Một bé gái bị mắc bệnh quai bị (ảnh: Trẻ thơ online).

Bệnh quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính dễ gây thành dịch lây theo đường hô hấp, do vi-rút quai bị (Mumps), bệnh có đặc điểm lâm sàng: sốt và đau một hoặc nhiều tuyến nước bọt, có khi gây viêm sinh dục, tụy, màng não và não.

Dấu hiệu lâm sàng phổ biến điển hình nhất là viêm tuyến mang tai, sốt, buồn nôn, nôn, nhức đầu. Tuyến mang tai sưng và đau, góc hàm phình ra, da căng nhẵn, không nóng, không đỏ, thường sưng viêm cả hai bên hoặc bắt đầu từ một bên rồi lan sang bên kia. Do đó có cứng hàm, nói khó, nuốt khó, ấn vào tuyến mang tai thấy đau, bình thường sau 4 đến 5 ngày hết sốt, giảm sưng đau, sau 8 đến 10 ngày bệnh lui dần. Có trường hợp bị viêm tuyến sinh dục, biểu hiện ở viêm tinh hoàn (nam) và viêm buồng trứng (nữ). Viêm tinh hoàn thường gặp ở tuổi phát triển và trưởng thành, một số trường hợp chỉ viêm sưng một tinh hoàn hay xảy ra ở ngày thứ 5 đến ngày thứ 8 của bệnh. Khi triệu chứng viêm tuyến nước bọt giảm, sốt cao trở lại, đau nhói vùng tinh hoàn, lan xuống bẹn, đùi, trong vài ngày tinh hoàn sưng to, sau 7 đến 10 ngày dịu dần hết sốt hết sưng. Tinh hoàn trở lại bình thường sau 2 đến 6 tháng, có thể nhỏ dần còn một nửa. Viêm buồng trứng chỉ gặp ở phụ nữ sau tuổi dậy thì biểu hiện đau bụng dưới, có thể xuất huyết tử cung nhẹ.

Bệnh lây theo đường hô hấp, qua các giọt nước bọt nhỏ của hơi thở, ho và lan truyền do tiếp xúc trực tiếp với các giọt nước bọt của người bệnh. Bệnh có thể lây từ cuối thời gian nung bệnh 6 đến 7 ngày (giai đoạn này khó phát hiện và cách ly) và tới ngày thứ 9 kể từ khi phát bệnh. Những người bị bệnh rồi có miễn dịch khá bền vững ít bị tái phát. Bệnh thường xuất hiện vào mùa đông xuân và đối tượng mắc thường là tuổi học sinh, sinh viên. Để phòng, chống bệnh quai bị người ta tiêm vắc-xin vi-rút quai bị giảm động lực, ngăn cấm những người nhiễm bệnh và những người tiếp xúc kể từ ngày thứ 12 đến ngày thứ 25 sau khi tiếp xúc với người bệnh. Khi bị bệnh, bệnh nhân phải nằm yên, hạn chế đi lại, nhất là khi còn sốt và sưng đau tuyến nước bọt. Súc miệng nước muối hoặc axit Boric 5%, dậm chanh, uống nước chua, ăn lỏng trong những ngày đầu. Nếu đơn vị có người mắc quai bị cần cho đi điều trị cách ly tại cơ sở điều trị, theo dõi những người tiếp xúc với bệnh nhân, hạn chế cho tiếp xúc với người khác, báo cáo kịp thời lên quân y cấp trên để có hỗ trợ xử lý.

Bác sĩ NGÔ CHU THÙY