QĐND - Đó là lời nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng (thôn Động Nhất, xã Liêm Cần, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam), cựu chiến binh chiến trường Trị Thiên năm xưa thổ lộ với chúng tôi. Trong bộ quân phục cũ sờn, với đôi chân khuyết thiếu, ai có thể ngờ người đàn ông tuổi thất thập này là tỷ phú sinh vật cảnh. Ông không chỉ nổi tiếng bởi nghị lực làm thay đổi giá trị hàng vạn viên đá vô tri, mà còn được biết đến là con người giàu lòng nhân ái, đã giúp số phận con người vùng đất quê mình thay đổi.

Khởi nghiệp

Một chiều cuối năm Giáp Ngọ 2014, trời mưa tầm tã nhưng người đàn ông sở hữu cơ ngơi cây, đá cảnh trị giá hàng chục tỷ đồng vẫn vui vẻ cầm sẵn áo mưa ra đầu ngõ chờ đón chúng tôi. Đôi mắt ông hiền hòa, ánh lên những tia nhìn ấm áp như không khí mùa xuân. Dưới mái hiên rợp tán cây cổ thụ, ông Hưng bồi hồi kể lại chuyện đời mình, từ những năm tháng xông pha nơi chiến trường cho đến thời kỳ gây dựng sự nghiệp tại mảnh đất chôn nhau cắt rốn.

Cựu chiến binh Nguyễn Cảnh Hưng.

Ông Nguyễn Cảnh Hưng tên thật là Nguyễn Văn Hưng, sinh năm 1937 trong một gia đình bần nông, 10 tuổi mồ côi mẹ, 13 tuổi mất cha. Ngay từ nhỏ, ông đã yêu thích cây cối. Đến năm 20 tuổi gia nhập quân ngũ, ông trở thành Trợ lý quân nhu của Trung đoàn Sông Hương 803, Sư đoàn 325, Quân đoàn 2. Cống hiến trọn vẹn cho Tổ quốc, lập bao chiến công oanh liệt, ông được tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ (1967-1968), Huân chương Giải phóng và được kết nạp Đảng ngay tại chiến trường (1967). Mùa xuân Mậu Thân (1968), khi cùng đơn vị chiến đấu chống càn trong Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy tại Mặt trận Biên Hòa-Quân khu Trị Thiên, ông vấp phải quả M.79 của địch. Trải qua 6 lần cưa chân, ông mất đi chân trái, bàn tay trái cũng phải cắt bỏ ngón trỏ.

Năm 1971, ông trở về quê hương với thương tật 61%, là thương binh hạng 2/4. Gia đình ông lúc đó vô cùng khó khăn, vợ thì ngày đêm "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", bản thân ông dù mở được quán nước ven đường cũng chẳng đủ nuôi nửa “tiểu đội” con cái đang tuổi ăn học. Cám cảnh, người thương binh nhớ đến quãng thời gian "nằm gai nếm mật" cùng đồng đội ở rừng Trường Sơn. Ngày đó, tay chân lành lặn nên ông chẳng quản ngại gì, luôn xung phong nhận mọi khó khăn và giúp đỡ đồng chí, đồng đội. Mỗi lần đi tuần trong rừng, ông còn hái những bông hoa đẹp rồi đính kèm thư gửi về hậu phương cho vợ, con. Nghĩ đến đây, trong ông nảy ra một ý tưởng...

Rồi người ta thấy người đàn ông bán quán nước dáng hình bé nhỏ, lắp chân giả ngày ngày đạp xe vào rừng Bồng Lạng (huyện Thanh Liêm), lên núi Cấm (huyện Kim Bảng) mang về những cây hoa, hòn đá đẹp, khéo léo tỉa tót bày ở quán nước.

Tàn nhưng không phế

Vạn sự khởi đầu nan, những ngày đầu, bất kể mưa, nắng, cho dù vết thương cũ lên cơn đau buốt phát sốt, ông Hưng vẫn cắn răng trèo núi băng rừng vất vả kiếm đá, tìm cây về chất quanh nhà. “Có chiều mùa đông mưa như trút nước, ông ấy chở 3 bao tải đá nặng hơn 1 tạ. Đường trơn tuồn tuột, cả người và xe mất phanh lao thẳng từ dốc xuống sông. Cả xe đá đè lên người, may sao người ta vớt lên kịp. Chưa kể những hôm ông ấy đào đất, mài đá, các ngón tay bật cả máu. Người ngoài thấy vậy không hiểu, họ cho rằng nhà tôi bị điên”, vợ ông Hưng xót xa kể lại.

