Bao giờ mới được trùng tu, tôn tạo?

Căn cứ Nước Oa, thuộc xã Trà Tân, huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) đã được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) công nhận di tích lịch sử theo quyết định số 983/VH-QĐ ngày 4-8-1992. Nơi đây từng là căn cứ đầu não Khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu 5 trong suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Xuất phát từ ý nghĩa lịch sử và nguyện vọng mong mỏi của nhân dân địa phương, Trung ương đã đầu tư kinh phí cho UBND tỉnh Quảng Nam khởi công trùng tu, tôn tạo cụm di tích. Sau hơn 4 tháng chạy đua với thời gian, công trình được khánh thành vào ngày 29-9-1998, gồm một số hạng mục cơ bản như: Cơ quan Khu ủy; nhà ở, nơi làm việc của các đồng chí Võ Chí Công, Chu Huy Mân; hệ thống giao thông hào, hầm trú ẩn, vườn cam, ao cá... Vậy mà giờ đây, khu di tích lịch sử này đang ngày một xuống cấp.

Trong chuyến lên công tác huyện Bắc Trà My mới đây, chúng tôi không khỏi chạnh lòng... Các di tích được xây dựng dựa trên nguyên trạng các vị trí lịch sử có sẵn. Vườn cam trĩu quả do đồng chí Chu Huy Mân trồng năm xưa không người chăm sóc, cây sống, cây chết trông hoang tàn; ao cá bị bỏ hoang, đường đi, lối lại cỏ mọc um tùm, các loại cây cối khác bị chặt phá nham nhở… Do công tác bảo vệ lơ là, trẻ chăn trâu thả rông trâu bò trong khu di tích, gây ô nhiễm cảnh quan, môi trường. Nhà trưng bày hiện vật lịch sử cửa đóng im ỉm, những bức tranh, ảnh treo trên vách ẩm mốc, không được bảo quản, có cái đã ố vàng. Căn nhà làm việc của các đồng chí Chu Huy Mân, Võ Chí Công bạc thếch, ván gỗ có chỗ đã bị mục. Căn hầm bí mật năm xưa là nơi Khu ủy, Bộ tư lệnh Quân khu 5 dùng để họp bàn, thống nhất các phương án chiến đấu, nay chỉ còn một đoạn ngắn thông ra ao cá, bên trong hoang lạnh, là nơi trú ngụ cho các loài rắn, rết...

Ông Nguyễn Thành Vân, Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My, cho biết, ngày 5-11-2004, Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa-Thông tin) đã có công văn số 749/DSVH-DT gửi đồng chí Võ Chí Công (nguyên Cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng) và UBND tỉnh Quảng Nam về việc tu bổ, tôn tạo di tích Nước Oa (trong đó có cụm di tích Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu 5). Để có cơ sở tiếp tục đầu tư cho các hạng mục di tích tiêu biểu của khu căn cứ, Bộ Văn hóa-Thông tin hướng dẫn UBND tỉnh Quảng Nam chỉ đạo cơ quan chuyên môn xây dựng Dự án tu bổ, tôn tạo khu di tích nói trên và đưa vào kế hoạch đầu tư trong những năm tới. Chủ trương này của Bộ Văn hóa-Thông tin đã được nhiều đồng chí lão thành cách mạng, lãnh đạo các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung-Tây Nguyên tán thành. Đồng chí Võ Chí Công cũng đã gửi thư hoan nghênh sự quan tâm của Bộ Văn hóa-Thông tin.

Cuối tháng 12-2004, được sự giúp đỡ của các cơ quan chuyên môn, UBND huyện Bắc Trà My đã hoàn chỉnh Đề án quy hoạch chi tiết xây dựng Khu di tích lịch sử cách mạng Nước Oa (tỷ lệ 1/2000). Theo Đề án quy hoạch, các công trình cần đầu tư xây dựng bảo tồn di tích gồm: Căn cứ Khu ủy khu 5, căn cứ Quân khu 5, khu ngoại giao đoàn, khu tôn tạo và hạ tầng kỹ thuật... Tổng dự toán kinh phí lên tới 114,624 tỉ đồng. Nhiều lần UBND huyện Bắc Trà My gửi Đề án quy hoạch và đơn thư đệ trình lên các cấp, nhưng gần 5 năm trôi qua dự án vẫn nằm trên giấy.

Trong buổi làm việc với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, ông Nguyễn Đức Hải, Bí thư Tỉnh ủy nêu vấn đề: “Vẫn biết cụm di tích Khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu 5 đang xuống cấp từng ngày, nhưng hiện nay tỉnh cũng phải chờ chủ trương của trên. Quảng Nam là địa phương còn khó khăn, nhiều vấn đề an sinh xã hội cần giải quyết, nên một mình không thể cáng đáng nổi việc trùng tu, tôn tạo…”. Ông Nguyễn Đức Hải thông tin thêm, mới đây, Bộ VH-TT & DL đã nhất trí cho tỉnh Quảng Nam điều chỉnh lại Đề án quy hoạch xây dựng khu di tích. Thường trực Tỉnh ủy cũng đã có buổi làm việc với Bộ tư lệnh Quân khu 5, theo đó Quân khu sẽ chỉ đạo cán bộ Bảo tàng kết hợp với cơ quan chức năng địa phương thống nhất một số nội dung trong Đề án quy hoạch. Đó là những tín hiệu đáng mừng, nhưng để đạt được kết quả như mong muốn thì vẫn còn nan giải.

Theo chúng tôi, tỉnh Quảng Nam cần khẩn trương bổ sung, hoàn chỉnh Đề án quy hoạch chi tiết xây dựng khu di tích lịch sử Nước Oa đệ trình lên các cấp có thẩm quyền giải quyết. Trong quá trình quy hoạch phải lưu ý tính tổng thể, liên kết, tránh đơn điệu theo kiểu “mạnh ai nấy làm” như hiện nay. Vấn đề có tính quyết định nhất là Bộ VH-TT & DL sớm vào cuộc, cử cán bộ cùng địa phương khảo sát, đánh giá và trình Chính phủ cho phép tôn tạo sớm khu di tích này. Trước mắt cần hoàn thiện hệ thống giao thông, tổ chức bảo vệ, bảo quản các hiện vật có sẵn không để xuống cấp, tích cực tuyên truyền, quảng bá rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để mọi người hiểu được ý nghĩa to lớn của Khu di tích lịch sử cách mạng Nước Oa.