Vì vậy, bàn về việc gây dựng và gìn giữ gia phong, tức là nói đến giáo dục gia đình-nền tảng của giáo dục xã hội-với những điều tốt đẹp nhất.
“Gia phong” là phong cách, là nếp sống của mỗi gia đình. Với nghĩa ấy, có những gia đình có nếp sống tốt đẹp, nhưng cũng có những gia đình có nếp sống xấu. Thông thường, “gia phong” được dùng theo nghĩa tốt-tức là nếp nhà, là kỷ cương, nếp sống tốt đẹp có tính truyền thống của mỗi gia đình. Gây dựng và gìn giữ gia phong sẽ giúp mỗi gia đình Việt Nam vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa thích ứng với cuộc sống hiện đại, nhằm nâng cao phẩm giá con người Việt Nam, đưa tầm vóc dân tộc ta sánh ngang với các dân tộc tiến bộ và văn minh trên thế giới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy rằng: “Gia đình là tế bào của xã hội. Gia đình có tốt thì xã hội mới tốt”. Bác Hồ hết sức coi trọng vấn đề giáo dục con người, mà trước hết phải là giáo dục từ trong gia đình. Bác từng khẳng định: “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn/ Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình cũng đề cao vai trò của gia đình: Nói đến đạo đức xã hội, không thể không đề cập đến vấn đề gia đình. Các nước phương Tây, sau một thời gian dài đề cao tự do cá nhân, cũng bắt đầu nhận thấy rằng vai trò của gia đình là rất quan trọng cho ổn định xã hội và phát triển bền vững của đất nước.
Từ xưa đến nay, có nhiều gia đình có nếp sống tốt đẹp. Các giá trị đạo đức, văn hóa như nhân ái, hiếu học, thông minh, sáng tạo, cần cù lao động, sống giản dị, khiêm tốn, tôn trọng đạo lý… được các bậc ông bà, cha mẹ dạy bảo con cháu đến nơi đến chốn, đời trước truyền đến đời sau. Nhiều gia đình có mức sống bình thường, thậm chí nghèo túng vẫn nuôi dạy con cháu chăm ngoan, học giỏi, thành đạt. Nhiều cụ ông, cụ bà mẫu mực, luôn luôn răn dạy con cháu: “Đói cho sạch, rách cho thơm”, biết làm những điều nhân nghĩa, biết sống chân thực, thủy chung; cần cù, sáng tạo làm giàu chính đáng. Những gia đình như thế đều trên thuận, dưới hòa, sống tương thân tương ái. Những người sống trong gia đình có gia phong thường là những người tử tế, ở nhà thì hiếu thảo, ra ngoài xã hội thì nhã nhặn, lịch sự, văn minh. Họ luôn giữ được nếp nhà tốt đẹp, được mọi người kính trọng.
Tuy nhiên, có rất nhiều gia đình sống không nền nếp, bất hòa, vi phạm các chuẩn mực đạo đức, không tuân thủ pháp luật, nhất là trong thời buổi kinh tế thị trường và hội nhập ngày nay. Các thành viên trong những gia đình này không yêu thương, không tôn trọng nhau, thậm chí hãm hại nhau vì tranh giành quyền lợi, hưởng thụ. Từ trong gia đình, họ đã đối xử với nhau bát nháo như thế thì sao có thể tử tế trong các quan hệ xã hội.
Gia phong bắt nguồn từ sự giáo dục con cháu một cách nghiêm túc và đúng đắn của mỗi gia đình, từ lòng tự tôn và tự trọng của mỗi người về gia đình, dòng họ, quê hương và bản thân. Có thể gây dựng được gia phong, khi các bậc ông bà, cha mẹ sống lương thiện, gìn giữ kỷ cương gia đình và luôn làm gương tốt cho con cháu noi theo. Gia phong Việt Nam thời hiện đại, bên cạnh những yếu tố truyền thống, tất yếu phải điều chỉnh, bổ sung những giá trị mới, như dạy cho con cháu tinh thần ham mê khoa học, ham tiến bộ, bồi dưỡng tính tự lập, lòng tự trọng, mạnh dạn, sáng tạo, tự tin hòa nhập với cộng đồng, tôn trọng pháp luật… Gia phong quan hệ mật thiết với giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội. Nếu có giáo dục gia đình tốt thì mới tiếp thụ tốt những điều tốt đẹp từ nhà trường, xã hội.
ĐÀO NGỌC ĐỆ