Mặc gian khó, ông chỉ nghĩ đã là quân nhân thì khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Mà kẻ thù lớn nhất chính là bản thân mình, tuy là thương binh nặng nhưng ông dứt khoát cố gắng vượt qua thương tật vươn lên làm giàu chính đáng, sống sao cho xứng với câu nói của Bác Hồ: “Thương binh tàn nhưng không phế”. Năm 1990, được gia đình ủng hộ, ông mạnh dạn vay vốn chính sách, bắt tay đầu tư phát triển nghề sinh vật cảnh và không ngừng trau dồi các kỹ thuật bonsai, nghề mà thời bấy giờ ở Hà Nam chưa phát triển. Vẫn trên chiếc xe đạp cũ kỹ, ông tự đi liên hệ với chủ sở hữu các mỏ đá và chứng minh tay nghề của mình. Trời không phụ lòng người, họ chấp nhận ký kết với ông nhiều dự án khai thác đá số lượng lớn, trị giá hàng trăm triệu đồng. Cái tên “Cảnh Hưng” tức ông Hưng làm sinh vật cảnh ra đời từ đây.

Bằng đôi tay “chín ngón” tài hoa, cộng thêm sự khéo léo, óc tìm tòi sáng tạo không ngừng, nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng cho ra đời các sản phẩm mãn nhãn người mua. Núi cảnh ông chế tác luôn khoác trên mình bộ áo rêu phong trầm mặc. Các đường mòn quanh co trên sườn núi bao giờ cũng phải có mấy bụi dương xỉ, mấy khóm cây cằn cỗi, sao cho càng giống thật thì càng giá trị. Để có một hòn non bộ ưng ý như vậy cho khách hàng, ông phải làm việc miệt mài quên ăn, quên ngủ, quên cả nỗi đau thể xác trong một thời gian dài mới hoàn thành. Các sản phẩm của nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng đều rất có hồn và giống thật. Bởi vậy, chúng luôn có giá trị khá cao, nhưng người mua vẫn nườm nượp kéo đến từ khắp mọi nơi để đặt hàng. Ít ai thấu hiểu rằng, năm tháng ông đi kháng chiến, đóng quân trên rừng Trường Sơn chính là nguồn cảm hứng để nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng thổi hồn vào sản phẩm của mình. “Những tảng đá mồ côi hay những giỏ cây cảnh luôn nhắc tôi nhớ về thời súng đạn thử da thịt, sinh tử đo lòng người. Biết bao anh em đồng đội hôm nay còn sát cánh bên nhau, ngày mai đã sinh ly tử biệt, hy sinh cho Tổ quốc. Bước ra từ thời cuộc mới biết trân quý những gì đang có”, ông trải lòng. Mỗi tác phẩm ông tạo nên đều chứa đựng cả một tấm chân tình sâu xa như vậy, chẳng khéo mà khen đá cảnh sao có hồn.

Sau năm 1990, ông Hưng nhận cương vị Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Hà Nam, tham gia hợp tác các dự án cung cấp sinh vật cảnh xây dựng công trình văn hóa xã hội với Quân khu 3, Bộ tư lệnh Thủ đô Hà Nội và nhiều cơ sở, cơ quan, ban, ngành các cấp khác. Đặc biệt, ông đã đem 150 khối đá cảnh xuất sang châu Âu năm 1999. Từ năm 2000 đến nay, cơ sở sản xuất núi non bộ, cây cảnh, đá cảnh của gia đình ông thực sự lớn mạnh, uy tín nhất, nhì nghề sinh vật cảnh. Hàng chục nghìn tác phẩm non bộ phong thủy, cây cảnh, đá cảnh, chậu cảnh, bể cảnh của ông được trưng bày ở hầu hết các địa bàn như: Việt Trì (Phú Thọ), Tỉnh ủy Yên Bái, Lào Cai, Nam Định, Bắc Giang, Quảng Ninh,… và có mặt trên khắp thị trường các nước: Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Lào… Tổng doanh thu hằng năm của gia đình ông đạt hơn 3,5 tỷ đồng. Vì vậy, ông được người dân xưng tụng là “vua đá cảnh” hay “ông tổ nghề đá cảnh” tỉnh Hà Nam.

