõ trong nhóm giải pháp quan trọng đầu tiên của nghị quyết, khi Chính phủ nhấn mạnh tới vai trò, trách nhiệm của các bộ trưởng. Kinh nghiệm thực hiện các Nghị quyết 19 trong 5 năm qua cho thấy, lãnh đạo bộ, ngành, địa phương nào vào cuộc thì các chỉ số liên quan đến trách nhiệm của các bộ, ngành đó được cải thiện nhanh chóng.

Phân tích rõ về điều này, theo TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Khác biệt đầu tiên là thời điểm ban hành. Về bản chất trọng tâm của Nghị quyết 02 không thay đổi so với Nghị quyết 19, bởi đều tập trung thực thi những giải pháp của Chính phủ để triển khai một trong những đột phá chiến lược là cải cách thể chế, cải thiện MTKD, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, thay vì phải chờ tới tháng 5 hằng năm Nghị quyết 19 mới được ban hành thì Nghị quyết 02 đã được Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngay từ ngày 1-1 cùng với Nghị quyết 01, để triển khai ngay từ đầu năm. “Điều này thêm khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp”, ông Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh.

Đặc biệt, theo ông Nguyễn Đình Cung, mục tiêu trong nhiều năm qua của Chính phủ là phải đưa xếp hạng về MTKD, năng lực cạnh tranh quốc gia vào nhóm ASEAN 4. Tuy nhiên, khác với mọi năm, nếu các Nghị quyết 19 trước đây đưa ra mấy trăm giải pháp cụ thể, mỗi bộ có thể có hàng chục giải pháp do Chính phủ chỉ định thì năm nay Chính phủ giao mục tiêu cho các bộ, không giao giải pháp và nhiệm vụ cụ thể với từng chỉ số. Còn thực hiện như thế nào, khi nào là do bộ trưởng, người đứng đầu ngành quyết định.

Theo xếp hạng của WB, chỉ số tiếp cận điện năng của Việt Nam hiện thuộc nhóm 4 ASEAN. Ảnh: VIỆT CƯỜNG.

Tạo chuyển biến thực chất về “hai chỉ số đặc biệt quan trọng”

Các chuyên gia kinh tế cũng đánh giá, Nghị quyết 02 sẽ tạo ra động lực phát triển mạnh mẽ cho doanh nghiệp (DN) khi Chính phủ, Thủ tướng lựa chọn 4 lĩnh vực trọng tâm mà DN đang gặp nhiều rào cản để ưu tiên chỉ đạo. Cụ thể, gồm hai nhiệm vụ được tiếp tục thực hiện là cải cách thực chất việc đơn giản hóa, cắt giảm điều kiện kinh doanh và hai nhóm nhiệm vụ mới là đẩy mạnh thanh toán điện tử và cung cấp dịch vụ công mức 4.

Theo Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Đậu Anh Tuấn: Mặc dù có chuyển biến về cắt giảm điều kiện kinh doanh, nhưng thực tế việc cắt giảm chưa mạnh mẽ, quyết liệt. Về kiểm tra chuyên ngành vẫn còn nhiều thách thức. Chi phí tuân thủ về thời gian, tiền bạc khi thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, kiểm tra chuyên ngành của Việt Nam hiện đứng vào nhóm cao nhất trong số các quốc gia ASEAN. Từ góc độ DN, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ nông nghiệp An Đô Trịnh Tú Anh cho rằng: "Chủ trương Chính phủ đề ra là phải theo sát, đồng hành cùng DN, nhưng trên thực tế, tốc độ chuyển biến của các ban, ngành còn rất chậm. Một số rào cản mà DN đang gặp phải, như: Thủ tục kiểm tra chuyên ngành; DN phải nộp hồ sơ giấy trong khi thủ tục hải quan điện tử đã được triển khai từ lâu; thủ tục hoàn thuế rất chậm...".

Nói về hai nhóm nhiệm vụ mới, ông Nguyễn Đình Cung cho rằng: Hai lĩnh vực mới này có liên quan rất chặt chẽ với nhau, có thực hiện được thanh toán không dùng tiền mặt thì mới đạt được dịch vụ công cấp độ 4. Mục tiêu ở đây là hạn chế tối đa cơ hội, khả năng tiếp xúc giữa người dân, DN với công chức Nhà nước có liên quan để thực hiện các dịch vụ hành chính công. Từ đó, tiến tới thu hẹp tối đa dư địa mà các công chức hành chính có liên quan cố tình gây phiền hà, sách nhiễu tạo ra những khó khăn không đáng có để tư lợi, tham nhũng vặt của cán bộ công chức. “Hành động sách nhiễu là nhỏ nhưng tổng cộng lại là rất lớn, gây phiền hà rất nhiều cho DN, làm méo mó chính sách, tạo tính bất định trong thực hiện chính sách luật pháp của Việt Nam. Tính bất định này tạo rủi ro rất lớn cho hoạt động của DN. Nếu làm được điều này chúng ta sẽ bỏ đi rất nhiều lần tham nhũng vặt”, ông Nguyễn Đình Cung chỉ rõ.

Để thực hiện tốt Nghị quyết 02, theo Viện trưởng Viện CIEM: Cùng với đẩy mạnh cải cách hành chính, cần nêu cao trách nhiệm người đứng đầu địa phương các cấp. Bởi việc triển khai thực hiện cải thiện MTKD, nâng cao năng lực cạnh tranh phải đi từ cấp cơ sở. Lãnh đạo cấp cơ sở rất dễ tạo ra hàng rào về mặt kỹ thuật để gây khó dễ, với mục đích tư lợi. Gợi ý về việc tạo thuận lợi trong kiểm tra chuyên ngành, ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Giám sát quản lý, Tổng cục Hải quan cho rằng, việc kiểm tra chuyên ngành nên quy về một đầu mối và thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro để tạo thuận lợi cho DN và bám sát hơn với thông lệ quốc tế.

VŨ DUNG