Người thương binh có tấm lòng nhân ái

Không chỉ có tầm trong nghề, nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng còn là người rất có tâm trong giúp đỡ bà con làm giàu. Ông chia sẻ: “Cựu chiến binh mà phát triển kinh tế giỏi thì không nên ích kỷ giấu nghề. Phải phổ biến kinh nghiệm rộng rãi cho bà con lối xóm cùng xóa đói, giảm nghèo”.

Bằng trái tim người lính luôn hướng về nghĩa tình đồng đội, ông hỗ trợ vay vốn không hoàn lại và truyền nghề cho hơn 40 cựu chiến binh và các con em thương binh, liệt sĩ trong vùng; tạo công ăn việc làm cho hàng trăm hộ dân, thu nhập khoảng 3 đến 5 triệu đồng/tháng tại các cơ sở sản xuất của gia đình; giúp đỡ 70 trường hợp người khuyết tật nhẹ làm sinh vật cảnh. Hầu hết họ đã trở thành nghệ nhân, có thể kiếm được 300.000-400.000 đồng mỗi ngày. Một số đã được cấp Giấy chứng nhận Bàn tay vàng của Hội Sinh vật cảnh Việt Nam. Ông sẵn sàng cảm hóa, giáo dục và giúp đỡ những thanh niên sa ngã để họ trở thành công dân tốt. Điển hình là anh Nguyễn Văn Tư (40 tuổi), từng lừng danh trong giới cờ bạc giang hồ. Năm 19 tuổi, anh Tư cùng vợ dại con thơ phiêu bạt từ Quảng Ninh đến thôn Động Nhất, ông Hưng xót thương hoàn cảnh của anh, quyết giúp anh ổn định và gây dựng cuộc sống mới. Tấm lòng của ông khiến anh Tư xúc động. Cho đến nay, khi anh đã có thể tự sản xuất những sản phẩm đá cảnh với thu nhập gần chục triệu đồng/tháng, anh vẫn nghẹn ngào: “Nếu không có ông Hưng, cháu không có ngày hôm nay, cháu biết ơn ông vô cùng!”.

Trong vòng 15 năm nay, nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng luôn nhiệt tình đóng góp, hỗ trợ các hoạt động tình nghĩa, các hoạt động phong trào văn hóa, thể thao, xây dựng các công trình phúc lợi, như: Ủng hộ Quỹ Khuyến học của huyện, khuyến khích học sinh khá, giỏi; tài trợ sổ tình nghĩa cho những gia đình thương binh, liệt sĩ khó khăn; phát động Quỹ từ thiện Trường Sa, khuyến học con em chiến sĩ huyện đảo mỗi suất 500.000 đồng; hưởng ứng phong trào của Mặt trận Tổ quốc xây dựng nhà, công trình tình nghĩa, di tích lịch sử của địa phương hàng chục cây, đá cảnh. Trung bình mỗi năm, số tiền ông làm từ thiện khoảng 200 triệu đồng. Nhờ vậy, đời sống bà con nhân dân huyện Thanh Liêm nói riêng, tỉnh Hà Nam nói chung ngày càng khởi sắc đi lên.

Ông Hưng là thế, luôn ân cần với mọi người, là hạt nhân gắn bó sự đoàn kết trong xóm ngoài làng, đi đầu trong xây dựng đời sống văn hóa. Bên cạnh cương vị Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Hà Nam, hiện ông còn đảm đương chức vụ Ủy viên Ban Chấp hành Hội Sinh vật cảnh Việt Nam; Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hà Nam (ba khóa liên tiếp); Phó chủ nhiệm CLB Văn hóa-Thể thao Hội Người cao tuổi huyện Thanh Liêm; Ủy viên Ban Chấp hành Hội Khuyến học tỉnh Hà Nam; Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng, là nhân vật được mời đi báo cáo điển hình tại nhiều hội nghị từ Trung ương đến địa phương. Đặc biệt, ông vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng nhì; Thủ tướng Chính phủ tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc; là đại biểu đầu tiên và duy nhất của tỉnh Hà Nam dự Đại hội đại biểu Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ 8 năm 2010 tại Hà Nội.

Qua những thành quả đạt được, ông luôn là tấm gương điển hình đầy nghị lực và nhân ái cho con cháu và tất cả mọi người trong xã hội noi theo. Với nghệ nhân Nguyễn Cảnh Hưng, tất cả những việc ông làm đều xuất phát từ tâm niệm: “Dù cho chân mất còn tay, trái tim còn đập còn xây cuộc đời”.

Bài và ảnh: HÀ PHAN